Agresja u psów jest najpoważniejszym problemem behawioralnym dla ich właścicieli. W większości przypadków można jej zapobiec, o ile właściciel zrozumie etapy rozwoju psa oraz czynniki, które mają wpływ na rozwój zachowań agresywnych.

Z doniesień departamentu zdrowia wynika, iż każdego roku pogryzionych zostaje ponad milion ludzi (w USA), a liczba ta prawdopodobnie stanowi jedynie połowę faktycznych przypadków; reszty się nie zgłasza. Chodziaż większość ran gryzionych nie jest poważna, ocenia się, że pogryzienia stanowią jeden procent przyjęć na pogotowie a kosztują około 30 (milionów) dolarów rocznego budżetu zdrowotnego. Przynajmniej połowa spośród ofiar pogryzienia to dzieci, zazwyczaj poniżej 10 roku życia.

Krytyczne etapy socjalizacji

Znajomość wczesnych etapów rozwoju psa pomaga zrozumieć psią agresję. Krytyczny okres socjalizacji (uspołecznienia) szczenięcia rozciąga się od trzeciego tygodnia życia, kiedy zaczyna ono widzieć i słyszeć, aż do 14 tygodnia życia. Najlepszym okresem do kupienia szczeniaka tak, aby się właściwie zsocjalizował w nowym domu, jest czas pomiędzy siódmym a ósmym tygodniem życia. 8-10 tydzień jest okresem wpajania strachu, kiedy to szczenięcia nie wolno ostro karcić i zarówno dorośli, jak i dzieci muszą traktować go delikatnie. Czternasty tydzień rozpoczyna etap 'nastoletni' - nieznośny wiek dorastania - który kończy się w momencie osiągnięcia przez psiaka dojrzałości płciowej, zazwyczaj około 14-15 miesiąca. Jeżeli szczenię nie zostało zsocjalizowane do 14 tygodnia życia, prawdopodobnie nigdy nie będzie mu można zaufać w otoczeniu obcych ludzi i psów. Szczenięta wychowane w kojcu, gdzie mają bardzo mały kontakt z człowiekiem, zawsze będą się obawiać ludzi, zwłaszcza jeżeli nie sprzeda się ich przed 14 tygodniem. Mogą one być bojaźliwe, zwłaszcza w warunkach stresogennych. Psy osiągają dojrzałość płciową w wieku od 6 do 14 miesięcy. W tym okresie zazwyczaj zaczynają szczekać na obcych i wykazywać zaborczość, a psy płci męskiej zaczynają podnosić łapę podczas oddawania moczu. Zapoznawanie z osobami obcymi (dorosłymi, dziećmi, i innymi psami) na terenie domu jest również bardzo istotne w tym okresie, zwłaszcza, jeżeli szczenię miało mało takich kontaktów w swoim wcześniejszym rozwoju.

Czynniki mające wpływ na agresywność

Dużą rolę odgrywają tu czynniki genetyczne i dziedziczne. Od psow ras obronnych takich jak np. dobermany, akity czy rottweilery oczekuje się większej agresywności niż u golden retrieverów i labradorów. Zaczepliwe teriery wyhodowano do zabijania małych zwierząt i wciąż posiadają tę zdolność.

Inbred (krzyżowanie krewniacze) prowadzić może do chwiejności psychiki; hormony mogą podsycać tendencje do agresji u niewykastrowanych samców, suk w trakcie cieczki lub urojonej ciąży, oraz podczas karmienia młodych.

Środowisko również może wpłynąć na agresywność: warunki życia, niedostateczna socjalizacja, przesadne karanie psa, uprzednia napaść bądź zastraszenie przez innego agresywnego psa, rozpieszczanie i rozpuszczanie przez właścicieli, izolacja od kontaktów z ludźmi albo też częste drażnienie przez dzieci czy denerwowanie przez ludzi uprawiających jogging.

Jasne jest, że pies nie jest człowiekiem. Psy mają hierarchię sfory, która określa ich pozycję społeczną, hierarchię, którą ustalają i utrzymują poprzez język ciała. Pewne psy zajmują pozycję dominującą - 'alfa', z kolei inne są podporządkowane - mają status 'omegi'. Kiedy pies mieszka wspólnie z człowiekiem, patrzy na niego jak na członka sfory i próbuje go ustawić w hierarchii społecznej, wyzywając do walki o pozycję co uleglejszych członków rodziny, a zwłaszcza dzieci. Jeśli pies przejawi dominację gestem takim jak np. warczenie i obrona miski z jedzeniem, i nie zostanie skorygowany w swoim zachowaniu, to właśnie udało mu się ustanowić kolejny szczebel przewagi dominacyjnej nad jednym lub wszystkimi członkami rodziny. Jeżeli tym gestom dominanta w dalszym ciągu nie będzie się przeciwdziałać, to pies w końcu uzyska najwyższy status wobec jednego lub wobec wszystkich członków rodziny.

