Mars

Następną po Ziemi, czwartą od Słońca, planetą jest Mars. Stanowi on tę planetę Układu Słonecznego, który poza Ziemią dotychczas najlepiej poznano. Przygotowane obecnie kolejne misje kosmiczne na Marsa zapewne sprawią, że nasza wiedza o nim zostanie w najbliższych latach znacznie pogłębiona. Zainteresowanie astronomów Marsem znacznie wzrosło, gdy w 1877 r. włoski astronom Giovanni Schiaparelli opublikował wyniki długotrwałych teleskopowych obserwacji tej planety. Poinformował w nich, że na powierzchni Marsa dostrzegł kanały. Wywołało to dyskusję na temat ewentualnego istnienia życia, a nawet cywilizacji na Marsie. Choć późniejsze obserwacje z Ziemi nie potwierdziły spostrzeżeń naukowca, a bezpośrednie zdjęcia z sond kosmicznych wręcz zupełnie wykluczyły istnienie kanałów, to Mars w Układzie Słonecznym jawił się ciągle jako ta planeta, na której mogą istnieć jakieś formy życia. Jednak sondy Viking, dokonując w 1976 roku bezpośrednich badań próbek gruntu planety, nie potwierdziły tych przypuszczeń. Na ich podstawie stwierdzono, że przynajmniej w rejonach, do których dotarły sondy Viking, nie ma żadnych form życia i wydaje się mało prawdopodobne, by na powierzchni Marsa mogło ono istnieć gdziekolwiek. Te poglądy zmieniły się zasadniczo, gdy w połowie 1996 r. doniesiono o sensacyjnym odkryciu śladów pozostałości prymitywnych form życia w meteorycie pochodzącym z Marsa. Atmosfera Marsa jest dużo rzadsza od ziemskiej. Jej ciśnienie przy powierzchni sięga 7 milibarów ( ciśnienie atmosfery Ziemi na poziomie morza wynosi średnio 1013 milibarów). Składa się ona głównie z: dwutlenku węgla (95%), azotu (2,7%) i argonu (1,6%) oraz małych ilości tlenu, pary wodnej, neonu i innych gazów. Marsjańska atmosfera jest bardzo przezroczysta, co bardzo pomaga w obserwacji powierzchni planety. Zachodzą w niej różne zjawiska meteorologiczne, takie jak: występowanie chmur, silnych wiatrów i huraganów unoszących tumany piasku i pyłu, które okresowo przysłaniają pewne części powierzchni. Zdarzają się także, trwające tygodniami, burze piaskowe, które obejmują wówczas całą planetę. Huraganowe wiatry osiągają prędkość do 300 km/h, lecz ze względu na małą gęstość atmosfery ich siła nie jest duża. Temperatura na powierzchni Marsa jest zróżnicowana - zależy od pory dnia oraz roku, a także od szerokości geograficznej i mieści się w granicach od -120oC do +20oC, ale rzadko przekracza 0oC. Temperatura powyżej 0oC występuje wyłącznie latem w południe w okolicy marsjańskiego równika. Mars ma bardzo urozmaiconą powierzchnię - znacznie bardziej niż przypuszczano, a potwierdziły to fotografie planety wykonane z bliska. Nie stwierdzono co prawda obecności kanałów, o których donosił Schiaparelli, ale okazało się, że Mars jest pokryty wieloma kraterami pochodzenia wulkanicznego, jak również powstałymi w wyniku uderzeń. Występują łańcuchy górskie oraz rozpadliny i uskoki tektoniczne, ciągnące się niekiedy tysiącami kilometrów. Marsjańskie krajobrazy są bardzo malownicze - obfitują w wiele różnorodnych form znacznie bogatszych od księżycowych. Specjaliści badający powierzchnię Marsa - aerologowie - twierdzą, że pejzaże marsjańskie są nawet ciekawsze od ziemskich. Mars ma dwa niewielkie księżyce, które nazywają się Fobos i Deimos (Groza i Strach). 11 sierpnia 1877 roku Asaph Hall w waszyngtońskim obserwatorium marynarki wojennej po raz pierwszy dostrzegł Deimosa, a w 6 dni później jego asystent - George Anderson odkrył Fobosa. Te księżyce to nieregularne bryły skalne z wyraźnie widocznymi kraterami na powierzchniach. Fobos i Deimos wykonują ruch obrotowy wokół własnych osi w okresach równych okresom ich ruchu obiegowego dookoła planety, czyli podobnie jak Księżyc czyni to względem Ziemi - zawsze są zwrócone do Marsa tą samą stroną. 8Crednia gęstość Fobosa (2,2 g/cm3) i Deimosa (1,7 g/cm3 ) oraz nieregularne kształty pozwalają przypuszczać, że księżyce te są planetoidami, przechwyconymi siłami grawitacji Marsa. To znacznie bardziej przekonująca hipoteza dotycząca ich pojawienia się niż funkcjonujące kiedyś przypuszczenie o ich sztucznym pochodzeniu.

Dane liczbowe: