Norma Benett Woolf

Co to jest rasa?

Kilka miesięcy temu United Kennel Club (UKC) dodał do swego wykazu ras dziewięć nowych, co w sumie daje 160. W zeszłym miesiącu American Kennel Club (AKC) ogłosił przyjęcie amerykańskiego psa eskimosów do grupy miscellaneous group, co jest pierwszym krokiem ku pełnemu uznaniu rasy.

Nowe rasy UKC to: Petit Basset Griffon Vendeen, pies z Canaan, English toy spaniel, szpic fiński, duży szwajcarski pies pasterski, manchester terrier, polski owczarek nizinny, spaniel tybetański i shiba. Wszystkie te rasy, za wyjątkiem polskiego owczarka nizinnego są uznawane przez AKC, niektóre z nich od lat, a najnowsza rasa AKC - amerykański pies eskimoski - jest od dawna psem uznanym przez UKC.

Oba związki kynologiczne zdają się prześcigać w dodawaniu nowych ras do swoich list. Niektórzy powiadają, że wyścig ten ma na celu wzbogacenie obu organizacji. Pośpiech ten, połączony w niektórych przypadkach z dość dziwacznym przyporządkowaniem do grupy ras, pojawianiem się ustaw ograniczających prawo do posiadania psów pewnych ras, oraz nawoływaniem zwolenników praw zwierząt do zakazu hodowli psów rasowych w ogóle - wszystko to spowodowało, że niektórzy zaczęli zastanawiać się, co to właściwie jest rasa.

Tak więc, czym właściwie jest rasa?

Webster's Desk Dictionary of the English Language definiuje rasę w sposób następujący: "jednorodna gupa zwierząt w obrębie gatunku, powstała w wyniku ludzkiej pracy hodowlanej", a Oxford English Dictionary mówi, iż rasa to "linia potomków zachowująca właściwe im cechy dziedziczne".

Obie te definicje pozostawiają wiele miejsca dla swobodnej interpretacji. Na przykład chociaż jedyną różnicą między czterema typami owczarków belgijskich jest typ włosa i maść, AKC twierdzi, że trzy z nich to odrębne rasy, a czwartej nie uznaje w ogóle. UKC podzielało kiedyś tę samą opinię, jednak ostatnio uznało wszystkie cztery za cztery odmiany tej samej rasy, co się już lata temu stało w Kanadzie i Europie.

AKC, ponadto, dzieli rasy o zróżnicowanym umaszczeniu na odmiany. Tak więc mamy collie krótkowłose i długowłose, jamniki krótko-, długo- i szorstkowłose, chihuahuy o krótkim i długim włosie. Cocker spaniele i bullteriery podzielone są na odmiany kolorystyczne, a pudle i manchester teriery według wzrostu. Dogi niemieckie nie dzielą się ani na osobne rasy ani odmiany kolorystyczne, mimo, że hodowcy mówią, że każde ze specyficznych w tej rasie umaszczeń pociąga za sobą inną budowę i temperament. A żeby jeszcze skomplikować sprawę - wiele ras ma podobne pochodzenie, wygląd i temperament. Niektóre z ras przyczyniły się do rozwoju innych, i wydaje się, że niektóre rozwinęły się z tych samych przodków, jednak na geograficznie odizolowanych obszarach. Jeszcze inne wyglądają prawie identycznie za wyjątkiem pomniejszych różnic we wzroście lub typie włosa.

Północne psy w typie szpica przypominają się nawzajem. Syberyjskiego husky czasami trudno odróżnić od młodego malamuta,a młode samoyedy i amerykańskie psy eskimoskie również są mocno do siebie podobne. Shiba inu, stosunkowo młoda rasa w Stanach, wygląda jak pomniejszona wersja akity, czym zresztą mógł być jakieś 1000 lat temu.

Spaniele, grupa zawierająca kilkanaście ras, były kiedyś jedną rasą dzieloną ze względu na rozmiar i umiejętności polowe, a nie pochodzenie. Małe spaniele stały się miniaturowymi psami do towarzystwa - English Toy Spaniel, Papillon i inne. Nieco większe psy przekształciły się w cocker spaniele (od 'woodcock' - bekasów, które płoszyły w polu) oraz field spaniele, a największe z grupy to spaniele wodne i springer spaniele, nazwane tak od umiejętności, które posiadały (spring - skakać).

