Historia, informacje techniczne.   Historia, informacje techniczne.   Jak robić dobre zdjęcia ?   Jak robić dobre zdjęcia ?

   Wynalezienie urządzenia CAMERA OBSCURA przypisywane jest angielskiemu mnichowi żyjącemu w latach 1214-1294 Rogerowi Becon.
   CAMERA OBCURA to ciemnia optyczna z otworkiem do 0,5 mm gdzie tylna ścianka zrobiona jest np. z kalki technicznej, na której tworzy się obraz odwrócony stronami. Według tego opisu wykonanego przez Leonarda da Vinci w XV w. Eraz Reinhold w 1540 roku zbudował przyrząd i wykorzystał go do obserwacji zaćmienia słońca.
    Jednak za twórcę pierwszej ciemni optycznej uważany jest fizyk Jan Babtysta Porta żyjący w latach 1540-1615, który wykorzystał soczewkę wypukłą. Warto wspomnieć, że jednym z twórców soczewki był Polak Witela żyjący w XIII w.
Następni wynalazcy dokonali utrwalenia otrzymanych obrazów.
Z urządzenia CAMERA OBSCURA korzystali artyści malarze stosując lustro ustawione pod kątem 45 stopni i rzutując obraz na matowane szkło.

   Wynalezienie w 1871 roku przez angielskiego lekarza fotoamatora Richarda Maddoxa suchych klisz szklanych pokrytych emulsją bromosrebrową żelatynową oraz świadome nieopatentowanie tego wynalazku przyczyniło się do rozwoju fotografii. W związku z większą czułością suchych klisz nastąpiła masowa produkcja aparatów fotograficznych do pracy bez użycia statywu. Nastąpił rozwój aparatów składanych, rozpórkowych, skrzynkowych i składanych ręczno-statywowych.
   Przed wykonaniem ekspozycji aparatem składanym rozpórkowym należało go najpierw rozłożyć. Obiektyw musiał być wyciągnięty do pozycji roboczej poprzez rozciągnięcie miecha w którym stabilizowały go odpowiednie rozpórki. Początkowo stosowano rozpórki płytowe, a następnie rozpórki mechanizmu równoległowodowego. Do tej grupy aparatów należały XIT - 1895r. produkcji firmy "Shew&Co", "CORFAC" - 1913r., "LILIPUT" - 1913r., "OMNIGRAF" i "SMALL TONGS CAMERA" z 1897r., "NETTEL" - 1904, "MAKINA" - 1914r.
Do aparatów ze składanymi rozpórkami należały m.in. ANSCHUTZ - 1896, FOCALPLANE -1903, RECORD - 1908.

   W 1889 roku wprowadzono do szerokiego zastosowania wynalazek E. Goodwina: błonę celuloidową, która była często stosowana do aparatów na klisze szklane. Wykorzystywana była aż do drugiej wojny światowej.
Wynalazek ten był bodźcem dla Georga Eastmana Kodaka do zbudowania pierwszego popularnego modelu aparatu skrzynkowego z obiektywem ustawionym na stałą ostrość, czasem migawki równym 1/25 sek. i ładunkiem filmu na 100 zdjęć. Aparat ten otrzymał nazwę "KODAK No 1" i stał się dostępny dla wszystkich.
   Aparaty skrzynkowe czyli BOX'y wzięły swój początek z chwilą zastosowania jako materiału światłoczułej celuloidowej taśmy. W związku z tym coraz szerzej upowszechniał się zwyczaj fotografowania. Odpadł wreszcie problem ustawiania dźwigni, niewygodnego przenoszenia większych i ciężkich aparatów na szklane klisze. Boxy zwane inaczej skrzynkowymi były zbudowane w formie prostopadłościanów z blachy, w której umieszczano filmy papierowe, a później celuloidowe. Przewijano je kluczem połączonym ze szpulą odbiorczą. Obiektywy były ciemne tj. o maksymalnym otworze przysłony 11, z migawką o czasie migowym najczęściej 1/30 sek.+ B (czas dowolnie długi). Przednia soczewka obiektywu była zazwyczaj wbudowana tak, że nie wystawała poza płaszczyznę czoła aparatu. Celowniki lustrzane były zainstalowane na dwóch płaszczyznach celem obserwacji fotografowanych obiektów w płaszczyźnie pionowej lub poziomej. Rzutowały one obraz na lustro ustawione pod kątem 45 stopni, a obserwowane przez drugą soczewkę.
   Najpopularniejszym Boxem w przedwojennej Europie był TENGOR produkcji niemieckiej, a najtańszym był Box produkcji polskiej FILMA. Do aparatów tego typu zalicza się aparaty ALTISSA, POUVA, PERFEKTA, PIONYR, DRUH, AMI. Niektóre wykonane z bakelitu z przysłoną otworkową z wykręcanym tubusem zwanym tubuskamerą, sprawiały wrażenie aparatów wyższej klasy.

