lampach elektronowych. Ich prędkość dokonywania obliczen jest niewielka, bo wynosi średnio zaledwie 100 operacji na sekundę. Do drugiej generacji należą maszyny matematyczne zbudowane na półprzewodnikach (diody i  tranzystory), a także wyposażone w rdzenie ferrytowe. 84 to ,,szybsze" urządzenia niż lampowe, gdyż mogą one wykonac do 100 000 operacji rachunkowyeh w ciągu sekundy! Ponieważ jednak rozwój nauki i techni­ki nigdy nie stoi w miejscu, bez względu na dotychczasowe osiągnięcia, na przeło­mie 1964/65 r. powstała trzecia generacja maszyn liczących, w których jako obwody łącznikowe zastosowano ciała stałe. Te maszyny są_ już w stanie przeprowadzić kilka milionow operacji rachunko­wych na sekundę.Trzeba zaznaczyc, ze maszyny mate­matyczne z zasady pracują, w tzw. dwójkowym systemie liczbowym. W syste­mic tym występują- tylko cyfry: zero i jedynka. Wartości miejsc są tu po-tęgami dwójkowymi.Każdy człowiek bez względu na wykonywany zawód czy przygotowywanie się do zawodu, styka się pośrednio lub bezpośrednio z elektronicznym przetwarzaniem informacji. Ponieważ w nowoczesnej technice wszystko opiera się na matematycznych zależnościach. to tym samym możliwości stosowania kompute­ra w pracy konstruktora są, niewyczerpane. Przeciwnie  znajdujemy się na poczatku żywiołowego i coraz szersze kręgi zataczajacego rozwoju zastoso-wania maszyn matematycznych.Komputer do samodzielnego montowania pozwoli nam nauczyc się i praktycznie stosować podstawowe zasady logiki. wprowadzi nas w tajniki programowania maszyn matematycznych. po­zwoli utrwalać nabytą wiedzę, a oprócz tego zapewni nam znakomitą zabawę będąc partnerem, i to wcale niełatwym do pokonania, w licznych grach towarzyskich.Po pomyślnym zmontowaniu kompu­tera i po włożeniu do jego pojemnika ba-terii zasilającej możemy przystąpić do programowania maszyny. W tym celu tniemy przewód służący do układania programu na odpowiedniej długości odcinki, oczyszczamy z izolacji ich końce, po czym przewód zaginamy tworząc gotowe mostki. Teraz, korzystając z rysunków znajdujących się w instrukcji, umieszczamy mostki w odpowiednich polach stykowych, znajdujących się na tablicy programowania.Pól stykowych jest 110, sto z nich oznaczono dwiema liczbami, określającymi ich położenie na tablicy. Pierwsza Iiczba określa zawsze rząd, druga nato­miast — kolumnę. Warto zapamiętac, że posługując się komputerem zawsze zaczynamy liczyć nie od jednosci, a od zera, co zresztą. ściśle odpowiada układowi liczb stosowanemu w prawdziwych rnaszynach matematycznych.W każdym polu stykowym znajduje się sześć otworów przeznaczonych do umieszczania w nich mostków. Trzy otwory oznaczone literą ,,1" określamy jako znajdujące się po lewej stronie, zaś oznaczone literą. ,,r" — jako znajdujące się po prawej stronie. Ma to znaczenie o tvle. że zamieszczone w instrukcji schematy programowań uzupełnione są tabelkami kolejności łączeń. W tabelkach tych, oprócz oznaczenia pola, oznaczono także otwory znajdujące się po lewej, bądż prawej stronie.Dziesięć pól górnych rzędów nie zostało oznaczonych liczbami. Ich oznaczenia. znajdujące się na górnym brzegu tablicy programowania, dotyczą pól lampowych (optycznych wskażnikow czynności lub wyniku), otwory oznaczone literą ,,E" pozwalajią na dołączenie do nich odbiorników pradu, do otworów ,,TA" i ,,TE" dołączony jest przycisk, natomiast otwo­ry oznaczone literami ,,R" i ,,F" łączą. się z dzielonym polem świetlnym, przy czym ,,R" oznacza górną.. a ,,F" dolną. część pola.

Nie, to nie pomylka! Najprawdziwszy komputer, oczywiście ogromnie uproszczony, można kupić w sklepach Centralnej Słladnicy Harcerskiej, wprawdzie za znaczną sumę pieniędzy, bo aż za 1000 zl. W dużym, kartonowym pudełku, pomiędzy styropianowymi przekładkami znajdują się wszystkie elementy kompu­tera, poczynajac od obudowy, a kończąc na wkrętach montażowych. Oprócz tego do każdego kompletu cześci dołączona jest bardzo dokładna i bezbłędna instrukcja montażu i poslugiwania się urządzeniem, jak też zestaw plansz do wycinania i nakładania na okienka wyników obliczeń.Montaż komputera jest bardzo ławy, a co najważniejsze nie wymaga jakiegokolwiek połączenia lutowanego. co oczywiście szalenie ' ułatwia czynności łączenia styków elektrycznycb. Wszystkie elementy obudowy są doskonale dopasowane do siebie i dają laczyć się bez nadmiernych luzów i bez użycia siły. Najtrudniejszy podczas montażu kom­putera jest zakładanie ruchomych styków w listwy suwaków, lecz przy niewielkim ,,treningu" doskonale damy sobie z tym radę.Dokonanie prawidłowego montażu komputera jest łatwe dzięki szeroko opisanym czynnościom montażowym wyjaśnionym dodatkowymi rysunkami. Nie będziemy się więc szerzej zajmować tym zagadnieniem. Warto natomiast wyjaśnić sobie pewne pojęcia stosowane w świecie maszyn matematycznych.Nigdy jeszcze w dziejach ludzkości człowiek nie dysponował tak wielką jak dziś ilością wiedzy i doświadczeń. Aby więc rozwiązac stale rosnące i coraz bardziej skomplikowane zagadnienia nauki i techniki, koniecznym stało się wyeliminowanie z twórczej pracy mechanicznych, lecz jakże pracochłonnych przeliczeń, wyszukiwania wiaściwych danych w tablicach i zbiorach norm, wreszcie sporządzania statystyk, co w ekonomii ma zasadnicze znaczenie.Właśnie komputer zastępuje człowieka podczas wykonywania tych wszystkich czynności. Jednak bez udziału człowieka komputer jest bezsilny. Maszyna matematyczna potrafi dokonać skomplikowanych wyliczeń w czasie niewspółmiernie krótszym niż człowiek. ale dopiero po odpowiednim zaprogramowaniu. Stąd też, w przyszłości coraz bardziej będzie wzrastac zapotrzebowanie - na fachowcow, ktorzy będa. mogli maksy-malnie wykorzystac zdolność produkcyjną komputerów.Współczesne maszyny matematyczne są bardzo skomplikowanymi urządzeniami elektronowymi. Jednak początki rozwoju mechanicznych przyrządów do liczenia sięgają starożytności. kiedy to powstał w Rzymie prymitywny abakus. Pierwszy natomiast przyrząd charakteryzujący się mechanicznym przenoszeniem dziesiątek skonstruowany zostal przez Niemca Johannesa -Keplera na przełomie szesnastego i siedemnastego wieku. Dalej, w 1641 roku, Francuz Blaise Pascal zbudował urządzenie slużące do dodawania i odejmowania, a niedługo potem, bo w r. 1673 niemiecki matematyk Gottfried Wilhelm Leibniz zademonstrował czterodziałaniową ma­szynę do liczenia. Jednakże dopiero na przełomie dziewiętnastego i -dwudziestego wieku, dokładnie w 1890 r. amerykanin Hermann Hollerith zrealizowal pomyślnie budowę maszyny liczącej sterowanej perforowanymi kartkami. Maszyna ta dokonała podliczenia da­nych statystycznych podczas spisu ludności w Stanach Zjednoczonych.Współczesne maszyny liczące dzielone są. na trzy generacje: do pierwszej generacji nalezą komputery zbudowane na 

