Merkury jest planetą, która leży najbliżej Słońca. Odznacza się dużą gęstością, przy czym 80 % jego masy przypada na żelazne jądro. Powierzchnię pokrywają kratery i strome skarpy skalne, które utworzyły się w przeszłości, gdy jądro planety ochładzało się i kurczyło, powodując naprężenia skorupy. Merkury pozbawiony jest prawie całkowicie atmosfery, gdyż zbyt słaba grawitacja nie jest w stanie jej utrzymać. Krążąc tak blisko Słońca i nie posiadając atmosfery, która zachowałaby ciepło w nocy, Merkury odznacza się dużymi wahaniami temperatury na powierzchni: od -180 do +430 °C. Grawitacja na Merkurym jest zbyt słaba, by utrzymać cząsteczki gazu przy jego powierzchni. W efekcie atmosfera na Merkurym ma gęstość bilion razy niższą od atmosfery ziemskiej, czyli praktycznie nie istnieje. Merkury jest planetą najbliższą Słońca i przedostatnią pod względem wielkości w Układzie Słonecznym. Ma najdłuższą dobę - między kolejnymi wschodami Słońca upływa 176 dni ziemskich, czyli więcej niż merkuriański rok (czas jednego obiegu wokół Słońca), który trwa 88 dni ziemskich. Ponieważ Merkury jest planetą najbliższą Słońca, musi poruszać się dokoła niego szybciej niż inne planety, aby utrzymać się na orbicie. Dlatego rok na Merkurym jest wyjątkowo krótki - jedno okrążenie Słońca, ze średnią prędkością 48 km/s, zajmuje mu zaledwie 88 dni ziemskich. W ciągu każdego roku Merkury obraca się bardzo wolno półtora raza wokół swej osi, co powoduje, iż ma on ze wszystkich planet najdłuższą dobę gwiazdową, trwającą 59 dni ziemskich, i słoneczną, mierzoną od wschodu do wschodu Słońca, trwającą 176 dni ziemskich. Rok merkuriański Merkury ma najkrótszy rok i najdłuższą dobę słoneczną ze wszystkich planet Układu Słonecznego. Powierzchnię Merkurego pokrywają kratery, które powstały około 3,5 miliarda lat temu, gdy planeta była bombardowana meteorytami. Kratery na Merkurym mają wielkość od kilku metrów do ponad 1000 km. Największe nazywane są nieckami. Występują w nich pierścienie gór i wierzchołki, tarasowate zbocza i promieniście ułożone wyrzuty (materia podłoża wybita przy zderzeniu). Rozmiary i wygląd krateru zależą od wielkości i prędkości meteorytu oraz kierunku jego upadku. Znajome oblicze Powierzchnia Merkurego przypomina w znacznym stopniu powierzchnię Księżyca. Merkury jest planetą najbliższą Słońca i jednocześnie - nie licząc Plutona - najmniejszą z planet. Ponieważ orbita Merkurego ma znaczny mimośród (0,2056), w peryhelium planeta zbliża się do Słońca o 24x106 km bardziej niż w aphelium. Średnia odległość planety od Słońca wynosi 57,9 x 106 km. Planeta obiega Słońce w ciągu 87,969 dnia. Do niedawna sądzono, że obrót Merkurego jest synchroniczny (związany) z jego obiegiem, czyli że planeta obraca się wokół swej osi w tym samym czasie, w którym obiega Słońce. Dopiero obserwacje radarowe z 1965 roku dowiodły, że planeta dokonuje obrotu w ciągu 58,646 dnia, co stanowi dokładnie 2/3 okresu jej obiegu. Zatem w trakcie dwóch obiegów Słońca Merkury trzy razy obróci się dookoła własnej osi. Ponieważ oś obrotu planety jest skierowana prostopadle do płaszczyzny jego orbity, dzień w dowolnym miejscu na Merkurym jest równie długi i trwa 176 dni ziemskich. Temperatura na powierzchni planety w południe wynosi około 600°C, natomiast na nieoświetlonej przez Słońce stronie planety - w przybliżeniu -180°C. Różnica pomiędzy minimalną i maksymalną odległością Merkurego od Ziemi jest równa 135x106 km. Wraz ze zmianą odległości Merkurego od nas zmienia się jego średnica kątowa na niebie od 5'' do 15''. Prawdziwa średnica planety, 4878 km, została wyznaczona z zakrycia sondy Mariner 10 przez Merkurego. Znaczne nachylenie płaszczyzny orbity Merkurego do ekliptyki, wynoszące 7°, a także jego niewielka odległość od Słońca sprawiają, że planeta niekiedy znajduje się w takim położeniu między Słońcem i Ziemią, iż widzimy ją przechodzącą na tle tarczy Słońca, jest ona bowiem wówczas zwrócona do Ziemi swoją nieoświetloną stroną. Ostatnie takie przejścia miały miejsce 10 listopada 1973 roku i 13 listopada 1986, następne będą: 6 listopada 1993 i 15 listopada 1999 roku. Obserwacje powierzchni Merkurego z Ziemi, ze względu na jego małe rozmiary i niewielką odległość od Słońca, są bardzo utrudnione. Na niebie nie oddala się Merkury od Słońca nigdy dalej niż o 28°, dlatego planetę widzimy tylko nisko nad horyzontem krótko przed wschodem lub po zachodzie Słońca. W lunecie możemy obserwować fazy Merkurego, podobne do faz Księżyca. Jasność Merkurego zmienia się od 1,7m do - 1,9m. Merkury ma zbyt małą masę, by utrzymać grubszą warstwę atmosfery. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni wynosi 3,70 m/s2, co stanowi tylko jedną trzecią przyspieszenia ziemskiego, a prędkość ucieczki 4,25 km/s. Merkury, w odróżnieniu od Ziemi, praktycznie nie ma atmosfery. Ciśnienie atmosferyczne na jego powierzchni jest równe 2x10-7 Pa. Nieznaczna liczba cząsteczek dwutlenku węgla i wody świadczy o niskiej aktywności wulkanicznej, chociaż kratery i zagłębienia są zalane miejscami materiałem wulkanicznym. W skutek oddziaływań wiatru słonecznego, w atmosferze Merkurego są obecne jądra helu. Na wysokości 1500 km nad powierzchnią planety, plazma ma nieco większą koncentrację niż w wietrze słonecznym, co świadczy o posiadaniu przez planetę magnetosfery. Nasze wiadomości na temat powierzchni Merkurego do niedawna były bardzo skąpe. Nawet z najlepszych obserwacji prowadzonych z powierzchni Ziemi wynikało jedynie, że powierzchnia jego jest pofałdowana. Dopiero pierwsze fotografie Merkurego, wykonane w 1974 roku przez sondę kosmiczną Mariner 10, pokazały, że powierzchnia planety uderzająco przypomina powierzchnię Księżyca. Są tam płaskowyże, doliny, zagłębienia, rowy oraz kratery, tworzące w niektórych miejscach całe łańcuchy.