   Aparaty składane, ręczno-statywowe posiadały budowę skrzynkową. Po otwarciu przedniej ścianki wyciągano miech po prowadnicach, na których była oznaczona skala odległości. Posiadały sprawne migawki, celowanie odbywało się poprzez celownik ramkowy lub obrotowy lustrzany, często z poziomicą. Niektóre z nich posiadały podwójny wyciąg miecha lub możliwość pokłonu obiektywu w pionie i poziomie.

   Nazwa tych aparatów pochodzi od pierwszego aparatu zaprojektowanego na film kinematograficzny przez Oscara Barnacka w 1913 roku pod nazwą Leica. Był to aparat na film perforowany 35 mm z obiektywem anastygmatem o nazwie Elmar. Jest to obiektyw produkowany do dziś pod różnymi nazwami. Pomimo pierwotnych założeń stały się dość ciężkie biorąc pod uwagę wykorzystanie ich pełnych możliwości z zastosowaniem obiektywów dodatkowych.
   Pierwsze aparaty małoobrazkowe posiadały celowniki lunetkowe, migawki szczelinowe, dalmierze dwupolowe w oddzielnym okienku, a następnie zespolone w jednym okienku razem z celownikiem. Ładowanie aparatu filmem odbywało się od spodu po zdjęciu denka aparatu. W aparatach tego typu często dochodziło do blokady filmu, a tym samym do utraty możliwości wykonywania zdjęć w najbardziej niewłaściwym momencie.

   Lustrzankami nazywamy aparaty, w których obraz nastawiamy jest na matówce lub w celowniku z pryzmatem pentagonalnym. Nastawianie ostrości i wycinek obrazu jest bardziej dokładny w tego typu aparatach, gdyż obraz jest utworzony przez obiektyw, a następnie odbity od lustra ustawionego pod kątem 45 stopni na matówkę lub pryzmat pentagonalny.

