W poprzednim numerze "Hi-Fi i Muzyka" zapowiedzieliśmy premierę płyty tria Jacek Kochan, Adam Pierończyk i Ed Schuller "Plastinated Black Sheep". Dzisiaj tytuł ten znajduje się już na sklepowych półkach, można więc powiedzieć, że istnienie Pierwszej Polskiej Audiofilskiej Płyty Jazzowej stało się faktem (myślę, że w tym momencie uzasadnione byłyby dźwięki fanfar, odwołuję się więc do wyobraźni Czytelników).

W nagraniu tym, co zresztą zawsze było naszym zamierzeniem, chcieliśmy połączyć dwie rzeczy, przy odbiorze muzyki najistotniejsze. Pierwszą z nich jest naturalnie wartość samej muzyki, jej artystyczny wymiar i głębia przekazu, drugą zaś jakość produkcji, która umożliwi słuchaczowi jak najdokładniejsze zapoznanie się z zamierzeniem twórców.

Kiedy dowiedzieliśmy się, że szef krakowskiej firmy Not Two jest w trakcie prac zmierzających do wydania płyty wspomnianego na wstępie tria, zwróciliśmy się do niego z prośbą o udostępnienie materiału muzycznego do odsłuchu, mając w zamyśle ewentualny udział w produkcji tego nagrania. Skąd taka decyzja? Dlaczego ta właśnie pozycja zainteresowała nas szczególnie?

Złożyło się na to wiele, między innymi zaś szacunek i zaufanie do artystycznego wyczucia p. Marka Winiarskiego, budowane od wielu lat w oparciu o płyty wydawane jeszcze w czasie istnienia pierwszej w naszym kraju, poważnej niezależnej wytwórni jazzowej, GOWI Records. Jej właśnie zawdzięczamy pojawienie się na płytowym rynku tak ważnych zjawisk jak yass oraz czołowych reprezentantów tego nurtu, zanim jeszcze zasiedziały establishment dopuścił myśl o rodzeniu się nowej muzyki. W GOWI Records wydała swoje płyty legendarna już grupa Miłość, która na trwałe chyba zmieniła oblicze nowoczesnego polskiego jazzu. Dla GOWI też nagrał znakomitą płytę "A" Jerzy "Mazzoll" Mazzolewski, którego zapewne żadnemu ze stałych czytelników działu muzycznego naszej gazety przedstawiać nie trzeba.

Nie ma miejsca, a zapewne też i potrzeby, wyliczania wszystkich zasług GOWI, niektórym jednak nie sposób nie poświęcić choćby krótkiej wzmianki. Znaczna część solistów i formacji, którym kiedyś stworzono szansę na płytowy debiut dziś jest w gronie najciekawszych zjawisk krajowej sceny (młody zespół Simple Acoustic Trio, który debiutował wydaną przez GOWI płytą "Komeda", obecnie stanowi trzon polskiego kwartetu Tomasza Stańki), inni zaś (Leszek Możdzer czy Adam Pierończyk) stanowią jej gwiazdorską ozdobę.

Po latach wspólnej działalności współzałożyciele GOWI Records postanowili rozpocząć działalność na własną rękę, choć nie do końca w tych samych dziedzinach. Niejako z rozpadu starej firmy zrodziła się wytwórnia Not Two, w której p. Winiarski cały czas realizuje swoją pasję kronikarza polskiego życia jazzowego. Na razie katalog firmy nie jest jeszcze zbyt rozbudowany, ale jego lektura prowadzi do konkluzji, że jeżeli zdarzyło się coś interesującego na krajowej scenie jazzowej, to Kraków trzymał rękę pulsie.

