produkowany od 1972 r. przez zakłady Alvis w Coventry na potrzeby armii
brytyjskiej, jako następca ciężkiego samochodu pancernego
Alvis Saladin (6×6).
Czołg FV 101 Scorpion, pierwszy w armii brytyjskiej wóz rozpoznawczy na
podwoziu gąsienicowym, przeznaczony jest, oprócz zadań rozpoznawczych,
również do wsparcia ogniowego piechoty, ubezpieczania skrzydeł nacierających
wojsk, eskortowania konwojów przez tereny niebezpieczne, patrolowania
rozległych obszarów zagrożonych atakiem. Wielokrotnie sprawdzał się w takich
zadaniach w wojskach ONZ.
W Brytanii określono wymogi dla dwóch, wzajemnie uzupełniających się wozów.
Pierwszy z nich, przeznaczony do zadań rozpoznawczych, miał posiadać ruchomą
wieżę z 76-mm armatą, a drugi, przeznaczony do niszczenia celów opancerzonych,
miał być uzbrojony w ppk Swingfire. Wspólne wymagania jakie przed nimi stawiano
to:
- mały nacisk na grunt,
- duża manewrowość i taka sama zwrotność,
- szer. do 2,13 m, waga do 8,2 t (dwa wozy o takich gabarytach mógł zmieścić w
swojej ładowni samolotu transportowego C-130 Hercules),
- prędk. w terenie pow. 40 km/h (25 mil), a na drodze od 80 do 96 km/h (50 - 60
mil),
- możliwość użycia podstawowej wersji kadłuba do budowy pojazdów pochodnych, z
zastosowaniem wielu wspólnych elementów.
Uwzględniając powyższe, postanowiono oba pojazdy zbudować na podwoziu
gąsienicowym. W 1965 r.powstał doświadczalny wóz gąsienicowy TV-15000.
Zastosowano w nim silnik Rolls Royce B60 o mocy 130 KM, zastąpiony póżniej przez
silnik benzynowy Jaguar J60, który pozwalał na jazdę z wymaganą prędkością.
Nowością były: aluminiowy pancerz (lżejszy od stalowego) i hydropneumatyczne
zawieszenie. Założono też szerokie gąsienice. Te trzy rozwiązania dały w sumie
niedużą masę, niewielki nacisk na grunt (0,36 kg/cm2), doskonałą zwrotność i
łatwość poruszania się w ciężkim terenie. 23 I 1969 r. zakłady Alvis dostarczyły
armii brytyjskiej pierwszy z 30 zamówionych prototypów pojazdów rozpoznawczych, które
oznaczono symbolem P1-P17 i nazwano Scorpion. Dostarczono też 6 prototypów o
symbolu P18-P30.
W maju 1970 r. zakończono serię testów i w lipcu wojsko złożyło zamówienie na
275 Scorpionów z armatą 76-mm i na 288 Scimitarów z armatą 30-mm. Rok pózniej
rozpoczęto produkcję seryjną pojazdów
W 1979 r. RAF złożył zamówienie na 150 pojazdów (Samson, Scorpion, Spartan,
Sultan) potrzebnych do ochrony lotnisk i lądowisk. W listopadzie 1981 r.
pierwsze pojazdy otrzymał pułk lotniczy z Catterick w pn. Anglii.
Do poł. 1987 r. wyprodukowano 3500 wozów z rodziny Scorpion na bazie wspólnego,
samonośnego nadwozia, a użytkownikami ich jest 21 armii:
FV 101 Scorpion - lekki pojazd rozpoznawczych ,
FV 102 Striker - niszczyciel czołgów,
FV 103 Spartan - transporter opancerzony,
FV 104 Samaritan - opancerzony wóz sanitarny,
FV 105 Sultan - opancerzony wóz dowodzenia,
FV 106 Samson - opancerzony wóz zabezpieczenia technicznego,
FV 107 Scimitar - czołg lekki,
Sabre - czołg lekki,
Scorpion 90 - czołg lekki,
MARDI - opancerzony, bezzałogowy pojazd zdalnie sterowany.
Kadłub Scorpiona wykonany jest ze spawanych płyt ze stopu aluminiowego (glin,
cynk, magnez). Zabezpiecza on załogę przed pociskami 7,62 mm, przed odłamkami
pocisków kal. do 105 mm w promieniu pow. 30 m od miejsca wybuchu i od przodu
przed pociskami kal. 14,5 mm wystrzelonymi z odl. pow. 200 m. Z przodu znajdują
się: przedział kierowania (po lewej stronie) i napędowy (po stronie prawej).
Przedział bojowy z wieżą zajmuje tył pojazdu i jest on połączony ze stanowiskiem
kierowcy. Sterowanie odbywa się przy użyciu dwóch drążków, a zmiana biegów
pedałem. Kierowca obserwuje teren za pomocą szerokokątnego peryskopu, który
można wymienić na wzmacniacz obrazu II generacji NV39S, używany przy
ograniczonej widoczności. We wieży znajdują się dwa siedziska: po lewej stronie
dla dowócy i po stronie prawej dla działonowego. Obaj dysponują osobnymi
włazami. Dowódca, będący jednocześnie ładowniczym i strzelcem kaemu, posługuje się 7
peryskopami i obracanym w zakresie 85° celownikiem optycznym No 71 o pow. 1× i
10× przekazującym obraz z przodu wozu. Dla działonowego przewidziano dwa
peryskopy i celownik optyczny No 54 o powiększeniu jak u dowódcy.