   Dążność do stałej obserwacji na matówce eksponowanych przedmiotów doprowadziło do zbudowania pierwszej lustrzanki dwuobiektywowej w roku 1881 o nazwie SIMPLEX, która stała się pierwowzorem ROLLEIFLEXA.
   Lustrzanki dwuobiektywowe są w zasadzie na film szerokości 60 mm, a format uzyskiwanych obrazów wynosi 60/60 i 45/60 mm . Pierwszym znanym aparatem tego typu był ROLLEIFLEX wyprodukowany w 1922 roku przez fabrykę Paula Franke i Rheinholda Heidecke w Brunszwiku. Aparaty te posiadają ruchomą czołówkę na której zamocowane są dwa obiektywy. Obiektyw dolny jest zdjęciowy, natomiast górny o tej samej ogniskowej co dolny jest celowniczy. Rzutuje on obraz do oddzielnej komory na lustro, a następnie na poziomą matówkę. Przesuwając czołówką z obiektywami w przód lub tył uzyskujemy żądaną ostrość na matówce, a w dolnej komorze ostrość w płaszczyźnie błony światłoczułej. Obraz na matówce utworzony przez górny obiektyw bez przysłony jest zawsze jasny, czytelny i nie znika w czasie ekspozycji Jest to najważniejsza zaleta lustrzanek dwuobiektywowych.
   Jedną z wad tych aparatów jest brak możliwości stosowania obiektywów wymiennych oraz paralaksa. Jest to niezgodność wycinka pola obrazu utworzonego na matówce przez górny obiektyw z wycinkiem pola obrazu utworzonej ekspozycji na błonie światłoczułej. Paralaksa występuje tylko przy zdjęciach z małej odległości.
Do ROLLEIFLEXA wyprodukowano obiektywy dodatkowe, a japończycy wyprodukowali wymienne przednie czołówki wraz z obiektywami. Do lustrzanek dwuobiektywowych zaliczają się m.in. polskie STARTY, czeski FLEXARET i japońska YASHICA. Aparatami tymi można np. wykonywać zdjęcia w tłumie trzymając aparat nad głową i patrząc na matówkę od dołu.

   Pierwsze lustrzanki jednoobiektywowe posiadały mankament: po dokonaniu ekspozycji lustro nie opadało, wskutek czego fotografowany obiekt znikał z pola widzenia w celowniku z chwilą wyzwolenia migawki. Drugim mankamentem tych aparatów była konieczność ręcznego przysłaniania obiektywu do przysłony roboczej po ustawieniu ostrości. Wynikało to z tego, że obserwacja fotografowanego obiektu na przysłonie roboczej była zbyt ciemna, a przez to utrudniona. Mankamenty te usunięto po zastosowaniu lustra samopowrotnego i po zastosowaniu przysłony automatycznej.
   Przysłony automatyczne są ustawiane do uprzednio zaprogramowanej wartości w chwili ekspozycji. Po zakończeniu naświetlania następuje powrót przysłony do pozycji wyjściowej.
Do pomiaru czasu ekspozycji zastosowano światłomierz selenowy, na którym wychylenie wskazówki galwanometru zgrywano z indeksem poprzez odpowiedni obrót pierścienia, na którym odpowiednie wartości czasów naświetlania i wartości przysłony tworzyły pary. Jedną z tych par odczytywano i ustawiano na skali przysłon obiektywu i tarczy czasów ekspozycji.
   Bardziej udoskonalonym sposobem pomiaru czasu ekspozycji było zastosowanie światłomierzy CdS (siarczek - kadmu). Pomiar ten wykonywany był przez obiektyw (pomiar wewnętrzny). Polegał on na ustawieniu wartości przysłony i odpowiednim dopasowania czasu ekspozycji poprzez zgrywanie wskazówki światłomierza z odpowiednim indeksem (aparaty typu Zenit TTL) lub doprowadzenie do zapalenia się dwóch diod równocześnie poprzez zmianę czasu ekspozycji lub zmianę wartości przysłony. W Zenicie 12 XP w czasie tej czynności kadrowanie było utrudnione z powodu przysłonięcia obiektywu. Mankament ten usunięto po zastosowaniu przysłony elektrycznej.
   Obiektyw z elektryczną przysłoną posiada kontakty elektryczne łączące go z aparatem. W czasie pomiaru ekspozycji obiektyw jest całkowicie otwarty. W tym czasie działa symulator przysłony. Obiektyw jest przysłonięty do zaprogramowanej wartości tylko przez moment dokonywania ekspozycji.
    Obecnie lustrzanki produkowane są z automatycznym pomiarem czasów ekspozycji i nastawianiem odległości oraz programami, m.in.: portret, grupa, krajobraz itp. Aparaty te są niewspółmiernie drogie w stosunku do uzyskiwanych efektów. Ich możliwości nie są większe od aparatów lustrzanych półautomatycznych.
Przy preferencyjnie ustalonej przysłonie automatycznie dopasowany czas może okazać się zbyt długi i spowodować nieostrość ruchową fotografowanego obrazu.
Dodatkowym mankamentem aparatów lustrzanych są drogie obiektywy wymienne.

