Urządzenia wylotowe

a-odrzutnik; b-hamulec wylotowy; c-stabilizator; d-tłumik płomieni
1-lufa; 2-kożuch; 3-hamulec; 4-niesymetryczne względem przewodu
lufy wycięcie; 5-tłumik; x-połączenie nieruchome.

Do mechanizmów pomocniczych w broni zaliczamy całą grupę urządzeń wylotowych: wzmacniacze odrzutu, zwane odrzutnikami, osłabiacze odrzutu, zwane hamulcami wylotowymi, oraz urządzenia zmniejszające kątowe wychylenia broni przy strzelaniu, zwane stabilizatorami, a także tłumiki płomieni.

Odrzutniki stosuje się we wzorach broni o automatyce opartej na zasadzie odrzutu lufy w celu zwiększenia energii odrzutu układu przesuwnego, jeżeli odrzut uzyskiwany bez odrzutnika nie zabezpiecza normalnego działania automatyki. W tych wzorach obudowa lufy tworzy przed wylotem komorę sztywno połączoną z komorą zamkową. Gazy prochowe, wylatujące w ślad za pociskiem, nie mają możliwości swobodnego rozprzestrzenienia się, lecz uderzają w przednią ściankę odrzutnika. Wytwarza się w komorze odrzutnika zwiększone ciśnienie, powodujące przyspieszenie ruchu lufy do tyłu.

Jeżeli analogiczną komorę połączymy z lufą, a nie z ruchomą komorą zamkową, i zapewnimy względnie swobodny wypływ gazów z tej komory, to otrzymamy hamulec wylotowy. Hamulce wylotowe rozróżniamy typu aktywnego, gdy gazy prochowe uderzają w przednią ściankę, hamulca, oraz typu reaktywnego, gdy działanie ich polega na odchyleniu strumienia gazów prochowych do tyłu lub na boki przez specjalnie kanaliki.

Jeżeli strumień gazów prochowych wypływający z hamulca wylotowego skierujemy niesymetrycznie w stosunku do osi przewodu lufy, to uzyskamy moment obrotowy, przy pomocy którego można przeciwdziałać momentom obrotowym, powstającym na skutek pracy automatyki lub odchylenia środka ciężkości broni od przedłużenia osi przewodu lufy. Broń uzyskuje przy tym większą stateczność, co ma istotny wpływ na jej własności bojowe.

Tłumiki płomienia służą do zmniejszenia blasku wystrzałów oraz dźwięku. Gazy prochowe wypływające z dużą prędkością z przewodu lufy rozszerzają się w tłumiku płomienia, a przez to ochładzają poniżej temperatury, przy której w połączeniu z tlenem powie­trza następuje ich ponowne zapalanie się po wylocie z lufy. Przez odpowiednie ukształtowanie tłumika, zapewniające odchylenie wypływającego strumienia gazów prochowych w określonym kierunku, możemy uzyskać własności stabilizujące tłumików.

W praktyce spotykamy się często z urządzeniami wylotowymi, będącymi połączeniem hamulców wylotowych z tłumikami lub odrzutników z tłumikami.