Ledwo uchwytne oznaki dominacji zazwyczaj przechodzą niezauważone lub też wyjaśnia się je od ręki byle czym, aż pies w końcu gryzie człowieka za pogwałcenie swojej pozycji dominanta. Właściciel nie rozumie kolejnych etapów rozwoju zachowania psa i wini go za ugryzienie 'bez powodu'. Takie psy z reguły kończą w schroniskach i usypia się je ponieważ właściciel nie zrozumiał procesu rozwojowego zachowań agresywnych.

Typy agresji

Istnieje kilka rodzajów agresji: defensywna, wywołana przez strach, ból lub karę; dominacyjna; zaborcza; terytorialna; w obrębie płci (pies w stosunku do psa, suka do suki); łowiecka (drapieżcy); czy też rodzicielska. Pies przejawiać może więcej niż tylko jeden rodzaj agresji.

Agresywne psy dominanty są pewne siebie, w typie 'macho', górują nad wszystkimi. Stoją wyprężone, ' na czubkach palców, z postawionymi do przodu uszami. Ogon noszą zadarty, machając nim powoli i sztywno z boku na bok. Włos na karku często mają zjeżony, wpatrują się intensywnie, z groźbą w oku, wydają też z głębi gardła niski warkot przy ściągniętych do przodu wargach i obnażonych zębach. Kładą przednie łapy na barku drugiego psa, 'wspinają' się na nogę człowieka, a kiedy przechodzą przez drzwi, spychają na bok dzieci. Dominanty żadają, by poświęcano im dużo uwagi. Żądają spaceru, żądają przesadnych pieszczot, bronią legowiska a kiedy się do nich zbliżyć podczas posiłku - przestają jeść. Wiele z tych psów nie chce słuchać poleceń, zwłaszcza tych wymagających podporządkowania (np. 'waruj' czy 'zostań'). Samce podnoszą łapę wszędzie, nawet w domu i nawet jeśli mają pusty pęcherz moczowy. Większość dominantów to rasowe samce.

Zachowanie psów agresywnych defensywnie jest o wiele bardziej ambiwalentne. Ich język ciała wyraża uległość (uszy położone po sobie; unikanie bezpośredniego kontaktu wzrokowego; opuszczenie głowy i ciała; podkulenie ogona; oddawanie moczu pod siebie). Liżą dłonie i przewracają się na plecy odsłaniając brzuch. Opierają się dotykowi, nie lubią, gdy dotyka im się łap (palców), nie lubią zabiegów pielęgnacyjnych i często uciekają przed wyciągniętą ręką. Są to psy typu 'angstbeisser': gryzą, jeśli zapędzi się je w sytuację bez wyjścia i często rzucają się na ludzi, którzy odwracają się, by odejść i zostawić je w spokoju.

Zapobieganie agresji

Podstawowe założenie jest proste - nie dopuść, by pies osiągnął status dominanta nad dorosłym lub dzieckiem. Jeśli pies zna swoje miejsce w hierarchii i nie pozwala mu się na stawianie wyzwań człowiekowi, zazwyczaj pozostanie dobrym członkiem rodziny.

Pierwszą zasadą przy zapobieganiu kłopotom jest dobranie właściwej rasy i szczeniaka do odpowiedniego właściciela. Innymi słowy, rottweiler czy akita nie jest odpowiednią rasą dla łagodnego, delikatnego właściciela ani też dla faceta 'macho', twardziela szukającego równie 'twardego' agresywnego psa; dalmatyńczyk nie nadaje się do osiadłego trybu życia a sheltie i chihuahua nie lubi hałaśliwych, krzykliwych dzieci, itd. Ponadto, szczenię, które terroryzuje cały miot, opanuje dom uległego właściciela, a szczenię lękliwe wymaga poświęcenia mu dodatkowej uwagi, aby przystosowało się do nowego, czynnego domostwa.

Pomóc też może wykonany przez hodowcę test na zachowanie szczeniąt, . Test ów obejmuje przyciąganie społeczne, podążanie za człowiekiem, reakcję na ograniczenie wolności, reakcję na dominację i podniesienie w górę.

Program zapobiegania agresji zawiera też wczesną socjalizację - uspołecznienie, przyzwyczajenie do współżycia z innymi psami i ludźmi. Szczenięta powinno się traktować delikatnie, zwłaszcza pomiędzy trzecim a czwartym miesiącem życia. Powinny być karmione z ręki, zarówno przez dzieci, jak i dorosłych, oraz uczone brać pożywienie bez gwałtownego chwytania czy wręcz porywania z ręki. Nie wolno im pozwalać na gonienie za dziećmi, lub osobami biegnącymi, skakanie na ludzi, wspinanie się na nogę, ani też warczenie bez powodu. Nie powinno się im pozwalać na branie udziału w agresywnych zabawach takich jak 'atakowanie' rąk, mocowanie się, czy przeciąganie np. szmatą. Nie wolno ich karcić fizycznie za zachowania agresywne; w zamian należy odmawiać im nagród jakie daje agresja, powstrzymywać przed powtórzeniem tego czynu oraz nauczyć zachowań alternatywnych.

Jeżeli szczenię gryzie lub skacze na dziecko, dziecko powinno przejąć inicjatywę krzycząc 'fe!' i krzyżując ramiona (by ochronić ręce przed schwyceniem zębami) i odchodząc. Szczenięta uwielbiają się bawić. Jeżeli odmówi im się zabawy, kiedy się zbytnio zagalopują, nauczą się bawić ostrożniej.

Urządzanie wspólnych zabaw z dziećmi w różnym wieku, kiedy to zaprasza się do domu dzieci, żeby się łagodnie bawiły ze szczeniakiem i dawały mu łakocie, przynoszą korzyść zarówno szczenięciu, jak i dzieciom.

Szczenię powinno być szczęścią rodzinnej sfory i nauczyć się tolerować listonoszy, hydraulików, dostawców i innych obcych ludzi. Jak tylko zostanie zaszczepione przeciwko pospolitym psim chorobom, należy zacząć je kontaktować z nieagresywnymi psami tak, by nauczyły się, że inne psy i ludzie też są przyjaźni.

Psy starsze

Smakołyki pomagają szkolić szczenię, ale w miarę wzrostu psa, musi on otrzymywać pochwałę za dobre zachowanie i łagodne skarcenie za złe. Pies powinien zasłużyć na wszystko, co otrzymuje od właściciela. Trzeba kazać mu usiąść, gdy chce, żeby go pogłaskać albo dostać smakołyk, kazać usiąść przed wyjściem na spacer, przed wyjściem z samochodu, przed zapięciem smyczy. Te ćwiczenia stale wzmacniają pozycję właściciela w charakterze przywódcy.

Nie powinno się zostawiać bez opieki psa z dziećmi, zwłaszcza z dziećmi, które nie mieszkają z nim razem w domu. Dzieci należy nauczyć podstawowych komend posłuszeństwa, tak, by także mogły w pewien sposób sprawować kontrolę nad psem.

Nie wolno nadmiernie chwalić psa (lub głaskać go cały czas), zwłaszcza za nic. Zbytnie pochwały i karesy podnoszą społeczny status psa i wysyłają mu sprzeczne sygnały.

Kastracja samców nie rozwiąże wszystkich problemów, lecz pomoże zapobiec agresji dominacyjnej oraz walkom z innymi samcami, szczególnie jeśli dokona się jej przed osiągnięciem dojrzałości płciowej.

Zapobieganie agresji oznacza w końcu też to, że właściciel musi wygrać każdą konfrontację z psem. Jeżeli pies wygra starcie warcząc, kiedy starasz się go spędzić z kanapy, próbujesz mu zabrać zabawkę albo zbliżasz się do jego miski, otrzymuje zielone światło dla następnego kroku w kierunku przejęcia władzy.

Geny + środowisko = psychika

Proszę, zapamiętaj sobie tę jedną rzecz, jeśli trudno ci zapamiętać resztę: od chwili, kiedy pies osiągnął status dominanta, nie wolno korygowac jego zachowania siłą!

Specjaliście od szkolenia psów może się nawet udać zmuszenie psa do powrotu do zachowań agresywno-uległych lub defensywno-agresywnych, a pies będzie reagował na tę osobę ze strachu, jednakże taki pies nigdy nie będzie godny zaufania w otoczeniu ludzi, nawet członków własnej rodziny. Najwięcej, co można osiągnąć, to zmniejszenie częstotliwości i ostrości aktów agresji.

Często najłagodniejszą metodą zaradczą przy psach kąsających jest uśpienie. Zwierzaki, które gryzą, często wędrują od domu do domu i wiodą życie pełne strachu i strasznego, nieludzkiego bólu.