   Kolejnym etapem rozwoju i ulepszania aparatów jest lustrzanka jednoobiektywowa średniego formatu, skonstruowana przez Victora Hascelblad w Goteborgu około 1937 roku. Jest to aparat o budowie modułowej na film zwojowy szerokości 6cm z wymienną optyką Zeissa o ogniskowych od 38-500 mm. Posiadał on dopinane kasety na film czarnobiały, kolorowy i Polaroid (natychmiastowy). Można je wymieniać w dowolnej chwili niezależnie od ilości naświetlonych klatek bez obawy zaświetlenia. Każdy obiektyw jest wyposażony w migawkę "Synchro-Compur" (centralną) o czasach otwarcia od 1 - 1/5000 s. Aparat posiada automatyczny naciąg błony i migawki. Jest jednym z najlepszych aparatów średnioformatowych na świecie, któremu ustępują miejsca jedynie aparaty firm Maniya, Bronica i Rollei Flex.
   Jako ciekawostkę można dodać, że aparaty Hasselblad 500 EL były m.in. używane na księżycu przez załogę statku APOLLO-11.

   Obiektywy standardowe posiadają ogniskową od 45-58 mm. Ogniskowe obiektywów standardowych w przybliżeniu równają się długości przekątnej naświetlanego obrazka na negatywie przez ten obiektyw. Kąt wycinka obrazu wynosi około 45 stopni. Do większej skali odwzorowania obrazu służą obiektywy o dłuższej ogniskowej 80-300 mm, oraz obiektywy lustrzane o ogniskowej 500 i 1000 mm. Obiektywami o ogniskowej np. 80 mm można robić zbliżenia twarzy bez obawy przerysowania. Obiektywy szerokokątne o ogniskowej 35-20 mm służą do fotografowania w małych pomieszczeniach lub do fotografowania przedmiotów o dużych gabarytach z bliska.
   Obiektywy krótko ogniskowe mają szeroki kąt widzenia do 180 stopni (tzw. "rybie oko"), natomiast długoogniskowe posiadają mały kąt widzenia, przez co na filmie odwzorowany jest mały wycinek obrazu, a tym samym obraz jest jakby zbliżony.

   W przypadku stosowania obiektywów o innych ogniskowych niż standardowe należy stosować razem z nimi celownik o tym samym kącie widzenia. Konieczność stosowania różnego rodzaju celowników nie zachodzi przy wymianie obiektywów na inne ogniskowe niż standard w aparatach lustrzanych jednoobiektywowych.
W lustrzankach jednoobiektywowych z nastawianiem ostrości tylko na matówce obraz jest odwrócony stronami.

   Dla otrzymania właściwie naświetlonego filmu i odpowiedniej ostrości negatywu należy prawidłowo ustawić trzy wartości: otwór czynny obiektywu, czas ekspozycji i odległość od fotografowanego przedmiotu.

• Otwór czynny obiektywu (przysłona) jest ściśle związana z czasem ekspozycji: zwiększenie lub zmniejszenie otworu czynnego obiektywu pociąga za sobą skrócenie lub wydłużenie czasu ekspozycji.
  Skala przysłon obiektywu jest oznaczona wg następującego szeregu: 1; 1,4; 2; 2,8; 4; 5,6; 8; 11; 16; 22; 32.
  Przestawienie przysłony o jeden stopień wartości np. z 4 na 5,6 lub 5,6 na 8 itp. powoduje zmniejszenie czynnego otworu obiektywu dwukrotnie. Zmiana z większej cyfry na pierwszą mniejszą w szeregu powoduje zwiększenie czynnego otworu obiektywu również dwukrotnie.
  