Z pewnością najbardziej znaną płytą zrealizowaną pod auspicjami Not Two, między innymi ze względu na laur Płyty Roku'98 przyznany przez Jazz Forum oraz nominacje do nagrody Fryderyka, jest "Live In Sofia" duetu Leszek Możdzer / Adam Pierończyk, będącą jak dotąd jedyną płytową wizytówką tego wielce ciekawego duetu. Obok niej pojawiły się również płyty Los Angeles Jazz Quartet, supergrupy gdańskiej NRD (Tymon, Mazzoll, Trzaska, Olter), własne projekty Grzegorza Gwincińskiego oraz rejestracje sesji muzyków zagranicznych: płyta Grega Walla i Franka Londona, czy nagrana podczas koncertu uświetniającego trzecią edycję Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie płyta Hassidic New Wave - grupy stanowiącej ozdobę katalogu Knitting Factory.

Pozycja firmy Not Two na polskim jazzowym rynku wydawniczym sprawiła, że jej plany edytorskie nie mogły pozostać poza zainteresowaniami redakcji "Hi-Fi i Muzyka". Współpraca bowiem z najlepszymi i sprawdzonymi partnerami to niemal gwarancja powodzenia.

Wróćmy jednak do rzeczy najważniejszych, tzn. muzyki i jej twórców. Trio Kochan / Pierończyk / Schuller nie jest formacją o długiej historii. Pytałem kiedyś Jacka Kochana jak doszło do tego, w znacznej mierze na szczycie, spotkania. Okazało się, że w poszukiwaniu początków myśli o wspólnym graniu należy cofnąć się do poprzedniej edycji Warsaw Summer Jazz Days. Wtedy jeszcze "Hi-Fi i Muzyka" nie relacjonowała na swoich łamach koncertów, ale z pewnością pamietacie Państwo polsko-amerykański projekt z Garry Thomasem i Adamem Pierończykiem jako głównymi solistami. Wielu słuchaczy i krytyków dziwiło się wtedy koncepcji ustawiania w pierwszej linii dwóch saksofonistów tenorowych. Mówiło się, że zestawienie dwóch tenorowych głosów albo niesie ze sobą ryzyko zbyt monotonnej brzmieniowo gry, albo stanowi zachętę do stworzenia na scenie okazji do instrumentalnego pojedynku w rodzaju tych, które odbywały się nagminnie w dawnych czasach, kiedy Kansas City było prawdziwym jazzowym epicentrum, a także później, gdy w murach Minton Play House rozbrzmiewał bebop. Okazało się jednak, że ani jedno, ani drugie nie miało miejsca. Pierończyk i Thomas, obydwaj doskonali, różnią się od siebie grą w sposób oczywisty, zaś idea sportowej rywalizacji kto szybciej, kto głośniej, kto bardziej "pod ludzi" nie interesuje ich na tyle, aby koniecznie z niej korzystać. Koncert się udał, publiczność była zachwycona, muzycy pewnie także, skoro znajomość grającego wówczas na perkusji Jacka Kochana i Adama Pierończyka przetrwała i zaowocowała wspólnymi projektami.

Pomysł nagrania czegoś razem pojawił się przy spotkaniu z Edem Schullerem, którego obaj muzycy poznali podczas jednego z jego częstych pobytów na scenach Europy Zachodniej. Szybko też okazało się, że pomiędzy tą trójką, podczas wspólnego grania dzieją się rzeczy, których żal byboły nie utrwalić i skazać na niepamięć. Powstał więc zespół, powstał niemal przypadkiem i to bez sprecyzowanych planów czy będzie nagrywał płyty.

Na początku tego roku, bodajże w marcu, kiedy formacja koncertowała po raz pierwszy w Polsce, idea płytowej rejestracji miała już swój jasno określony kształt i dokładnie zaplanowany termin realizacji. Muzycy zwieńczyli niedługą trasę koncertową sesją w Studiu Nagraniowym "Chróst" w Sulejówku, podczas której zarejestrowany został materiał muzyczny znany dzisiaj jako "Palstinated Black Sheep". Sesja trwała trzy dni, zaś całość muzyki zarejestrowana została w ciągu ok. ośmiu godzin, czyli tak jak czynili to wielcy muzycy lat 60., dla których wizyta w pokoju reżyserskim była jak kolejny koncert przed żywą publicznością.

Przy doskonałej znajomości materiału oraz, rzecz jasna, przy odpowiednio dużej klasie muzyków tak krótki czas nagrywania nie powinien nikogo dziwić. Nie powinien też dziwić z innego względu. Muzyka, którą gra zespół jest jakby stworzona do takiej realizacji; nie ma tu ścisłych aranży, precyzyjnie zaplanowanych chorusów, zaś jej czar pozostaje w bezpośrednim związku z wrażliwością twórców i ich wrodzoną muzykalnością.

Słuchając "Plastinated Black Sheep" jesteście Państwo obserwatorami pewnego muzycznego zdarzenia, którego brzmienie i wymiar nie jest w swej wyjątkowości możliwy do powtórzenia. Kiedy będziecie mieli okazję posłuchać tej muzyki podczas październikowych i listopadowych koncertów, niechybnie skonstatujecie, że każde kolejne wykonanie, a także to, które nagrane jest na płycie, przy pozornej tożsamości w głębi różni się zarówno pod względem muzycznym, jak i emocjonalnym.

Na spotkanie Kochan / Pierończyk / Schuller można spojrzeć jak na jeden z wielu składów, które tworzą się w muzyce jazzowej każdego roku. Ja proponuję jednak zobaczyć w nim spotkanie trzech muzycznych indywidualności. Każdy jako samodzielny muzyk i lider własnych formacji, kompozytor oraz improwizator jest twórcą niepowtarzalnym Wszyscy trzej różnią się od siebie znacznie, z innej przecież wyrośli tradycji, inny też był przebieg ich doświadczeń muzycznych. W toku kariery stali się jednak muzykami, dla których znalezienie własnego głosu stało się sprawą bardzo ważną, może nawet najważniejszą. To pewnie dlatego nie jest nam trudno rozpoznać charakterystyczne cechy ich gry oraz usłyszeć emocjonalny stosunek do muzyki. Ich nazwiska są rozpoznawalne, kojarzą się, jednym z większą, innym z mniejszą ilością płyt czy koncertów.

Jacka Kochana polscy jazzfani znają zapewne najdłużej. Na profesjonalnej scenie zadebiutował przeszło dwadzieścia lat temu, grając w Dżamblach oraz August Trio. Lata 70. spędził na aktywnym uczestnictwie w jazzowym życiu w kraju - do początku 1981 r., kiedy to zniknął za oceanem, podobnie zresztą jak wielu innych muzyków, nie tylko jazzowych. Sprawa zrozumiała, po pierwsze z powodu, nazwijmy to elegancko, stagnacji jazzowego życia w Polsce, po drugie zaś ze względu na naturalne dla wszystkich muzyków jazzowych "ciągoty" do zmierzenia się z jazzem w miejscu jego narodzin, czyli USA. Tak jak obowiązkiem każdego muzułmanina jest chociaż raz odwiedzić Mekkę, a katolika - Grób Chrystusa w Jerozolimie, tak muzyk jazzowy powinien zasmakować uroków Nowego Yorku.

Kochan działał w Wielkim Jabłku do połowy lat 80. W tym czasie nawiązał kontakty nawet z samym Jaco Pastoriusem. Jednak miejscem, w którym zatrzymać miał się na dłużej, była Kanada z jej głównymi miastami Montrealem i Toronto. Atmosfera tego podobno pięknego kraju okazała się wyjątkowa dla artystycznej aktywności Kochana. Tutaj zaczął nagrywać płyty jako sideman oraz rejestrować projekty pod własnym nazwiskiem. Lista muzyków, którzy wspomagali go w jego twórczych wysiłkach, jest imponująca. Rzecz jasna nie sposób wymienić wszystkich, ale wspomnijmy tych największych: Kenny Wheller, John Abercrombie, Joey Calderazzo. Obecnie Jacek Kochan jako jedyny spośród członków tria mieszka na stałe w Polsce.