Pozostałe trzy trójki otwo­rów oznaczone zostały jako ,,Z1", ,,Z2" i ,,Z3". Są one połączone z elektro­nicznym układem dozownika czasu. Układ ten ma za zadanie ograniczenie czasu koniecznego na odpowiedż na dowolne pytanie zadane przez komputer podczas np. powtarzania wiadomości z chemii czy geografii.Najważniejszymi elementami kompu­tera są listwy suwaków obliczeniowych. Zamontowane na nich styki laczą każdorazowo lewą kombinację trójkową otwo­rów z prawą kombinacją w każdym polu. Suwaki łącznikowe są wszystkie jednakowe, wyposażone w pięć styków. praktycznie są więc one pieciobiegunowymi przelącznikami. Jeżeli suwaki znajdują się w polożeniu ,,A", tworzą się mostki każdej kombinacji trójkowej kolumn parzystych (00—20- 40 itd), natomiast w położeniu suwaków ,,E" tworzą się mostki kolumn nieparzystych (10 --30—50 itp).Po zakonczeniu montażu komputera, przed przystąpieniem do programowa­nia, należy sprawdzić poprawność wykonanych połączeń. W tym celu wykonamy wzorcowy mostek dlugości około 160 mm. Kontrolę rozpoczniemy od sprawdzenia pierwszego (od góry) rzędu tablicy programowej. Odizolowany koniec przewodu kontrolnego wsuniemy do jednego z otworów oznaczonych literą ,,E", a drugi jego koniec do dowolnego otworu kombinacji trójkowej oznaczonej literami ,,l.O". Jeżeli podłączenia montażowe wykonane zostały prawidłowo i styki listwy suwakowej są dobre. to zaświeci. się odpowiednia żarowka. W podobny sposób sprawdzamy kolumny LI do L9. Nalezy przy tym pamiętać, że żarówki będą zapalały się z opóżnieniem około 20 s z powodu działania elektronowego dozownika cza­su . Drugi etap sprawdzania poprawności vykonanego montażu rozpoczniemy od kontroli działania suwaków lącznikowych. W tym celu koniec przewodu kontrolnego wsuniemy w jeden otwór oznaczony literą ,,E", a drugi koniec prze­wodu kontrolnego połączymy z polem Jiff (lewo). Suwak łącznikowy powinien w tym czasie znajdowac się w pozycji _A". Dla ułatwienia, przygotujemy drugi przewód kontrolny, którego jeden koniec umieścimy w dowolnym otworze kombinacji trójkowej ,,80" (prawo), drugi zaś koniec wsuniemy w jeden z otworów “LO" (w pierwszym rzędzie od góry. W tym momencie powinna zaswiecic się żarówka ,,LO" W podobny sposób dokonujemy kontroli wszystkich przy tablicy programowej.Trzecim, ostatnim etapem kontroli montażu komputera będzie sprawdzenie działania przycisku. Aby tego dokonać, jednym z przewodów kontrolnych połączymy kombinację trójkową. ,,E" z kom­binacji ,,TA", natomiast drugim przewodem — kombinację ,,TE" z dowol­nym polem lampowym (LI—L9). Po naciśnięciu przycisku powinna zaświecić się, odpowiednio do podłączenia, któraś z żarowek sygnalizacyjnych.Po dokonaniu żmudnej, ale niezbędnej kontroli komputera możemy przy­stąpić do jego użytkowania, posługujac się załączonymi opisami i tablicami łączeń programowych.Na zakończenie ważna uwaga: nie należy zrażac się dużą ilością połączeń programujących, gdyż po wykonaniu odpowiedniej ilości mostkow łącznikowych, do wielokrotnego zresztą użytku, zaprogramowanie komputera nie zajmie więcej niż 10 do 15 minut.

Jerzy Pietrzyk

 

Zajrzyj na stronę młodego technika : www.mt.com.pl