• Czas ekspozycji jest również uszeregowany podobnie jak przysłony i przedstawia się następująco: 1, 1/2, 1/4, 1/8, 1/16, 1/30, 1/60, 1/125, 1/250, 1/500, 1/1000 sek. Ustawiony czas ekspozycji musi być odpowiedni dla fotografowanego obiektu. Przyjętym najdłuższym czasem ekspozycji bez statywu jest 1/30 sek. Podczas fotografowania obiektywami długoogniskowymi czas tj. ułamek sekundy, powinien być równy lub zbliżony do długości ogniskowej np. ogniskowa 200 mm czas ekspozycji 1/250 sek. itp.
  Poniżej przedstawiono typowe praktycznie stosowane czasy ekspozycji dla obiektów w ruchu równoległym do fotografującego:
  
  • piechur z odległości 5 m - 1/250 sek.,
  • biegacz z odległości 5 m - 1/1000 sek.,
  • kolarz z odległości 10 m - 1/1000 sek.,
  • samochód 80 km/h z odległości 25 m - 1/1000 sek.
• Odległość od fotografowanego obiektu ustawiamy zależnie od możliwości:
  
  • wg oceny wzrokowej,
  • przy użyciu dalmierza dwupolowego zainstalowanego w aparacie poprzez zgrywanie rozdwojonego obrazu na widocznej w okienku żółtej plamce,
  • na matówce pokręcając pierścieniem odległości na obiektywie, uzyskując wyraźny obraz fotografowanego obiektu,
  • w celowniku z pryzmatem pentagonalnym przez obrót pierścienia nastawczego odległości na obiektywie, uzyskując wyraźny obraz na matowanym polu lub w momencie zaprzestania migotania mikrorastra, ewentualnie po uzyskaniu prostych, nieprzerwanych krawędzi fotografowanych obiektów przy zastosowaniu klinów dalmierczych.

   Obecnie najczęściej stosowanym typem są filmy na kod DX. Opracowano je z myślą o uproszczeniu do minimum obsługi w szczególności aparatów typu "compakt". Wg kodów kreskowych na kasecie aparat samoczynnie odczytuje czułość i długość filmu. Czułość filmu jest oznaczona w jednostkach ISO, PN, ASA, GOST i DIN. Przykładowo film oznaczony 18 DIN (wskaźnik logarytmiczny norm niemieckich), odpowiada filmowi o czułości 50 ASA. Szereg wskaźników DIN przedstawia się następująco 15, 18, 21, 24, 27, 30. Natomiast szereg wskaźników ASA, ISO, PN: 25, 50, 100, 200, 400, 800.
   Film o czułości 15 DIN (25 ASA) posiada najmniejszą czułość, ale za to największą rozdzielczość. Wraz ze wzrostem wskaźnika filmu (50, 100, ...) wzrasta czułość ale maleje rozdzielczość (zwiększa się ziarnistość). Często aparaty typu "compakt" fabrycznie ustawione są na czułość 24 DIN (200 ASA).
Film 27 i 30 DIN stosujemy w skrajnych warunkach oświetleniowych np. do fotografowania bez użycia lampy błyskowej w teatrze, muzeum itp.
   Użycie filmu o czułości 21 DIN (100 ASA) przy otworze czynnym obiektywu np. 8 i czasie otwarcia migawki 1/125 sek. daje ten sam efekt co użycie filmu o czułości 24 DIN (200 ASA), przysłonie 11 i czasie 1/125 sek. Jak z tego wynika użycie filmu o 3 stopnie DIN czulszego bez zmiany pozostałych warunków naświetlenia, powoduje dostarczenie podwójnej dawki światła.

   Statyw jest to konstrukcja trzynożna o całkowitej wysokości około 140 cm, składana z trzech elementów. Powinna być stabilna. Na zwieńczeniu znajduje się śruba z gwintem 1/4" lub 3/8" do mocowania kamery podczas filmowania lub wykonywania zdjęć przy czasach migowych dłuższych niż 1/30 sek.

