DZIERŻONIÓW (niem. Reichenbach)

POŁOŻENIE GEOGRAFICZNE

Miasto Dzierżoniów położone jest na terenie województwa dolnośląskiego (dawniej województwa wałbrzyskiego). W byłym województwie wałbrzyskim Dzierżoniów był trzecim co do wielkości (po Wałbrzychu i Świdnicy) miastem w województwie. Mieszka tu ponad 39 tysięcy osób, co przy obszarze 20,07 km2 daje gęstość zaludnienia 1958 osób na km2. Dzierżoniów to miasto dolnośląskie położone w Obniżeniu Podsudeckim, w dolinie rzeki Piławy. Miasto otoczone jest od wschodu Wzgórzami Niemczańskimi, od północy masywem Ślęzy, a od południowego zachodu Górami Sowimi.

HISTORIA

Początki Dzierżoniowa sięgają XII wieku. Istniał wówczas na wzgórzu dzierżoniowskim gród z kościołem i osiedlem typu podgrodzia. Prawa miejskie otrzymał Dzierżoniów w połowie XII wieku i w 1921 roku przeszedł pod władzę Piasta Świdnickiego - Bolka I.
Obszar średniowiecznego Dzierżoniowa miał kształt owalny, dostosowany do wzgórza, na którym powstało miasto. Miasto składało się z dwóch części: otoczonego murem śródmieścia i otwartych przedmieści. Na centralnym miejscu czworobocznego rynku stał ratusz i sukiennice, a obok niech kramy i waga miejska. Znaczny wpływ na rozwój Dzierżoniowa miało tkactwo. Wytwarzane tu tkaniny sprzedawano nie tylko w okolicznych miastach, ale takżew krajach wschodniej i południowej Europy.
Największy rozkwit przeżywało miasto w XVI wieku i pierwszych latach XVII wieku. W 1528 roku w obrębie murów znajdowało się 240 domów, a około 50 lat później -358. Rozwój miasta przerwała wojna trzydziestoletnia (1618-1648), na skutek której miasto zostało znacznie wyludnione. Ponowny rozkwit Dzierżoniowa przypadł na II połowę XVIII i XIX wieku. Wybudowano wówczas wiele nowych domów i ośrodków wytwórczych (młynów, browarów, cegielnię, drukarnię, zakład chemiczny i hutę szkła).
U progu XX wieku wybudowano w mieście wiele nowych budynków mieszkalnych i komunalnych, funkcjonowało też oświetlneie gazowe, kanalizacja, wodociągi i elektryczność, działała służba drogowa. Dzieci uczęszczały do czterech szkół podstawowych, a młodzież do dwóch szkół średnich, jednej szkoły handlowej i rzemieślniczej.
Dzierżoniów został wyzwolony przez wojska radzieckie 8 maja 1945 roku. Po wyzwoleniu i przejęciu władzy przez administrację polską rozpoczęła się na ziemi dzierżoniowskiej akcja osiedleńcza ludności polskiej. W 1946 roku miasto otrzymało nazwę Dzierżoniów dla upamiętnienia zasług ks. Jana Dzierżonia w walce o polskość Śląska.

ZABYTKI

1. Ratusz - zbudowany prawdopodobnie w połowie XIII wieku wraz z nadaniem praw miejskich. Pierwotnie służył jako dom handlowy i centrum kupieckie. Od 1337 roku stał się siedzibą Rady Miejskiej. Obecny wygląd ratusza pochodzi z lat 1972-1975, kiedy dokonano jego gruntownej przebudowy.

2. Wieża ratuszowa - czworoboczna budowla - pozostałość średniowiecznego ratusza. Do jej wnętrza prowadzą drzwi ozdobione portalem gotyckim wykutym z piaskowca. Obecnie wieża jest punktem widokowym dla turystów.

3. Kościół św. Jerzego - pierwotnie zbudowany z drewna za panowania Bolesława Kędzieżawego w 1159 roku. Gruntownie przebudowany na przestrzeni XV-XVI wieku. W 1338 roku książę Bolko II przekazał kościół zakonowi rycerskiemu joannitów, którzy z małymi przerwami władali nim przez 5 stuleci. W swej konstrukcji jest budowlą gotycką, wystrój zaś ma późnorenesansowy i barokowy.

4. Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP - wzniesiony w 1340 roku przez zakon joanitów z łamanego kamienia i cegły. W obecnym kształcie jest to oskarpowana bryła, w kształcie wydłużonego prostokąta, z wielobocznym, nie wyodrębnionym prezbiterium. Kościół jest miejscem wiczystej adoracji Przenajświętszego Sakramentu.

5. Kościół Maryi Matki Kościła - zbudowany w latach 1795-1798 według projektu arch. K.G. Lomghansa. Jest to budowla klasycystyczna, jeden z najcenniejszych zabytków tej klasy na Dolnym Śląsku.

6. Kościół Świętej Trójcy - początki kościoła sięgają XIII wieku. Pełnił on wówczas funkcję kaplicy cmentarnej. Na przestrzeni wieków kilkakrotnie przebudowany. Obecnie jest to niewielka budowla o ciekawej, zróżnicowanej sylwetce, złożonej z ośmiobocznego korpusu i kwadratowej wieży. W murze świątyni znajdują się renesansowe epitafia.

7. Kaplica grobowa Sadebecków - jest to niewielka rotunda stojąca przy skrzyżowaniu ulic marsz. Piłsudskiego i Daszyńskiego. Wzniesiona w 1805 roku przez ród Sadebecków na dawnym cmentarzu ewangelickim. Na kopule kaplicy znajduje się rzeźba wykuta z piaskowca przedstawiająca postać kobiecą - uosobienie nadziei.

8. Mury obronne - zbudowane pod koniec XIII wieku z polecenia księcia świdnickiego Bolka I. Początkowo miasto otoczone było pojedyńczym murem, później, prawdopodobnie po wojnach husyckiech, także murem wewnętrznym. W drugiej połowie XVIII wieku rozpoczęło likwidację obwarowań miejskich. Do dziś zachowała się tylko część dawnych murów obronnych.

Internetowy adres Urzędu Miejskiego w Dzierżoniowie
http://www.um.dzierzoniow.pl/

OBIEKTY SPORTOWE

MZKS Lechia
ul. Wrocławska 47
tel. 31-35-29

MKS Żagiew
ul. Nowowiejska 88
tel. 31-31-28

LKS Ogniwo
os. Tęczowe 9
tel. 31-65-00

DKS Karate Kyokushin
os. Błękitne 28

KS Ziemi Dzierżoniowskiej LUZ
Bielawa, ul. Tuwima 18

TKKF Ognisko Dzierżoniów
os. Jasne 20
tel. 31-44-73

Stadion Sportowy MZKS Lechia Dzierżoniów
ul. Wrocławska 47
tel. 31-36-29

Ośrodek Sportu i Rekreacji
ul. Strumykowa
tel. 31-48-78
(hala sportowa, korty tenisowe, siłownia, basen kryty, zespół kąpielisk, sauna, zakłady odnowy biologicznej)