Postępowanie

Korygowanie zachowań agresywnych najlepiej powierzyć profesjonalnemu znawcy zachowań zwierząt lub bardzo doświadczonemu szkoleniowcowi o dobrej reputacji. Jest mnóstwo osób z miernymi kwalifikacjami, którzy zwą siebie behawiorystami bądź treserami. Przy pracy nad agresją często korzystają z brutalnych, sadystycznych metod takich jak 'wieszanie' albo obroże elektryczne. Nadmierna przemoc i kara są głównymi narzędziami pracy tych ludzi. Szukając profesjonalnego szkoleniowca należy poradzić się swojego weterynarza. Należy też uważnie porozmawiać z ewentualnymi treserami i wybrać takiego, który korzysta z przemocy w najmniejszym stopniu.

'Leczenie' rozpoczyna się od sporządzenia listy wszystkich rzeczy, które wyzwalają zachowania agresywne i zapobiegania ich powstaniu. Na przykład, jeśli pies warczy kiedy próbujesz go zgonić z kanapy, to go tam nie wpuszczaj.

W pierwszym odruchu najchętniej byśmy ograniczyli do minimum kontakt psa i osoby, w stosunku do której zachowuje się on najbardziej agresywnie. Jednakże takie postępowanie jedynie zachęca psa do dominacji nad coraz większą ilością ludzi i umacnia jego kontrolę nad rodziną. Tak więc właśnie ta osoba, która ma najwięcej kłopotów z psem, powinna zostać jego głównym opiekunem i dostarczać mu wszystkiego czego pies potrzebuje: pożywienia, wody, wybiegu, pochwały, uczucia i zabawy. Osoba ta musi być w stanie nauczyć psa słuchać podstawowych komend obejmujących 'siad', 'zostań', 'chodź' i 'waruj'. Najprawdopodobnie potrzebna będzie pomoc z komendą 'waruj' (która zmusza zwierzę do przyjęcia uległej pozycji), aby nie doszło do pogryzienia.

Wszyscy pozostali członkowie rodziny muszą całkowicie ignorować psa: żadnej zabawy, pożywienia, okazywania uczuć. Pies musi dostawać wszystko wyłącznie od tej jednej osoby.

Psa należy nagradzać za wszelkie oznaki uległości takie jak kładzenie po sobie uszu, odwracanie wzroku (unikanie kontaktu wzrokowego), przewracanie się na plecy, lizanie, przykucanie czy obniżanie głowy, kiedy się do niej sięgnie. Wszelkie gesty dominujące, które pies akceptuje, należy wykonywać jak najczęściej i go chwalić oraz dawać od czasu do czasu smakołyki za okazywanie uległości. Musi sobie na wszystko zasłużyć.

Kiedy tylko pies zacznie reagować, można rozpocząć ponowne warunkowanie, lecz należy to robić tylko z wykwalifikowanym behawiorystą i szkoleniowcem. Warunkowanie obejmuje pracę z psem, który nie lubi dotykania łap i zadu; określa się je również jako odzwyczajanie psa od reakcji na pewne bodźce i warunki.

Aby uwarunkować psa, który nie toleruje dotykania zadu, najpierw naucz psa stać na komendę, potem, z doświadczonym handlerem przy głowie psa, delikatnie dotknij zadu psa. Jeśli pies to zniesie, pochwal go i daj nagrodę. Powtarzaj pochwałę i nagrodę po każdej pozytywnej reakcji. Stopniowo zwiększ trwanie i częstotliwość ćwiczenia i chwal psa za każdy akt uległości, jakkolwiek by był niewielki.

W odpowiednich warunkach agresywnego psa można 'przeszkolić', wyszkolić od nowa. Przed rozpoczęciem programu korygowania agresji trzeba jednak pamiętać, że pies nigdy nie będzie godny zaufania w otoczeniu innych ludzi i dzieci i jeśli się go sprowokuje, może ugryźć. Właściciel powinien poznać nagą prawdę: nie powinien czuć się winny za uśpienie agresywnego psa, lecz powinien sobie również zdać sprawę z tego, że jeśliby miał ponownie popełnić te same błędy, lepiej, by nie brał kolejnego psa.

Czy podejrzewasz, że twój pies przejawia agresję dominacyjną?

Dr Harvey Braaf, lekarz weterynarii, właściciel Szpitala Weterynaryjnego Seneca Hill w Great Falls w Wirginii, sporządził listę symptomów zwiastujących agresję. Żadnego z tych symptomów nie należy lekceważyć; każdy może być zapowiedzią poważnych zachowań agresywnych. Jeśli właściciel nie potrafi poradzić sobie z problemem, należy skontaktować się z profesjonalnym szkoleniowcem.