Również na licznych rozjazdach, zmianach miejsca zamieszkania i setkach koncertów na całym świecie upłynęło życie najmłodszego uczestnika "Plastinated Black Sheep", Adama Pierończyka, który do 18 roku życia mieszkał w Polsce. Potem aż na 12 lat przniósł się do Niemiec, gdzie studiował w klasie saksofonu w Wyższej Szkole Muzycznej w Essen. W Niemczech powstały jego pierwsze zespoły m.in. Gutter Music oraz znacznie lepiej w Polsce znana formacja Themate. Z tym właśnie zespołem Pierończyk nagrał płytę "Water music", która zyskała bardzo dobre recenzje i ciepłe przyjęcie tak w gronie fachowców, jak również wśród słuchaczy, którzy mieli okazję zapoznania się z tym ciekawym materiałem muzycznym. Od 1996 r. kariera Adama Pierończyka jest mniej lub bardziej związana z Polską. Po przyjeździe z Niemiec nawiązał kontakty z krajową sceną muzyczną, środowisko zaś szybko zaczęło postrzegać go jako jeden z najciekawszych talentów jazzowych końca lat 90.

W tym okresie krajowe piśmiennictwo jazzowe raczej unikało wypowiadania się na temat yassu, który - czy się to komu podoba czy nie - wprowadził na naszym jazzowym podwórku spore zamieszanie. Oczywiście nie zagroził pozycji nestorów jazzu, ale zabrał im część, zwłaszcza młodszej, publiczności. Stała się rzecz niezwykła. Na koncerty gdańskich czy bydgoskich twórców przychodziły rzesze słuchaczy, zaś czołowe formacje tego nurtu stały się nie tylko kuźnią muzycznych znakomitości, ale też zdobyły status formacji kultowych. Rzeczywiście wrzało w tym środowisku mocno, a poczynania apologetów nowej improwizowanej muzyki stawały się coraz lepiej udokumentowane na płytach. Nie dziwiło więc, że ich rozpalone twórczym poszukiwaniem głowy prędko zaakceptowały improwizatorską siłę wyrazu gry Adama Pierończyka. Jeszcze w tym samym roku Adam zaproszony został do nagrania pierwszej płyty Leszka Możdżera "Talk To Jesus", razem z gronem najwyżej cenionych młodych jazzmanów kraju: Piotra Wojtasika, Macieja Sikały, Adama Kowalewskiego i Jacka Oltera. Wystąpił też podczas wielu koncertów Miłości.

Niedługo potem przyszedł czas na pierwszą solową płytę, którą wydało (a któż by inny) GOWI Records. "Few Minutes In Space" nagrana w trio z Kowalewskim i Olterem okazała się pozycją numer 1. w jazzowych rankingach, Pierończyk zaś odebrał za nią Nagrodę Polskiego Przemysłu Fonograficznego - Fryderyka w kategorii Jazzowej Płyty Roku i Muzyka Jazzowego 1997 r.

Kolejnym ważnym etapem jego kariery był z pewnością stworzony wspólnie z Leszkiem Możdżerem duet, który w niedługim czasie od powstania stał się jedną z największych atrakcji życia koncertowego w Polsce. Ta niezwykle wymagająca formuła artystycznej wypowiedzi okazała się znakomitym medium dla obydwu muzyków, ukazała też w pełnej krasie niezwykły potencjał i możliwości muzycznej wyobraźni Pierończyka i Możdżera. Na recitale formacji publiczność czekała ze zniecierpliwieniem, muzyków zaś przyjmowała z wielkim entuzjazmem. Potwierdzeniem popularności i dowodem docenienia przez krytyków tego doskonałego duetu była nominacja do fryderykowej batalii jego koncertowej płyty "Live In Sofia" oraz laur Płyty Roku 1998 czytelników "Jazz Forum".

Dzisiaj możemy śmiało powiedzieć, że Adam Pierończyk to bodaj najjaśniejszy punkt naszej jazzowej saksofonnistyki, artysta, który nie musi już nikomu udowadniać swej klasy. Jego pozycję na jazzowej mapie wyznaczają nie tylko wydarzenia płytowe i koncertowe, o których pokrótce wspomniałem, ale również i uznanie wielu muzyków o światowej sławie, wyrażane licznymi zaproszeniami do wspólnych działań. Są to artyści tego formatu co Ted Curson, Joey Calderazzo, Carl Allen, David Friesen oraz największy z nich wszystkich, nestor amerykańskiego jazzu lat 60. sam Archie Shepp.