Teriery są wszystkie do siebie podobne i faktycznie mogą mieć wspólnych przodków, a przyporządkowanie ras do różnych grup może być dowodem na odrębny ich rozwój, aczkolwiek wcale nie musi. Fox terier szorstkowłosy i gładkowłosy rozwinęły się niezależnie od siebie, lecz mają ten sam wzorzec, różniący się opisem typu włosa. Z drugiej strony, norwich i norfolk teriery uznawano za tą samą rasę do roku 1979, kiedy to AKC uznała odmianę o opadających uszach za norfolka, a o postawionych za norwicha. Airedale terier, największy w grupie, bardzo przypomina szykowną, okrojoną edycję otter hounda, który przyczynił się do jego powstania, podobnie zresztą jak do powstania lakeland terierów - walijskiego i irlandzkiego. A cairn terier i west highland white terier - obecnie odrębne rasy - były kiedyś odmianami tej samej rasy, różniącymi się jedynie umaszczeniem.

Greyhound, whippet i charcik włoski wyglądają jak duża, średnia i mała wersja tego samego psa, lecz sa to rasy różne. Sznaucery mają trzy wielkości, lecz zupełnie odmienne pochodzenie i stanowią trzy różne rasy. Pudle również mają trzy wielkości, a są tą samą rasą.

Niektóre psy rasowe niewprawnemu oku wydawać się mogą mieszańcami, a niektóre mało znane rasy nawet najbardziej wyćwiczonemu oku znawcy przypominać mogą krzyżówki. Owczarek pirenejski mógłby być krzyżówką teriera z pudlem, beauceron mieszańcem rottweilera lub dobermana a mastif tybetański - nowofundlanda. A jakbyśmy nie mieli dość komplikacji, to lokalne schronisko dla psów z pewnością na formularzu o odnowienie licencji wypisało kilka fikcyjnych ras razem z kilkoma nieprawidłowymi nazwami ras znanych.

Co to jest rasa - niełatwe pytanie...

Oczywiście i odpowiedź nie jest prosta. W niektórych przypadkach historyczne zapiski stanowią dowód na istnienie rasy od wieków. Chow chow, wielki pies pirenejski, lhasa apso, basenji, basset hound, borzoi i wiele innych mają antyczną spuściznę i najwyraźniej są wynikiem hodowli nastawionej na konkretny zestaw cech i właściwości. W innych przypadkach to geograficzna izolacja doprowadziła do powstania podobnych ras z tego samego materiału wyjściowego. Uważa się, że psy strzegące dobytku i inwentarza wywodzą się od psów typu mastifa, popularnych w Imperium Rzymskim. Niektóre tych psów, między innymi wielki pies pirenejski (Francja), kuvasz (Węgry), maremma (Włochy), akbash (Turcja) i owczarek podhalański (Środkowa Europa) są do siebie bardzo podobne, z niewielkimi różnicami w masie ciała. Owczarek anatolijski, inny turecki pies strzegący stad, uważany jest bądź za krótkowłosą wersję akbasha bądź oddzielną rasę, zależnie od źródła.

W niektórych przypadkach wygląd rasy, stworzonej w jednym kraju i importowanej do drugiego, uległ przemianie z powodu preferencji hodowców i ograniczonej puli genetycznej. Przykładem tego fenomenu mogą być angielskie i amerykańskie cocker spaniele. Cocker spaniele przybyły do Stanów i w miarę upływu czasu uległy zmniejszeniu, przy jednoczenym pojawieniu się kilku innych zmian w wyglądzie. Pięćdziesiąt lat później znowu przywieziono oryginalnego cocker spaniela i pokazano jako odmianę cockera a potem nazwano go angielskim cocker spanielem, podczas gdy ten stary przybrał nazwę amerykańskiego cocker spaniela. Podobne zjawisko omawia się teraz w środowisku hodowców akity, ponieważ rezultatem obecnej puli genetycznej i kierunku rozwoju rasy obranego przez amerykańskich hodowców jest pies o cięższym kośćcu, większym bogactwie umaszczeń i nieco innymi cechami wyglądu od pierwowzoru japońskiego.