W żadnym wypadku nie należy podrzucać psa do schroniska, by wziął go do domu ktoś nieświadomy zagrożenia.

Jeśli przypuszczasz, że twój pies przejawia agresję, sprawdź następujące symptomy:

nadmierna szczekliwość;
tendencja do warczenia, pokazywania zębów i kłapania nimi w obronie pożywienia;
zaborczość w stosunku do posiadanych rzeczy;
bojaźliwość w nowych sytuacjach lub w otoczeniu obcych;
ostre napaści na inne zwierzęta, takie jak koty i inwentarz;
próby wspinania się na nogę;
kłapanie zębami i warczenie przy głaskaniu, czesaniu i podnoszeniu;
częste próby pościgu za poruszającymi się przedmiotami, np. rowerami, deskorolkami, samochodami i ciężarówkami;
powtarzające się ucieczki z domu i długie okresy włóczęgostwa.

Jak uniknąć ataku psa?

Unikaj wchodzenia na teren prywatny, chyba, że zostałeś zaproszony.
Nie uciekaj w konfrontacji z psem grożącym swoim zachowaniem. Ucieczka pobudza jedynie psa do większej agresji.
Nie daj się zastraszyć i okaż umiarkowaną dominację poprzez stanowcze powiedzenie psu by poszedł do domu. Ta taktyka zazwyczaj czyni cuda. Podziałać może też stanowcze 'fe' i 'siad'.
Unikaj bezpośredniego kontaktu wzrokowego, który pies odbiera jako wyzwanie. Sprawiaj wrażenie rozluźnionego.
Kiedy pies zaczyna się wycofywać, również powoli się wycofaj nie tracąc go z oka ale bez zwracania na niego zbytniej uwagi. Jeśli zacznie się znowu przybliżać, zatrzymaj się i zaczekaj, aż ponownie się oddali.
Nie próbuj prześcignąć psa na rowerze. Zatrzymaj się, zejdź z roweru tak, by rower znajdował się między tobą a psem. Pies być może straci zainteresowanie, gdy nie będzie miał obiektu do ścigania.
Nie próbuj głaskać obcego, wałęsającego się psa.
Nigdy nie próbuj dotknąć lub pogłaskać psa jedzącego lub śpiącego .
Nie wstydź się wskoczyć na samochód, wejść na drzewo albo wołać o pomoc, jeśli zagrozi ci pies.
Nie wstydź się poprosić właściciela psa, by wziął go na smycz, dopóki ten nie uzna cię za przyjaciela.
Unikaj spotkania z psami wyszkolonymi do stróżowania. Dowiedz się, czy żaden nie patroluje terenu, kiedy zaczynasz spacerować w nowej okolicy.
Zgłaszaj wszystkie agresywne wałęsające się psy lub faktyczne przypadki pogryzień.
Zatrzymaj się, nie ruszaj i staraj się pozostać spokojny. Nie krzycz i nie biegnij. (J. Michael Cornwal, lekarz weterynarii, doradza dzieciom, by zmieniły się w 'drzewko', stawiając blisko siebie stopy, łokcie przyciskając do piersi a ręce trzymając pod szyją.)
Spoglądaj przelotnie na psa tak, byś widział gdzie się znajduje, ale nie patrz mu w oczy.
Nie odwracaj się plecami do szczekającego psa.
Pozwól się psu obwąchać. W większości przypadków zostawi cię, jak tylko uświadomi sobie, że nie jesteś tak naprawdę żadnym zagrożeniem.
Przemawiaj do psa tylko spokojnym głosem. Możesz spróbować 'odejdź', 'do domu', 'dobry piesek'.
Poczekaj, aż pies odejdzie, wtedy powoli się wycofaj, aż stracisz go z oczu.
Ostatnią deską ratunku może być prawdziwe lub markowane rzucenie w agresywnego psa jakiegoś przedmiotu.
Jeśli pies zaatakuje, 'nakarm' go czymkolwiek - kurtką, rowerem, portwelem, książkami - w celu odwrócenia jego uwagi.
Jeśli cię przewróci, zwiń się w kłębek i rękami osłoń głowę i szyję.
W przypadku ran gryzionych należy natychmiast udać się po pomoc medyczną . Wszystkie pogryzienia powinny być zgłaszane policji.

Ta strona znajduje sie na serwerze Polbox On-Line Service
http://free.polbox.pl - bezplatne konta pocztowe oraz strony WWW