Prawie wszyscy modelarze wiedzą, że od dawna zajmuję się teorią modeli latających i metodami efektywnego, to znaczy nie prowadzącego do niepowodzeń, projektowania. Nie tworzę wcale cudownych, autonomicznych, czy też magicznych przepisów, niczego też nie zmyślam. Pracuję uparcie nad tym, aby istniejącą teorię lotniczą przystosować do potrzeb modelarstwa. Staram się dążyć do maksymalnej syntezy, eliminując to, co zbędne i skomplikowane, upraszczając procedury i uaktualniając zbiory danych - w tym także statystycznych. Sam przeprowadziłem dużą ilość praktycznych doświadczeń kosztem wielkiego nakładu pracy. Korzystam wyłącznie ze sprawdzonych źródeł i pewnych materiałów - mam tę satysfakcję, że nawet bardzo dawne moje prace można dzisiaj praktycznie wykorzystać. Makietami, zwłaszcza sterowanymi, interesowałem się od zawsze - stąd określenie "miniaturowe lotnictwo".

Informacje o materiałach do projektowania

Pierwszy raz na ten temat (o modelach na uwięzi) pisałem w tygodniku "Skrzydła i Motor" na początku lat 50, w erze praktycznego stalinizmu. Pisałem, ale nie startowałem, bo moje modele - np. PZL P.24 i Piper Cub - zostały publicznie nazwane "faszystowskimi" (P.24) i "imperialistycznymi" (Piper). Potem (rok 1955) została wydana moja pierwsza książka: "Modele na uwięzi". Chciałbym teraz przedstawić Czytelnikom coś w rodzaju przewodnika - co, z tego co dotychczas napisałem w zakresie teorii i praktyki projektowania, może być dzisiaj, moim zdaniem, przydatne. Problemowa "wyliczanka" zajęłaby zbyt wiele miejsca - muszę więc trzymać się chronologii.

"Modele na uwięzi"
wyd. MON 1955, A5, 275 str.

Praktyczne metody projektowania;

Teoria - aerodynamika (w tym problem gładkości powierzchni, wpływ liczby Re), osiągi, dobór i dane profili, opór linek uwięzi, bilans oporów, współczynniki, masy elementów i pokryć (w tym lakierowanych), prędkość maksymalna;

Silniki i śmigła - proste, graficzne metody doboru śmigieł, wciąż aktualne.

"Pilotaż i akrobacja (modeli na uwięzi)"
wyd. MON 1958, B5, 320 str.

Modele lądowe, "śniegowe", wodnosamoloty;

Projektowanie - graficzne metody doboru rozmiarów modeli i napędów (dostosowane do stanu ówczesnej techniki silnikowej - dziś do wykorzystania przy projektowaniu np. modeli rekreacyjnych);

Teoria akrobacji z uwzględnieniem wpływu momentu żyroskopowego.

Zarys tej teorii był opublikowany w "Modelarzu" 2-6/1957. Jest to chyba jedyna w świecie praca na ten temat.

"Miniaturowe silniki spalinowe"
WKŁ 1967 (I wyd.), 1976 (II wyd.), A4, 300 str.

Osiągi silników, metody pomiaru osiągów;

Silniki wyczynowe - rozwój

Wykorzystanie silników - dobór śmigieł, śrub napędowych, mechanizmów samochodu;

Silniki Wankla (z tłokiem wirującym) - zasada działania, dane charakterystyczne, pionierskie konstrukcje, unikatowa dokumentacja;

Paliwa - unikatowe dane nt. składników i kompozycji paliw, wyników badań laboratoryjnych.

"Paliwa i smary w technice silników miniaturowych"
WKŁ 1980, A4, 100 str.

W tej pracy szeroko rozwinięte zostały problemy związane z paliwami. Była to praca o charakterze pionierskim, w znacznej mierze aktualna.

"Miniaturowe lotnictwo (makiety)"
WKŁ 1978 (wyd. IV), A4, 284 str.