Pierwotnie psy hodowano w określonym celu. Tak więc psy, które miały strzec dobytku i inwentarza, wyhodowano z dużych, mastifowatych psów o niezależnym i dominującym charakterze. Psy pomagające podczas polowania potrafiły wywęszyć ptactwo łowne i można je było nauczyć przynosić myśliwemu ustrzelone sztuki w nienaruszonym stanie. Psy pasterskie i owczarskie miały kontrolowany popęd łowiecki, wykorzystywany przez nie do zaganiania inwentarza, a psy tępiące szkodniki miały silny instynkt norowania, by wypłoszyć lisy, borsuki, szczury i inne trapiące dom i zagrodę stworzenia. Psy do towarzystwa miały silny pociąg do ludzi, cenna cecha w zimnych komnatach zamków średniowiecznych, a psy gończe i charty używały węchu i wzroku, żeby odnaleźć dla swych panów zwierzynę rozmaitej maści, zabić ją i przynieść do domu, celem nakarmienia rodziny.

Większość ras powstała, kiedy świat był nieco większy a podróż z miasta do miasta i z prowincji do prowincji najeżona była niebezpieczeństwami, więc ludzie woleli siedzieć w domu. Tak więc rolnicy z dolin mogli wyhodować owczarka im odpowiadającego, rolnicy u podnóża gór psa o nieco innych cechach a rolnicy wypasający bydło na halach o jeszcze odmiennych właściwościach. Olbrzymie zmiany zachodziły, gdy jacyś najeźdźcy opanowali ziemie sąsiadów i rozszerzyli obszar swego imperium, przy okazji przywożąc ze sobą psy, które zapewniały świeżą krew w miejscowej populacji.

A co to wszystko oznacza?

Po pierwsze, rasa musi sie rozwijać przez wiele pokoleń, aby pożądane cechy się umocniły. A kiedy potomstwo porównamy do wzorca lub innego dorosłego osobnika, musi ono być łatwe do zidentyfikowania jako przedstawiciele danej rasy, . Pokrycie suki jednej rasy psem innej rasy daje szczenięta nie należące do żadnej z tych ras. Skojarzenie na przykład pudla z shih tzu nie daje nowej rasy, gdyż drugie pokolenie może wyglądać całkiem odmiennie od swoich rodziców. Szczenię w pierwszym pokoleniu w 50 procentach pudel i w 50 procentach shih tzu. Drugie pokolenie może zawierać więcej lub mniej z jednej z tych ras - procent pozostaje nieznany, chyba, że przeprowadzi się badania genomu chromosomów każdego szczenięcia.

Po drugie, ludzie zajmujący się psami, zwłaszcza w schroniskach, powinni zostać przeszkoleni w rozpoznawaniu ras, aby móc podejmować rozsądne decyzje co do dalszego losu zwierząt znajdujących się pod ich opieką.

Po trzecie, można się domyślać, chociaż nie można tego udowodnić, nawet z papierami, że dany pies jest rasowy. Pozbawieni skrypułów hodowcy potrafią sprzedać mieszańca samoyeda z amerykańskim psem eskimosów jako rasowego ponieważ te rasy są do siebie niezwykle podobne. Tak samo mieszańce lhasa apso z shih tzu, małych terierów, husky i malamuta i wielu innych ras można by 'podłożyć' potencjalnemu nabywcy.

Dyskusja nad tym, czym jest rasa nie wygaśnie póki na świecie istnieją hodowcy. Jeżeli to faktycznie jest "jednorodna gupa zwierząt w obrębie gatunku, powstała w wyniku ludzkiej pracy hodowlanej" lub "linia potomków zachowująca właściwe im cechy dziedziczne", hodowcy będą omawiać kwestię, czy wariacje w wielkości, umaszczeniu i typie włosa nie stanowią zaprzeczenia jednorodności i czy dana cecha dziedziczna pozostawia miejsce dla istnienia odmian w opisie rasy czy też raczej nie.

Ta strona znajduje sie na serwerze Polbox On-Line Service
http://free.polbox.pl - bezplatne konta pocztowe oraz strony WWW