STACJE KOSMICZNE


Mir
Mir (Pokój) jest rosyjską stacją kosmiczną najnowszej generacji, zaprojektowaną dla długotrwałych misji. Załogi są transportowane na stację kosmiczną i z powrotem przez pojazdy Sojuz. Są one okresowo zaopatrywane przez automatyczne pojazdy towarowe Progress, które w zasadzie są bezzałogowymi Sojuzami. Mir jest zbudowany wokół jednostki centralnej, która została wysłana na orbitę w lutym 1986 roku. Zewnętrznie jednostka centralna bardzo przypomina wcześniejsze stacje kosmiczne Salut. Jednak w odróżnieniu od tamtych jest ona wyposażona przede wszystkim jako moduł mieszkalny. Mir ma na jednym końcu kulisty przedział przejściowy z pięcioma węzłami cumowniczymi. Na przeciwległym końcu jest jeszcze jeden węzeł cumowniczy, co umożliwia jednoczesne przyłączenie maksymalnie sześciu dodatkowych elementów. Są to moduły specjalistyczne, w których wykonywana jest główna praca badawcza na stacji Mir. Pierwszy moduł Kwant 1, połączył się z jednostką centralną Mir w grudniu 1989 roku. Do końca 1992 roku przyłączono do stacji dalsze dwa moduły - Kwant 2 i Kristall. A następnie przyłączono jeszcze dwa, Spektr i Priroda. Planuje się też wysłanie na orbitę stacji Mir drugiej generacji, Mir 2, a wtedy obydwa Miry zostaną połączone razem. Później pierwszy Mir zostanie wyłączony, a Mir 2 stanie się jądrem nowej stacji kosmicznej. Jeśli wszystko się powiedzie, jeden lub więcej rosyjskich wahadłowców Buran zostanie wykorzystany do transportu modułów.
Salut
W kwietniu 1971 roku Rosjanie wysłali na orbitę pierwszy obiekt kosmiczny przeznaczony do długotrwałego funkcjonowania, czyli stację kosmiczną Salut. Była to pierwsza z siedmiu stacji kosmicznych o tej samej nazwie i o bardzo podobnej konstrukcji. Zasadniczo składała się ona z trzech cylindrów o różnych średnicach, wzajemnie połączonych. Miała baterie słoneczne do wytwarzania energii i jeden węzeł cumowniczy dostosowany do statków załogowych Sojuz, które transportowały na nią kosmonautów. Pierwsza załoga Saluta 1 ustanowiła rekord pobytu w kosmosie - trzej kosmonauci przebywali w stacji kosmicznej przez trzy tygodnie. Ale radość zamieniła się w tragedię, kiedy kosmonauci zginęli wracając na Ziemię. Rosjanie nie odnieśli wielu sukcesów przy wysyłaniu kolejnych stacji typu Salut, aż do roku 1977, kiedy wysłali na orbitę Saluta 6. Był on lepiej wyposażony niż poprzednie i miał dwa węzły cumownicze usytuowane po przeciwnych stronach zdolne przyjmować statki załogowe i statki towarowe Progress.
Skaylab
Skylab był amerykańską doświadczalną stacją kosmiczną, wysłaną dla zbadania możliwości i korzyści z długiego przebywania w kosmosie. Miał on swoje początki w planach stacji na orbicie ziemskiej, jakie NASA przedstawiła już w 1965 roku. Ale musiały one być „odłożone na półkę” z powodu braku funduszów. Jednak powstanie stacji kosmicznej urealniło się po skreśleniu trzech planowanych lotów Apollo. NASA zaprojektowała stację wykorzystując sprzęt, który stał się zbyteczny z powodu odwołania lotów Apollo. W roku 1970 projekt został nazwany Skylab (laboratorium niebieskie). Plan operacyjny przewidywał, że odwiedzą stację trzy zespoły po trzech astronautów, przetransportowane na orbitę i z powrotem przez pojazd kosmiczny Apollo. Jądrem stacji kosmicznej Skylab był adoptowany do pracy załogi trzeci stopień S-IVB rakiety Saturn V. Stał się on warsztatem orbitalnym (OWS) i był wyposażony jako przestronne pomieszczenie mieszkalne i robocze. Dodane zostały także inne elementy. Między innymi: śluza powietrzna (AM), używana przez astronautów przy wychodzeniu na spacer kosmiczny, węzeł cumowniczy (MDA), umożliwiający połączenie statku Apollo ze stacją.
Spacelab
Całkowicie wyposażone laboratorium kosmiczne Spacelab jest zaprojektowane do wyniesienia na orbitę przez wahadłowiec. Przez cały czas pozostaje w luku ładunkowym wahadłowca. Spacelab został zbudowany przez Europejską Agencję Przestrzeni Kosmicznej (ESA), załoga składała się z amerykańskich i europejskich astronautów. Jego debiut kosmiczny miał miejsce w listopadzie 1983 roku w czasie lotu STS-9/Spacelab 1. W tym locie niemiecki astronauta Ulf Merbold był pierwszym Europejczykiem, który leciał w amerykańskim pojeździe kosmicznym. Spacelab może mieć różne konfiguracje. Zwykle tworzony jest tak zwany długi moduł. Składa się on z klimatyzowanego laboratorium o długości 7 metrów i szerokości 4 metrów. Jest ono wyposażone w sprzęt laboratoryjny, aparaturę i komputery na znormalizowanych stojakach. Często moduł laboratoryjny jest wysyłany z dodatkowymi przyrządami na paletach, które w luku ładunkowym wahadłowca są umieszczane za modułem. Palety są otwarte w kierunku przestrzeni kosmicznej. Czasem Spacelab występuje w konfiguracji z samymi paletami, z tak zwanym „igloo”, które jest jednostką dowodzenia i sterowania. W czasie lotów Spacelaba badacze wykonują doświadczenia w szerokim zakresie: zasoby Ziemi, medycyna kosmiczna, wpływ nieważkości na procesy biologiczne i fizyczne, przetwarzanie materiałów, astronomia itd.. Wyniki doświadczeń mogą być analizowane na miejscu lub przesyłane do analizy na Ziemię. Typowy lot laboratorium Spacelab trwa około 10 dni.
Ariane 5
Rakieta nośna z rodziny Ariane przeznaczona do transportu ciężkich ładunków oraz załogowego samolotu kosmicznego Hermes, którym u progu XXI w. astronauci będą latać z europejskiego laboratorium Columbus na stację kosmiczną Alfa.
Freedom
Freedom miała być międzynarodową stacją kosmiczną, której ukończenie było planowane na koniec tego stulecia. NASA miała zmontować stację na orbicie i dostarczyć dwa z czterech głównych modułów. Jednym z nich miał być moduł mieszkalny, tworzący mieszkanie dla całej załogi stacji. Drugim amerykański moduł laboratoryjny, w którym amerykańscy uczeni i inżynierowie mieli wykonywać doświadczenia na orbicie. Pozostałe dwa moduły miały być dostarczone przez Europejską Agencję Przestrzeni Kosmicznej (ESA) i Japońską Agencję Przestrzeni Kosmicznej (NASDA). Udział ESA w stacji Freedom miało stanowić dołączane laboratorium Columbus (CAT), a udział NASDA - japoński moduł doświadczalny JEM. Stacja Freedom miała być budowana etapami przy użyciu sprzętu i modułów dostarczanych przez wahadłowce. W swojej końcowej konfiguracji stacja Freedom miała składać się z czterech głównych modułów, połączonych przez jednostki zwane węzłami zasobowymi, zamocowanych do zespołu kratownic o długości 150 metrów.