Teoria i praktyka projektowania makiet - aerodynamika skrzydła i płatowca, stateczność, dobór parametrów wyważenia, osiągi, pomoce, profile. Pełne wyjaśnienie problemów związanych z doborem położenia środka ciężkości.

Rozszerzone fragmenty tej pracy były publikowane w"Modelarzu" - roczniki 1977 i 1977:

Wiadomości wstępne: 2-4/1976;

Mechanika lotu - podstawy: 5-6/1976;

Aerodynamika: 7-9/1976;

Osiągi, napęd: 12/1976, 1/1977;

Stateczność i sterowność: 6-11/1977.

Starannie opracowane materiały, zwłaszcza pod względem proceduralnym - polecam szczególnie "stateczność".

"Samoloty w historii i w miniaturze"
WKŁ 1973, A4, 356 str.

Teoretyczne podobieństwo modeli i samolotów (praca oryginalna);

Zasady miniaturyzacji, projektowe dane makiet RC i na uwięzi, materiały pomocnicze - profile itp.

"Pionierzy lotnictwa i ich maszyny"
WKŁ 1980, A4, 160 str.

Część modelarska - problemy i procedury projektowania makiet z pionierskiego okresu rozwoju lotnictwa;

Projekty modeli Wright Flyer i Bleriot XI "La Manche". Szeroko omówiona problematyka napędu.

"Wielkie pionierskie przeloty lotnicze"
WKŁ 1982, A4, 280 str.

Część modelarska - problemy i procedury projektowania makiet sławnych samolotów dalekodystansowych z okresu międzywojennego;

Projekty modeli samolotów Fokker F-VIIb/3m. "Southern Cross", RWD-5bis, ANT-25, Ryan NYP "Spirit of St. Louis", Breguet XIXTR. Uniwersalna teoria do wykorzystania przy projektowaniu innych makiet z epoki. Unikatowe dane aerodynamiczne.

"Modelarz"
Vademecum konstruktora:

5/1992 - "O koncepcjach, sprzecznościach i ideałach";

7/1992 - "O programach konstrukcyjnych" (program "Delfin");

9/1992 - "O geometrii makiet";

10/1992 - "Wstęp do aerodynamiki";

1,2/1993 - "O układach aerodynamicznych - praktycznie" - kartonowy model odrzutowca w układach: konwencjonalnym, klasycznej delty i kaczki;

3/1993 - "O profilach lotniczych i modelarskich" - historia, rodziny profili, profile lotnicze w modelarstwie, modelarskie profile lotnicze, profile "turbulencyjne";

6/1993 - DH-88 Comet i DH-89 Dragon Rapide - perspektywy miniaturyzacji - bardzo zwięzłe, syntetyczne opracowanie;

7,9,10/1993 - "Silniki Cox" - doświadczenia, oferta, osiągi, pomiary osiągów, eksploatacja;

3/1994 - "PZL P.11c" (z cyklu "Moje konstrukcje makiet latających") - opis i plany wykonawcze makiety na uwięzi (1:14) o niekonwencjonalnej koncepcji i rozwiązaniach konstrukcyjnych;

4/1994 - "O profilach turbulencyjnych - raz jeszcze" - artykuł polemiczny;

5/1994 - "PZL P.11c - problemy miniaturyzacji" - perspektywy i sugestie dotyczące możliwości zaprojektowania makiet w zmniejszeniach od 1:14 do 1:4;

7,8/1994 - "Moja propozycja - RWD-9" - plany wykonawcze sprawdzonego, w pełni zmechanizowanego modelu RC w podziałce 1:7 oparte na rekonstrukcji dokonanej w latach 1972 i 1978, analiza możliwości zaprojektowania modeli w zmniejszeniu od 1:10 do 1:4;