Po prawej stronie armaty znajduje się celownik noktowizyjny L2A1 lub L3A1
(inaczej SS100 i SS110). Oba działają w dwóch trybach: 5,8×/8° i 1,6×/28°.
Przed zbyt silnym światłem ich kaskadowy przetwornik elektrooptyczny chroni
przysłona irysowa, a przed błyskiem wystrzału zasłona elektromagnetyczna włączająca
się w chwili naciśnięcia spustu.
Obiektywy celowników są odsłonięte tylko w trybie celowania. Każdy z nich ma
indywidualne wycieraczki. Scorpiony nie są wyposażone w urządzenia termowizyjne.
Armatę na cel może kierować tylko działonowy, dca nie ma takiej możliwości ze
swojego stanowiska.
Z tyłu kadłuba można umieścić zamiennie układ osłony ABC lub pojemnik na
amunicję. Czołg wyposażono w trzy radiostacje: VRC 321, VRC 322 i VRC 353. W
tyle wieży jest miejsce na dwie radiostacje VRC 353. Wszystkie urządzenia
zasilane są prądem o napięciu 28,5 V. Sieć elektryczna jest ekranowana, by nie
zakłócać pracy radiostacji. Pojazd posiada 4 akumulatory. Na lewym boku kadłuba
znajduje się gaśnica ppoż. połączona rurą z przedziałem napędowym.
Główne uzbrojenie czołgu stanowi bruzdowana armata L23A1 kal. 76,2 mm o dł. 23
kalibrów z półautomatycznym zamkiem klinowym o pionowym ruchu klina. Jest to
lżejsza wersja armaty L5 z samochodu Alvis Saladin. Jej maksymalna donośność to
5 tys. m, szybkostrzelność 6 strz./min, kąt podniesienia od -10° do +35°,
odrzut wynosi 280 mm. Zarówno nastawa działa jak i obrót wieży odbywają się ręcznie.
Dostrzelania używa się nabojów: L29 HESH, L24 HE, L32 Smoke (dymne),
L33 Canister (kartacz do zwalczania siły żywej na odl. do 100 m).
Zapas przewożonej amunicji wynosi 40 szt. Dodatkowe uzbrojenie stanowią:
obsługiwany przez dcę km L43A1 kal. 7,62 mm z zapasem 3 tys. szt. amunicji
umocowany na lewo od działa i dwie poczwórne wyrzutnie granatów dymnych
na obu przednich rogach wieży.
Na życzenie importerów część Scorpionów wyposażono w belgijską armatę Cockerill
Mk 3 kal. 90 mm.Silnik Scorpiona to 6-cylindrowy, benzynowy Jaguar J6 o mocy 195
KM przy 5000 obrotów, o stopniu sprężania 7,75:1.
Część wozów na eksport wyposażona została, również na życzenie importerów, w
silniki Diesela (potrzebę taką zgłosiły siły zbrojne Botswany, Chile i Hiszpanii).
Mechaniczny ukł. napędowy TN15 zawiera skrzynię biegów (po 7 biegów do przodu
i tylu), sprzęgło główne i przekładnie boczne.
Kierowanie pojazdu odbywa się przy użyciu mechanizmu różnicowego,
sterowanego hamulcami tarczowymi. Zawieszenie posiada 10 wałków skrętnych. Koła
napędowe znajdują się z przodu. Gąsienice wymienia się po 5 tys. km przebiegu.
Do pływania stawia się dookoła kadłuba ekrany pławne zwiększające wyporność
pojazdu. Czynność ta zajmuje ok. 5 min. Ruch w wodzie odbywa się przez
przewijanie gąsienic z prędkością 6,5 km/h, lub przez dołączany napęd śrubowy z
prędkością 9,5 km/h.
W 1994 r. armia brytyjska wycofała z użytku ostatnie egz. Scorpiona FV 101
głównie z uwagi na nieodpowiadające wymogom współczesnego pola walki parametry
działa L23A1 Pozostałe wersje tego wozu zostaną wycofane ok. roku 2007.
Najprawdopodobniej zastąpią je pojazdy będące efektem
prowadzonego obecnie wspólnie przez Francję, Niemcy i W. Brytanię programu o
nazwie MRAV (Multi Role Armoured Vehicles - wielozadaniowe pojazdy pancerne).
Jednak wspomina się ostatnio także o ich możliwej modernizacji, w wyniku której
mają otrzymać wysokoprężne silniki Jaguar o mocy 190 KM, nowe radiostacje i
termowizory. Od 1996 r. firma Alvis proponuje zagranicznym użytkownikom swoich
pojazdów ich unowocześnienie, oferując: elektryczne systemy sterowania wieżą i
armatą, ulepszone koła napędowe i napinające oraz zawieszenie i przekładnie
boczne, nowsze układy napędowe i ppoż,, wydajniejsze akumulatory i gąsienice o
przedłużonej żywotności.
