Jeden rzut oka?

Choć nie zdajemy sobie z tego sprawy, nasze oczy niemal przez cały czas się poruszają. Istnieje kilka rodzajów ruchów gałek ocznych. Najczęściej występują tzw. ruchy sakkadowe (skaczące), odznaczające się dużą szybkością (do 700 w ciągu sekundy) i niewielkim czasem trwania. Polegają one na przenoszeniu spojrzenia z jednego punktu na drugi. Mają one miejsce podczas rozglądania się w otoczeniu lub badania wzrokowego jakiegoś przedmiotu, a także podczas czytania, czyli wtedy, kiedy obraz i obserwator nie zmieniają położenia względem siebie.

Innym rodzajem ruchów gałek ocznych są wolne ruchy śledzące, polegają one na "podążaniu" spojrzenia za obiektem poruszającym się na tle nieruchomego otoczenia. Pojawiają się jednak także, w sposób mimowolny, wtedy, kiedy porusza się całe nasze otoczenie (np. podczas jazdy samochodem).

Nawet wtedy, gdy świadomie koncentrujemy wzrok na jednym przedmiocie, nasze gałki oczne nie przestają się poruszać. Występujące wówczas ruchy nazywane "mikrotremorem", sprawiają one, że nie tracimy oglądanego przez nas przedmiotu z pola widzenia pomimo, iż naprawdę nie jesteśmy nieruchomi (szyja i kręgosłup ulegają drobnym ruchom oscylacyjnym).

Zielone, pstryk, czerwone

Nie wszyscy ludzie mają szczęście oglądać świat w "trybie true color", niektórzy spośród nich cierpią bowiem na daltonizm czyli niemożność rozróżniania niektórych barw. Kolor niebieski, zielony i czerwony myli z kolorem szarym 1 proc. mężczyzn i 0,02 proc. kobiet; szary z purpurowo- czerwonym - 1 proc. mężczyzn i 0,01 proc. kobiet, a szary z bladopurpurowym - 5 proc. mężczyzn i 0,4 proc. kobiet. Najbardziej niepokojący wydaje się jednak fakt, iż najczęściej występuje u ludzi (szczególnie wśród mężczyzn), niemożność rozróżniania barw zielonej i czerwonej, której nasza kultura nadała dość szczególne znaczenie związane z sygnałami zagrożenia i bezpieczeństwa (np. w ulicznej sygnalizacji świetlnej). Czerwonego i zielonego nie rozróżnia aż 8 proc. mężczyzn, spośród których wielu mimo to prowadzi samochody lub jest operatorami urządzeń, których sygnalizacja opiera się na tych dwu barwach, co często kończy się tragicznie...

Tylko dla elity?

Większość ssaków w ogóle nie rozróżnia barw, tylko najbardziej rozwinięte ewolucyjnie naczelne rozpoznają kolory mniej-więcej tak, jak człowiek.

Cienkie uszy

Dorosły człowiek odbiera bodźce dźwiękowe o częstotliwości od 20 do 20 kHz (drgań na sekundę), pies jest w stanie zarejestrować niesłyszalne dla człowieka dźwięki o częstotliwości ponad 25 kHz, a szczur - ponad 70 kHz. Natomiast posiadacze najbardziej wrażliwego w świecie zwierząt słuchu - nietoperze - odbierają dźwięki o częstotliwości do 115 kHz!

W świecie ciszy i mroku

"Gdy jestem sama i siedzę przed zamknięta brama życia, ogarnia mnie poczucie osamotnienia, przypominające zimna mgłę. Za nią jest światło, muzyka i wesoła zabawa; ale ja nie mam tam wstępu." - Napisała w swojej autobiografii amerykańska pisarka, Helen Keller. Urodzona w XIX wieku Keller straciła wzrok oraz słuch w siedemnastym miesiącu życia, w wyniku przebytej choroby zakaźnej. Ograniczyło to znacznie sferę jej doznań zmysłowych oraz utrudniło porozumiewanie się z otoczeniem i poznawanie świata, mimo to Helen nauczyła się komunikować ze środowiskiem przy pomocy pozostałych zmysłów. Wpisała się także w historię amerykańskiej literatury, jako autorka licznych opowiadań oraz powieści.

Smak życia

Na języku człowieka znajduje się około 2 tys. kubków smakowych, są one zlokalizowane na brodawkach języka. W każdym kubku znajduje się ok. 50 komórek zmysłowych, dzięki którym rozróżniamy smaki. Czas życia komórek wynosi ok. 10 dni. Człowiek jest w stanie rozróżnić zaledwie 4 główne kategorie smaków: słodki, gorzki, kwaśny i słony. Komórki najbardziej wrażliwe na smak słodki znajdują się w przedniej części języka, na smak gorzki - w części tylnej, a na smak słony i kwaśny - po bokach.

Czy czujesz ten zapach?

Tymczasem odbiór zapachów umożliwiają człowiekowi komórki węchowe, umieszczone w nabłonku węchowym, który znajduje się w górnej części jamy węchowej. U człowieka zajmuje on powierzchnię 5 cm kwadratowych, na której mieści się 100 milionów komórek węchowych. Jednak człowiek, dla którego węch nie ma dziś zbyt dużego znaczenia, ma bardzo słabo rozwinięty narząd węchu. Dla porównania - u psa, dla którego węch stanowi ważne źródło informacji - nabłonek węchowy ma około 75 cm kwadratowych. Istnieją jednak zapachy, na które pies jest znacznie mniej wrażliwy niż człowiek.

Bez smaku...

Wrażliwość na smaki i zapachy jest bardzo różna u różnych ludzi. Poza tym wiele czynników może spowodować osłabienie lub zmiany w funkcjonowaniu tych zmysłów. Znaczne pogorszenie zarówno węchu, jak i smaku, pojawia się u palaczy, u których komórki zmysłowe narażone są na zniszczenie, a ponadto ich odtwarzanie staje się wolniejsze. Również niektóre leki i substancje chemiczne wywołują zmiany w odbiorze zapachów i smaków, np. kokaina całkowicie znosi wszelkie odczucia smakowe. Wrażliwość zmysłu smaku maleje również z wiekiem, co wynika z osłabienia regeneracji komórek - najbardziej wrażliwe na smaki są więc dzieci, które posiadają najwięcej komórek.

Bardzo rzadko zdarza się całkowita, wrodzona niewrażliwość na smaki - zwana ageusją, która często łączy się z anosmią - niewrażliwością na zapachy. Nieco częściej występuje u ludzi tzw. anosmia specyficzna - niewrażliwość na poszczególne zapachy. Występuje ona u 1-3 proc. osób i wiąże się z brakiem receptorów odpowiedzialnych za odbiór poszczególnych zapachów.

Dotyk

Dotyk - to zmysł szczególny, przede wszystkim dlatego, iż nie jest związany z żadnym, specyficznym narządem. Bodźce dotykowe są odczuwane wszędzie, na całym ciele. Jednak jego odczuwanie nie wszędzie jest jednakowe, ponieważ na różnych obszarach ciała mieści się różna ilość receptorów. Najmniej jest ich na plecach, najwięcej na opuszkach palców, a niewiele mniej na dłoniach, czubku nosa i w okolicach narządów płciowych.