GWIAZDOZBIORY


Wiadomości o gwiazdozbiorach.
Już w starożytności ludzie wyróżniali ugrupowania jasnych gwiazd, łącząc poszczególne gwiazdy w figury zwane gwiazdozbiorami. Obecnie, zgodnie z podziałem przyjętym przez Międzynarodową Unię Astronomiczną, na niebie wyróżnia się 88 obszarów, z których każdy stanowi jeden gwiazdozbiór. Gwiazdozbiory noszą nazwy zwierząt, przedmiotów i postaci mitologicznych. Gwiazdy należące do jednego gwiazdozbioru wydają się znajdować blisko siebie w jednej płaszczyźnie, lecz w rzeczywistości leżą one w różnych odległościach. Z Ziemi wydaje się, że gwiazdy są przytwierdzone do wewnętrznej strony sfery, zwanej sferą niebieską, która pozornie obraca się wokół Ziemi, że wschodu na zachód, dokonując obrotu w ciągu 24 godzin. Do określania położenia gwiazd na sferze niebieskiej służy siatka współrzędnych, zwanych rektascencją i deklinacją. Mapy nieba powstają przez zrzutowanie sfery niebieskiej na płaszczyznę. Widoma wielkość gwiazdowa określa jasność ciała niebieskiego widzianą z Ziemi i służy do wyrażania różnic w jasności gwiazd. Mierzenie jasności zapoczątkował grecki astronom Hipparch, który w II w. p.n.e. przypisał gwiazdom wielkości od 1 do 6. Jego skala wielkości gwiazdowych została później rozszerzona tak, aby obejmowała zarówno obiekty jaśniejsze, jak i słabsze. Choć gwiazdy danego gwiazdozbioru zdają się leżeć w jednej płaszczyźnie, w rzeczywistości znajdują się one w różnych odległościach od Ziemi. Gdybyśmy mogli przyjrzeć się Orionowi pod innym kątem, ujrzelibyśmy gwiazdy w zupełnie innej konfiguracji. Niektóre gwiazdozbiory łatwiej rozpoznać od innych ze względu na charakterystyczne układy jasnych gwiazd. Najlepsze przykłady to Orion, należący do najjaśniejszych gwiazdozbiorów na całym niebie, oraz Wielka Niedźwiedzica, zawierająca układ siedmiu jasnych gwiazd, znany pod nazwą Wielkiego Wozu, który od dawna używany jest jako doskonały punkt orientacyjny przez astronomów i nawigatorów. Gwiazda Polarna i Niedźwiedzice Z półkuli północnej widzą północny biegun niebieski, przy którym bezpośrednio znajduje się Gwiazda Polarna. W odróżnieniu od innych gwiazd, nie przesuwa się ona pozornie po niebie w miarę, jak Ziemia obraca się dokoła swej osi. Wokół Gwiazdy Polarnej leżą gwiazdozbiory Małej i Wielkiej Niedźwiedzicy. Gwiazda Polarna ( UMi) w przeszłości nie leżała tak blisko bieguna północnego sfery niebieskiej, ani też nie będzie się tam znajdować w przyszłości. Ponieważ oś obrotu Ziemi zmienia powoli swoje położenie, biegun północny przesuwa się po sferze niebieskiej, zataczając niewielki okrąg, by po 25 800 latach powrócić w to samo miejsce. W tym czasie gwiazdy położone w bezpośrednim sąsiedztwie tego okręgu, kolejno pełnią rolę gwiazdy polarnej. Mieszkańcy półkuli południowej widzą południowy biegun sfery niebieskiej. W jego pobliżu nie ma żadnej jasnej gwiazdy, niemniej można go odszukać przy pomocy Krzyża Południa, który choć stanowi najmniejszy gwiazdozbiór, jest bardzo charakterystyczny i dobrze widoczny - nawet na jasnym tle południowego odcinka Drogi Mlecznej. Gdy Ziemia krąży wokół Słońca, Słońce pozornie przesuwa się po niebie. Drogę, którą "pokonuje" w ciągu roku, nazywamy ekliptyką, natomiast pas nieba, rozciągający się na szerokość 9o po obu stronach ekliptyki, to zodiak. W starożytności podzielono zodiak na 12 gwiazdozbiorów, by przy ich pomocy mierzyć czas; obecnie w zodiaku leży też 13 gwiazdozbiór - Wężownik.