Trzecim członkiem tria jest bardzo utytułowany i cieszący się olbrzymim prestiżem w świecie międzynarodowego jazzu, kontrabasista Ed Schuller. Kariera tego muzyka w początkowej fazie, co zresztą nie powinno nikogo dziwić, była ściśle związana z rodziną. Ed jest bowiem synem legendarnego dyrygenta i kompozytora Gunthera Schullera, który na przełomie lat 50.i 60. wsławił się jako autor terminu dziś wchodzącego do kanonu jazzowego nazewnictwa. Mowa rzecz jasna o tzw. "trzecim nurcie", czyli płaszczyźnie, na której muzyka jazzowa, z całą swoją improwizatorską oryginalnością i feerią instrumentalnych kolorów, spotyka się z muzyką klasyczną, postrzeganą jako dźwiękowy świat kunsztownej formy, logiki konstrukcyjnej i architektonicznej doskonałości. Do jakiego stopnia wielkość ojca była Eda pomocą, a do jakiego przeszkodą trudno ocenić. Wydaje mi się jednak, słysząc jego grę, że relacje z ojcem były bardzo zdrowe i z czasem stały się podstawą jego muzycznej erudycji.

Młody Schuller jeszcze jako dziecko odebrał, pewnie za sprawą ojca, bardzo rzetelne wykształcenie muzyczne. Początkowo studiował pod okiem wielkiej wiolonczelowej znakomitości, Davida Levensona z Cleveland Symphony. Kiedy więc w 1972 roku wstępował w poczet studentów Wydziału Muzyki Afroamerykańskiej w New England Conservatory, był już muzykiem z niemałymi umiejętnościami, które jednak pod okiem szefa klasy kontrabasu Larry'ego Woolfa oraz wykładowcy kompozycji i teorii Josepha Maneri nabrały jeszcze jaśniejszego blasku.

Pojawienie się na jazzowej scenie młodego, wszechstronnego i utalentowanego muzyka nie uszło uwadze Pata Martino, z którym Ed pojechał na pierwszą w swoim życiu trasę koncertową po Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Po jej zakończeniu Schuller, podobnie zresztą jak i tysiące innych muzyków, uległ nieodpartemu magnetyzmowi Nowego Jorku, do którego przeniósł się na długie lata. Nowojorski okres jego kariery to czas ogromnej aktywności i poznawania wielu znaczących muzyków współczesnego jazzu. To właśnie wtedy nawiązał współpracę z tak wielkimi liderami jak Jaki Byard, Lee Konitz, Steve Lacy, Mal Waldron, Billy Bang, Joe Lovano, Bill Frisell, Tim Berne i Paul Motian. Niepodobna wyliczyć wszystkich, z którymi przyszło mu współpracować, czy wszystkich, których wspomagał w realizacjach płytowych. Nie sposób też wyliczyć krążków, które z jego nazwiskiem ukazały się na świecie (co najciekawsze, były to płyty osadzone nieraz w całkowicie odmiennych stylistykach).

Dla wielu wydaje się nie do pogodzenia koncertowanie z Joe Lovano i udział w realizacji mikrotonalnych przedsięwzięć Joe Maneriego, czy jego syna Mata. Okazuje się jednak, że ogromna muzyczna wiedza, świadomość estetyki oraz elastyczność Schullera nie tylko pozwala na tego rodzaju stylistyczne akrobacje, ale czyni z nich prawdziwe wielką sztukę.

Fakt spotkania tych trzech artystów napawa radością tym większą, że jego efektem jest muzyka pozbawiona kompleksów, silna, osobista i nie pozostawiająca, sądząc po własnym przykładzie, słuchacza obojętnym. Muzyka, która na dodatek została w perfecyjny sposób zrealizowana od strony technicznej.