   Osłona przeciwsłoneczna jest to stożkowa tulejka nasadzana lub nakręcana na obiektyw z czoła o kącie rozwarcia nieco większym od kąta widzenia obiektywu. Jest wykonana z metalu lub tworzywa sztucznego. Wewnątrz pomalowana czarną, matową farbą fotograficzną. Osłona zabezpiecza przed przedostaniem się do obiektywu niepożądanych bocznych promieni świetlnych, słońca lub innych źródeł światła, względnie odbitych od jasnego nieba lub innych błyszczących przedmiotów.

   Filtry świetlne są to płytki szklane w oprawach metalowych osadzanych lub wkręcanych w przednią oprawę obiektywu. W fotografii barwnej stosowane są filtry ultrafioletowe zabezpieczające materiał światłoczuły przed szkodliwym działaniem promieni ultrafioletowych podczas wykonywania zdjęć w górach na wysokości powyżej 1500 n.p.m.

   Filtry polaryzacyjne służą do eliminowania niepożądanych refleksów świetlnych spowodowanych obijaniem się promieni od powierzchni błyszczących takich jak np.: mebli na wysoki połysk, luster, okien wystawowych, obrazów, zbiorników wodnych, itp. Wygaszanie niepożądanych uzyskujemy przez obrót przedniej części filtru założonego na obiektyw. Najlepszy efekt obserwacji wygaszania refleksów jest widoczny w celowniku lustrzanki.

   Filtr szary jest stosowany wówczas, gdy zaprogramowany najmniejszy otwór obiektywu i najkrótszy czas naświetlenia spowodowałby prześwietlenie materiału światłoczułego.

   Wężyk spustowy jest giętką linką stalową, przesuwającą się w pancerzu po naciśnięciu na przycisk zakończenia linki. Natomiast drugi koniec jest zakończony gwintem umożliwiającym wkręcenie wężyka w spust migawki. Wysunięcie się z pancerza trzpienia powoduje wyzwolenie migawki.

   Samowyzwalacz jest mechanizmem sprężynowym wkręcanym w przycisk wyzwalania migawki. Służy do wyzwalania migawki aparatów nie posiadających tego urządzenia, zamocowanych na statywie. Przed uruchomieniem należy naciągnąć sprężynę mechanizmu. Czas opóźnienia wyzwolenia migawki wynosi około 8 - 10 sek.

   Pierścienie pośrednie służą do wykonywania zdjęć w skali makro. W zależności od skali odwzorowania fotografowanych przedmiotów stosuje się od 1 do 3 pierścieni między aparatem a obiektywem.

   Złącza mikroskopowe służą do wykonywania zdjęć w skali mikro po połączeniu aparatu fotograficznego bez obiektywu poprzez złącze mikroskopowe z mikroskopem.

   Lupa nastawcza jest soczewką dodatnią (powiększającą oglądany obraz w celowniku). Służy do zwiększenie dokładności nastawionej ostrości. Może posiadać korektę wad wzroku od +5 do -5 dioptrii. Jest nakładana na okular wziernika celownika.

   Światłomierz służy do prawidłowego ustalenia warunków naświetlenia materiału światłoczułego poprzez ustawienie czułości filmu i zgrania wychylającej się wskazówki z indeksem. Następnie należy odczytać najodpowiedniejszą parę to jest przysłonę i czas wyzwolenia migawki, które należy nastawić w aparacie. Występują równie światłomierza zasilane bateryjnie, gdzie przez obrót pierścienia powodujemy wygaszenie diody, a tym samym uzyskujemy prawidłowe warunki naświetlenia.

   Dalmierz optyczny służy do ustalenia prawidłowej odległości od aparatu do fotografowanego obiektu. W celowniku dalmierza jest widoczna żółta plamka, którą należy nakierować na fotografowany obiekt. Pokręcając tarczą z naniesioną odległością dążymy do pokrycia się konturów obiektu, a tym samym uzyskujemy właściwą odległość.

Do góry