Tom pierwszy - Kalejdoskop - zawiera w sobie teksty z części noszącej podtytuł Fables and Fantasies. Zawartość w zupełności zgadza się z oryginalnym tytułem. W środku na pewno nie ma standardowego fantasy z herosami, smokami, czarnoksiężnikami i księżniczkami w opałach. Oczywiście nie znaczy to, że księżniczek w opałach, smoków, czarnoksiężników ani herosów w Kalejdoskopie nie spotkamy - są tam, czemu miałoby ich nie być? Fantasy (w angielskim, szerszym znaczeniu) niewątpliwie jest również, tak więc logicznie rzecz ujmując oznacza to, że brakuje standardu. I całe szczęście, bo ten w fantasy coraz częściej oznacza po prostu powtarzany do znudzenia schemat, którego Cardowi udało się uniknąć. Przy niektórych tekstach miałam wrażenie, że tak mógłby dzisiaj pisać Andersen - to są baśnie piękne i smutne jednocześnie. Baśnie opowiadające o poświęceniu, miłości, o cenie, którą trzeba zapłacić za zemstę i o wielu innych rzeczach. Osobne podziękowania należą się Ewie Witeckiej, która doskonale potrafiła oddać nastrój przetłumaczonych przez siebie tekstów.

Mozaika czyli The Hanged Man - Tales of Dread mieści się w formule opowieści niesamowitych pisanych kiedyś przez Poego czy Grabińskiego. Niektóre z nich powodują dreszczyk, inne chwilę zastanowienia, niektóre zaś budzą autentyczne przerażenie. Te ostatnie w większości zaliczam do mojej prywatnej kategorii tekstów, do których wracam raczej rzadko, ale pamiętam bardzo długo (listę otwierają niezapomniane Piaseczniki). Co ciekawe, najbardziej zapadło mi w pamięć opowiadanie, w którym nie sposób znaleźć nawet odrobiny fantastyki - jest ono po prostu przerażająco realistyczne.

Najtrudniej jest mi znaleźć wspólną kategorię dla trzeciego tomu zatytułowanego Chaos (Flux). Oryginalny podtytuł to Tales of Human Futures. I chyba nie da się określić tych opowiadań dokładniej - to po prostu historie rozgrywające się gdzieś w przyszłości, od, jak sam twierdzi, jedynego cyberpunkowego tekstu Carda przez wizję Ziemi zniszczonej w wojnie totalnej i Ziemi oddanej we władanie wszechobecnej telewizji (i po co komu Wielki Brat?) do historii powstania Drugiej Fundacji i bardzo nietypowych odwiedzin przedstawicieli obcej cywilizacji.

W tomie czwartym noszącym tytuł Okrutne cuda (Cruel Miracles) określonym w podtytule jako Opowieści o śmierci, nadziei i świętości (Tales of Death, Hope and Holiness) najczęstszym motywem jest śmierć. Czasem jest to temat główny, czasem przewija się w tle, czasem jest tą gorszą alternatywą, ale obecna jest prawie zawsze. Tu obok opowiadania o uzdrowicielu znajdziecie historię człowieka potrafiącego sprowadzić na innych śmierć, dowiadujemy się, czym ta sama śmierć może być dla istot nieśmiertelnych, zastanowimy się, czy zawsze życie za wszelką cenę jest lepsze od śmierci.

Należy jeszcze dodać, że w każdym tomie znajduje się posłowie zawierające komentarze autora do zamieszczonych opowiadań. Czasem jest to historia powstania tekstu, czasem rozważania z nim związane - osobiście lubię czytać takie rzeczy, choć już po lekturze tekstu właściwego.

Na koniec niestety zwyczajowa łyżka dziegciu czyli uwagi do wydawcy.

Po pierwsze: w żadnym z czterech tomów nie znajdziecie takiego drobiazgu jak spis treści. Prawdopodobnie dlatego, że w oryginale był tylko jeden na samym końcu, czyli po części piątej, u nas pominiętej... :->

Po drugie (prawdopodobnie wynikające z pierwszego): nigdzie nie podano oryginalnych tytułów zamieszczonych opowiadań.

Po trzecie: w notkach odautorskich Card często wspomina o swoich książkach. Jednak tylko w przełożonym przez Piotra W. Cholewę tomie trzecim tytuły wydanych u nas powieści są podawane w znanych nam już tłumaczeniach. W pierwszych dwóch znajdziemy wyłącznie angielskie - o ile czytelnik nie znający oryginalnych tytułów przy Ender's Game może się domyślić, że chodzi o Grę Endera, to z np. Wyrms (Glizdawce) nie pójdzie mu już tak łatwo - nawet jeśli zna angielski. Najciekawiej jednak postąpiła tłumaczka w tomie czwartym. Podając tytuł oryginalny podaje obok również jego tłumaczenie - tyle tylko, że własne. W ten sposób Alwin Stwórca staje się Alvinem Twórcą, Planeta Spisek to Planeta zwana zdradą a Mówca Umarłych to Rzecznik umarłych (we wprowadzeniu) lub Rzecznik zmarłych (w posłowiu)...

Po czwarte: ciekawą taktykę zastosowano w opisie okładek: pierwsze trzy tomy podają nazwisko ich autora (jak już wspomniałam jest nim Roddney Matthews) pomijając tytuły wykorzystanych grafik, czwarty na odwrót - jest podany tytuł, ale nazwisko już nie.

Po piąte: czy ktoś mógłby mi powiedzieć, dlaczego Amber podzielił ksiażkę na cztery części? Całość ma poniżej 850 stron, więc mogłabym zrozumieć rozdzielenie na dwie ksiażki, ale nawet to nie byłoby chyba konieczne, wydawano już u nas książki o podobnej objętości.

Na całe szczęście tłumaczenia samych tekstów są w najgorszym wypadku niezłe - ich autorami oprócz wymienionych już Ewy Witeckiej (Kalejdoskop) i Piotra W. Cholewy (Chaos) są Małgorzata Fijałkowska i Cezary Frąc (Mozaika) oraz Anna Czajkowska (Okrutne cuda).