Ileż to razy w historii polskiej jazzowej fonografii zawartość muzyczna, częstokroć wysokich lotów, otrzymywała tak mizerne i niechlujne brzmienie, że wypadało się tylko głęboko wstydzić? Wielu z Państwa powie, owszem, ale i tak muzyka jest najważniejsza, a techniczna jakość, cóż, nawet do słabej można się przecież przyzwyczaić. Można, tylko tak naprawdę wcale nie trzeba. Dzisiaj nie da się już tłumaczyć niedociągnięć technicznych brakiem stojącej na wysokim poziomie aparatury, niezbędnej do doskonałych realizacji, ani brakiem ludzi, którym jakość brzmienia jest bliska.

Wzorem do naśladowania w tej dziedzinie może stać się właśnie sygnowana naszym logo płyta "Plastinated Black Shepp", zrealizowana w Studiu Nagraniowym p. Winicjusza Chrósta w Sulejówku pod Warszawą. Studio to wyposażone jest w aparaturę, na której pracują najznakomitsze studia na świecie. Dotyczy to właściwie każdego elementu toru akustycznego, począwszy od mikrofonów, skończywszy na monitorach odsłuchowych. Bo coż innego można powiedzieć o mikrofonach Neumana, Macrotecha, Sennheisera, AKG, legendarnym stole mikserskim Neve 8025 oraz trójdrożnych studyjnych monitorach Genelec 3082.

Zestawienie takie gwarantuje znakomitą jakość akustycznego toru i daje podstawę do tego, aby oczekiwać, że jakość nagranych dźwięków będzie możliwie najbliższa temu co wydobyło się z samych instrumentów. Podczas realizacji płyty celem nadrzędnym było oddanie rzeczywistego brzmienia poszczególnych instrumentów, z całą różnorodnością zarówno barwy, jak i charakterystyki dynamicznej, oraz uchwycenie tej szczególnej aury brzmieniowej, jaka otacza każdy akustyczny instrument. Stąd właśnie rezygnacja z wielośladowego nagrywania. Całość muzyki poprzez wspomniany już sprzęt popłynęła prosto na dwie ścieżki cyfrowego DAT-a firmy Tascam. Obyło się też bez zabiegów kompresji, dlatego możemy cieszyć się brzmieniem żywym i otwartym oraz śledzić sonorystyczne interakcje w określonej, łatwo definiowalnej przestrzeni akustycznej.

Do powyższych stwierdzeń doszliśmy w toku długotrwałych odsłuchów, czynionych na aparaturze wszystkich członków ekipy redakcyjnej oraz wielu innych sugerowanych i sprawdzonych przez naszą redakcję systemach audio. W grupie tej znalazły się zarówno urządzenia z najniższych, jak i zupełnie szczytowych grup cenowych, wzmacniacze tranzystorowe oraz lampowce, zintegrowane oraz dzielone, duże wolnostojące zespoły głośnikowe, a także małe monitory przeznaczone do pracy na podstawkach. Ilość kombinacji była tu niemała, ale i tak z pewnością nie wyczerpuje wszystkich możliwości. Abyście mieli Państwo pełniejszy, a zatem i lepszy wgląd w nasze procesy kwalifikacyjne i mogli uświadomić sobie rzetelność naszych ocen, przedstawię cztery główne systemy audio zaangażowane do odsłuchu.

Jak Państwo pamiętacie z zeszłomiesięcznej notki w dziale nowości, "Plastinated Black Sheep" otwiera jazzową serię płyt audiofilskich. Podobnie jak było to w przypadku wydanych w zeszłym roku "Czterech Pór Roku", inaugurujących serię klasyczną, tak i ta płyta została wydana na folii z 24-karatowego złota, która jako znakomity materiał zdolna jest oddać wszelkie subtelności brzmieniowe nagranej muzyki. W planach redakcji jest proponowanie Państwu każdego roku dwóch płyt w każdej z rozpoczętych serii (prace nad kolejnymi złotymi płytami już trwają). Zadanie to ambitne, ale zachęceni reakcjami melomanów oraz miłośników dobrego dźwięku na wydane już pozycje, żywimy głęboką nadzieję, że zamiar ten się powiedzie i, co najważniejsze, znajdzie w Państwa oczach uznanie i wparcie.