10/1996 - "Kryteria projektowania" - analiza parametrów i konstrukcyjnych rozwiązań modeli pod kątem bezpieczeństwa, uniwersalności, możliwości rozwoju, żywotności, a także łatwości transportu, osiągów, kosztów budowy, pracochłonności, gotowości do lotu oraz...mody. Sugestie dotyczące wyboru;

10/1997 - "Niezniszczalny Jungmann" - plan wykonawczy modelu na uwięzi w skali 1:10 (wkładka) - całkowicie rozbieralna, elastyczna konstrukcja, odporna na urazy, fragmenty oryginalnej (skrzydło 1:5) dokumentacji fabrycznej oraz ogólny plan samolotu. Model ma bardzo dobre właściwości lotne. Ciekawa byłaby propozycja zbudowania akrobacyjnej makiety RC w skali 1:5 - model taki miałby rozpiętość zaledwie ok. 1,5 m., powierzchnię nośną 0,54 m2, masę rzędu 3,2-4 kg, a do napędu wystarczyłby silnik 6,5 cm3 (dwusuwowy) o mocy nominalnej ok. 1 KM (moc efektywnie wykorzystywana w locie - ok. 0,7 KM - śmigło 30x15 cm).

"Modelarz"
Opisy i plany samolotów historycznych.

8/1992 - "RWD-6 - rekonstrukcja" - zaawansowana faza moich prac nad odtworzeniem zwycięskiej maszyny z Challenge'u 1932 r. Obecnie pracę tę doprowadziłem do podobnego standardu, jak dla RWD-9 zostanie ona opublikowana w książce "Challenge - sukces RWD" Agencji Lotniczej Altair;

4,5/1993 - "DH-88 Comet" oraz "DH-89 Dragon Rapide" - dwie najciekawsze konstrukcje De Havillanda - dwusilnikowy, rasowy dolnopłat wyścigowy i słabosilnikowy, piękny dwupłat komunikacyjny - interesująca historia, ciekawe obiekty do miniaturyzacji;

11,12/1993, 1,2/1994 - "RWD-5 - historia, rekonstrukcja" - aktualny stan prac nad odtworzeniem sławnego SP-AJU, dokumentacja rysunkowa w skali 1:50, odmiany i wersje samolotu, oryginalne profile, struktura kadłuba;

5/1998 - "RWD-9S - nowa dokumentacja modelarska", stanowiąca podsumowanie moich trzydziestoletnich prac nad rekonstrukcją tego samolotu. Za szczególnie ważne osiągnięcie uważam rozszyfrowanie profilu i aerodynamiki płatowca oraz zakończenie rekonstrukcji wyglądu zewnętrznego unikatowego silnika GR-760. RWD-9 jest wart popularyzacji - świadczą o tym wspaniałe latające modele, budowane m.in. z moich planów sprzed lat - pierwsza publikacja tych planów w skali naturalnej (1:7) to 1973 r. (wkładka do III wydania książki "Miniaturowe lotnictwo"). Były one powiększane nawet dwukrotnie i budowano wg nich giganty.

"AeroPlan"
Cykl "RWD-9 - rekonstrukcja": szczegółowy, ilustrowany opis metod i rezultatów mojej pracy nad odtworzeniem i ocaleniem od zniekształcenia tego samolotu. Cykl jest podzielony na pięć odcinków:

1. (4/1996) Ogólny + plany 1:50 (sześć rzutów);

2. (5/1996) Kadłub (proporcje, struktura);

3. (1/1997) Skrzydła (proporcje, struktura, aerodynamika, mechanizacja);

4. (2/1999) Wyposażenie kabiny;

5. (prawdopodobnie 3/1999) Silniki i śmigła.

Materiały zamieszczone w "AeroPlanie" (jako bardziej szczegółowe i typowo lotnicze) stanowią ważne uzupełnienie modelarskiej dokumentacji (1:20, 1:10, 1:5) wydrukowanej w "Modelarzu" 5/1998.

Wiesław Schier, Rafał Miszczak