|
| ||||||
|
Nie jestem do końca pewien, dlaczego Stanisław Lem zdecydował się na wydanie Okamgnienia. Jest to zbiór krótkich esejów, w których Mistrz rozlicza się ze swoimi prognozami zawartymi w Summa technologiae. Oraz z cudzymi prognozami, publikowanymi w prasie fachowej. Książkę poprzedziła kampania reklamowa, jakiej jeszcze polskie piśmiennictwo nie widziało; plakaty reklamujące obwieszczały, że niesie ona odpowiedzi na wiele 'wielkich pytań': o samotność ludzkości we wszechświecie, o przyszłość gatunku ludzkiego i wiele innych. Jest to kiepski chwyt reklamowy, ponieważ książka tych odpowiedzi nie daje. Owszem, te tematy Lem rozważa. Zagadnieniu istnienia kosmicznego Rozumu poświęcone są trzy eseje: Cywilizacje kosmiczne, Statystyka cywilizacji kosmicznych i N = R fp ne fl fi fc L 1). Inne eseje poświęcone są wpływowi przebywania w kosmosie na fizjologię człowieka i perspektywom kolonizacji (Człowiek w kosmosie), mechnizmom ewolucji (Oczami konstruktora), sztucznej inteligencji (Robotyka, Inteligencja, rozum, mądrość, Paradoksy świadomości). Z przerażeniem Lem opisuje projektowaną przyszłość gatunku ludzkiego, a właściwie już postludzkiego (Ryzykowne koncepcje, Spór o nieśmiertelność, Makrok). Pozostałe teksty są rozważaniami na tematy ogólne, bądź też krótkimi notkami, właściwie impresjami dotyczącymi jakiejś koncepcji (np fukuyamowskiego 'końca historii'). Jak widać powyżej, są to standardowe tematy prognoz, które Mistrz zwykł rozważać. Jedynie tematyka rozwoju wojskowości, znana z eseju Weapon systems of the XXI century nie znalazła w Okamgnieniu swojego echa. Bo Okamgnienie jest echem poprzednich rozważań, domknięciem, żeby nie powiedzieć testamentem Wielkiego Pesymisty. Dla kogoś, kto nie zna poprzednich rozważań Lema: Summa technologiae, Dialogów, GOLEMA XVI, Filozofii przypadku, Biblioteki XXI wieku i Prowokacji, książka będzie słabo zrozumiała i w sumie niezbyt interesująca. Niewiele jest w tej książce także Lema jako pisarza, właściwie - poza ostatnim tekstem, Logorheą, będącą żartem, autoparodią lemowskiego eseju - nie widać w Okamgnieniu tego prozatorskiego pazura, który od pięćdziecięciu lat rzuca cień na całą polską fantastykę. Lem chce nam przekazać nicość gatunku ludzkiego wobec wszechświata. Tytułowe Okamgnienie to okres, w którym istnieje gatunek ludzki wobec czasu trwania Ziemi. Dla kogoś, kto jego twórczość już zna, to przesłanie jest oczywiste. Dla kogoś kto poglądów Lema nie zna, przesłanie to nie jest przekonujące. I lepiej zaczynać podróż w głąb lemowskiej filozofii od innej książki.
|
||||||
