Magazyn Reporter nr 09/2002
Data wydania: 2002.09.01

<<< poprzedni artykuł

spis treści

następny artykuł >>>

Zaświaty i krainy mityczne - Korea
Krzysztof Wiśniewski, www

Koreańskie mity kosmogoniczne nie tworzą spójnego systemu, ani - uzupełnione innymi wątkami - nie dają konsekwentnego opisu całości wszechświata. Na trzech poziomach kosmosu (w niebie, na ziemi oraz na poziomie najniższym, czyli w podziemiu i pod wodą) jest wiele wyróżnionych przestrzeni, ale wzmianki o nich są zazwyczaj bardzo skąpe. Dotyczy to m.in. lokalizacji owych miejsc; często jedyną źródłową wskazówkę stanowi określenie poziomu kosmosu i/lub strony świata.

Z poszczególnymi stronami świata łączone są w Korei w charakterze symbolicznych oznaczeń przede wszystkim określone barwy i zwierzęta. Symbolika ta zdradza chińską proweniencję; strony wschodniej strzeże seledynowy smok, zachodniej - biały tygrys, północnej - wężożółw (kolorem północy jest czerń), południowej - czerwony feniks. Kolor żółty symbolizuje centrum kosmosu. Ponadto z każdą z czterech stron kojarzy się jednego z pięciu smoczych władców (piątego ze środkiem świata) oraz jakąś górę lub górskie pasmo.

W całej Korei z dawien dawna czczono góry, szczególnie pięć łańcuchów górskich: położone na wschodzie Góry Diamentowe, tj. Kymgangsan, na południu - Dzirisan, na zachodzie - Songaksan, na północy - Dzangbeksan, w centrum - Samgaksan. Istniał też szeroko rozpowszechniony kult pojedynczych szczytów, zwłaszcza trzech: Pektusanu, Dzirisanu, Hallasanu. W mitach także ważną rolę odgrywają góry, niekoniecznie wymienione z nazwy i mające swe odpowiedniki w rzeczywistości. Mimo bogactwa wyróżnionych gór, określanych niekiedy nawet mianem "głównych" - a może raczej dlatego - trudno wskazać w koreańskiej mitologii axis mundi w postaci góry. Według jednego z mitów stanowiło to problem nawet dla samego Hwanina (tj. Hananima), niebiańskiego władcy świata. Gdy jego syn imieniem Hwanung zapragnął zejść na ziemię, Hwanin rozważał, która z gór nadaje się najlepiej na miejsce owego zdarzenia. Wreszcie spośród trzech wielkich górskich pasm wybrał Thebeksan (Mjohjangsan w Korei Północnej), a ściślej: szczyt Thebek z rosnącą na nim czarną brzozą. Hwanung zstąpił nań i nazwał to miejsce Sinsi ("Boskie Miasto"), a sam przyjął miano Hwanung Czhonwang ("Niebiański Król Hwanung"). Jednakże w wielu mitach inne góry są wyróżnione w podobny sposób. W Korei istniał ponadto kult drzew, zwłaszcza starych i wielkich, co zapewne pozostaje w związku z wyobrażeniem osi kosmicznej w postaci drzewa. Wiadomo też, że rolę axis mundi pełnił słup wspierający niebo, podtrzymywany przez olbrzyma.

Koreańczycy wierzyli, że w górnym świecie przebywają, niekiedy we wspaniałych pałacach, niebiańskie bóstwa z Hananimem ("Władcą Niebios") na czele, a także duchy, na ogół dobre, i dusze zmarłych ludzi. Czasem górny świat jest w mitach określany mianem niebiańskiego państwa, choć właściwie koreańskie niebo składało się z wielu krain, z których każda miała swojego władcę. Zwykle wiązano z nim takie pojęcia jak jasność, piękno i szczęście (Sondosan), ale mogły być też waloryzowane negatywnie (Kamak nara).

Według koreańskiej kosmologii, na ziemi przebywają- oprócz żywych ludzi i zwierząt - liczne duchy, dobre i złe. Duchom uosabiającym zjawiska przyrody przewodzi Sansin ("Bóstwo Gór"). Wśród innych kategorii istot zamieszkujących ludzki świat znaczącą grupę stanowią dusze zmarłych. Koreańczycy wierzyli, że gdy człowiek umiera, jego dusza przenosi się wprawdzie do innego świata, ale może czasem powrócić na ziemię i - w zależności od rodzaju śmierci (okoliczności, w jakich dany człowiek zginął) - staje się duchem dobrym lub złym. Wierzono też, że w dalekich stronach istnieją różne, inaczej żyjące istoty. Gdzieś na Morzu Wschodnim, a raczej na wyspach Wschodniego Morza, leży dziwny kraj, zamieszkany tylko przez kobiety. Jeśli któraś pragnie mieć dziecko, zagląda do studni i dzięki temu zostaje matką kolejnej dziewczynki.

W dolnym świecie znajduje się podziemne państwo (czasem jest mowa o podziemnym pałacu) i liczne podwodne krainy. Pod ziemią przebywają dusze zmarłych oraz duchy sprawujące nad nimi władzę, zazwyczaj złe. Ma tu także swoją siedzibę jeden z pięciu smoczych władców, strzegący ukrytych w ziemi skarbów. Pozostałe cztery główne smoki mieszkają w pałacach na dnie mórz, każdy w innej stronie świata. Smoki te oraz podlegające im różnego rodzaju smocze istoty przebywają również na innych poziomach kosmosu, często tocząc ze sobą walki, które powoduj ą gwałtowne przemiany w przyrodzie oraz w społecznym i politycznym życiu ludzi. Mniej gwałtowne zmiany mogą być po prostu konsekwencją ruchów smoczego ciała. Przypływy lub odpływy np. powstają, gdy smok wpełza do groty będącej jego siedzibą albo kiedy z niej wypełza. Pod wodą, w rozmaitych akwenach mieszkają też topielcy. Pragnąc powrócić na ziemię, wciągają do wody żywych ludzi, gdyż tylko w ten sposób mogą opuścić podwodne siedziby i zaznać spokoju w ludzkim świecie.