W drugiej połowie XVIII stulecia Wiliam Herschel, mieszkający w Anglii astronom pochodzenia niemieckiego, budował ogromne teleskopy. Potem za ich pomocą obserwował niebo i zliczał gwiazdy widoczne w poszczególnych kierunkach. Odkrył w ten sposób, że Słońce wchodzi w skład rozległego zespołu gwiazd, mającego kształt spłaszczonego dysku. Zaproponował nazwać ten zespół Galaktyką. Galaktyka tworzy na niebie ślad w postaci Drogi Mlecznej. Z początkiem XX wieku przy użyciu teleskskopów o wiele potężniejszych odkryto, że wszechświat obejmuje miliony galaktyk, mniej lub bardziej podobnych do naszej.

NASZA GALAKTYKA

Dzięki licznym obserwacjom astronomowie zdołali poznać budowę, kształt i budowę naszej Galaktyki. Jej część główna (dwie trzecie całej masy układu ) to ogromny dysk o średnicy około 100 000 lat świetlnych, ale grubości zaledwie 1000 - 2000 lat świetlnych. W obrębie tego dysku materia skupia się wzdłuż kilku spiralnie skręconych ramion. Naszą Galaktykę zalicza się więc do galaktyk spiralnych. Te ramiona to obszary, w których powstają nowe gwiazdy. Słońce zajmuje miejsce na obrzeżu jednego z ramion, w odległości około 30 000 lat świetlnych od środka Galaktyki. W samym środku dysku znajduje sie wielkie zgrubienie centralne, o średnicy około 15 000 lat świetlnych i grubości 5000 lat. Jest to najbardziej zatłoczony obszar Galaktyki. Zgrubienie to zawiera stare gwiazdy. Jego częśc środkowa, czyli jądro Galaktyki, pozostaje dla nas niewidoczne, gdyż przesłaniają je gazowo-pyłowe mgławice. Możemy więc badać galaktyczne jądro tylko poprzez wysłane przezeń promieniwanie niewidzialne, czyli w szczególności podczerwień, oraz fale radiowe. W jądrze wykryto jakies wielkie skupisko materii - być może jest to gromada gwiezdna, a może ogromna czarna dziura ?

GROMADY GWIAZD

Są to skupiska gwiazd wspólnie powstałych. Badając Galaktykę, stwierdzono istnienie dwóch typów gromad gwiezdnych.W obrębie galaktycznego dysku dojrzeć można niezbyt zwarte grupy obejmujące po kilkaset młodych gwiazd - są to tzw. gromady otwarte(zwane również galaktycznymi). Poza dyskiem, w rozległym halo galaktycznym, znajdują się ogromne kłębki bardzo starych gwiazd czyli tzw. gromady kuliste. Każda z nich może się składać z kilkuset tysięcy gwiazd. W środkowym obszarze gromady kulistej gwiazdy poupychane są tak ciasno jedna przy drugiej, że nie widać ich oddzielnie.

MGŁAWICE

Materia rozproszona pomięszy gwiazdami tworzy mgławicę. Gęstość materii w mgławicy jest znacznie większa od tego, co na Ziemi określamy jako próznię. Mgławice składają się głównie z wodoru, który jest najpospoliciej występującym we wszechświecie pierwiatskiem, zawierają jednak również spore ilości pyłu. Istnieją najrozmaitsze typy mgławic. Mgławice emisyjne wysyłają światło widzialne, jeśli leżą w pobliżu gorących gwiazd - tak jak Wielka Mgławica Oriona. W przeciwnym razie wykrywamy je dzięki temu, że ich atomy wodoru wysyłają fale radiowe. Mgławice ciemne nie emitują światła, nadto pochłaniają światło gwiazd znajdujących się poza nimi. Na tle rozgwieżdżonego nieba wyglądają jak chińskie cienie. Pieknym przykładem takiej mgławicy jestjest Koński Łeb w gwiazdozbiorze Oriona (zdjęcie z prawej strony). W niektórych mgławicach dostrzec można gwiazdy w trakcie ich powstawania. Gdy materia mgławicy jest już dostatecznie skupiona, atomy łączą się w cząsteczki; mgławica staje się obłokiem cząsteczkowym i niebawem zaczynają powstawać w niej gwiazdy. To właśnie widzimy w mgławicy p ( rho ) Wężownika. Natomiast pozostałe mgławice (planetarne oraz będące pozostałościami po gwiazdach supernowych ) to już tylko " popiół " gwiezdny. Mgławica planetarna - gazowa kula o wielkiej masie - pod koniec życia staje się niestabilna i w ciągu kilkudziesięciu tysięcy lat rozpływa sie w przestrzeni kosmicznej. Mgławica będąca pozostałością supernowej to szczštki po jej wybuchu. Materia takiej mgławicy rozprzestrzenia się z wielką prędkością, poprzedzona falą uderzeniową, która spręża i nagrzewa przestrzeń miedzygwiazdową. Najsłynniejszym przykładem takiej mgławicy jest Krab w gwiazdozbiorze Byka. Mgławica ta powstała w wyniku wybuchu, zaobserwowanego w 1054 roku przez astronomów chińskich. Wybuchająca supernowa była wtedy tak jasna, że przez trzy tygodnie widać ją było w pełnym świetle dnia.