Ostatnia Wieczerza
ok. 1495 - 1497
fresk, 460 x 880 cm
refektarz w klasztorze dominikanów przy Santa Maria delle Grazie, Mediolan
Leonardo urodził się w 1452 r. w okolicach Florencji, jako nieślubne dziecko wieśniaczki i mieszczanina.
W pracowni Verrocchia* przelotnie zetknął się z przyszłymi gigantami włoskiego renesansu: Botticellim, Ghirlandaiem i Peruginem.
W 1482 r. został wezwany przez Lodovica il Moro do Mediolanu, gdzie pozostał do 1500 r. osiągając mistrzostwo warsztatowe ok. roku 1485. W tym okresie namalował Ostatnią Wieczerzę i Matkę Boską wśród skał oraz rozpoczął prace nad pomnikiem konnym Francesca Sforzy.
Po zajęciu Mediolanu przez wojska Ludwika XII Leonardo przeniósł się do Mantui, potem do Wenecji, następnie powrócił do Florencji. Tam pracował nad malowidłem ściennym Bitwa pod Anghiari w Palazzo Vecchio, siedzibie władz miejskich.
Z tego okresu pochodzi Mona Liza (Gioconda).
W 1506 r. powrócił do Mediolanu i pozostał w służbie Charles'a d'Amboise.
Kilka lat później, wezwany przez Juliana de Medici, brata papieża Leona X, przenosi się do Rzymu.
W 1516 r. na zaproszenie Franciszka I przeniósł się do Amboise, gdzie pozostał do śmierci.
Ostatnia Wieczerza, którą znamy doskonale z ostro wymalowanych pamiątek Pierwszej Komunii Świętej naszych dzieci, od wieków znika coraz bardziej ze ściany refektarza. Leonardo, jak zwykle, eksperymentował: dodał do malowidła ściennego farb olejnych i werniksu. Poza tym wilgoć robiła swoje.
Z dzisiejszej perspektywy wydaje się, że Leonardo nie tyle TWORZYŁ dzieła sztuki, ile WYPRÓBOWYWAŁ na nich – jak jajogłowi na myszkach – swoje mniej lub bardziej zwariowane pomysły. Do tego były mu potrzebne. A że przy okazji miał talent...
W roku 1517 pojawiła się opinia o znikaniu fresku, potwierdzona przez Vasariego w roku 1556.
Dla uratowania słynnego dzieła przeprowadzono szereg „zabiegów konserwatorskich” – m. in. przemalowano głowę Chrystusa i Judasza.
Sława malowidła rosła równolegle z jego erozją.
W naszej świadomości utrwaliła się raczej idea dzieła, niż jego wygląd rzeczywisty.
Przy stole nakrytym białym obrusem, w sali będącej perspektywicznym przedłużeniem refektarza, zgrupował artysta trzynaście postaci w dynamicznym układzie.
-- Jeden z was wyda mnie – oznajmił Chrystus w aureoli jasnego okna za sobą.
Pogrupowane w trzyosobowe zespoły poruszonych apostołów wzrok przyciągają cztery epizody zróżnicowanych reakcji, tak ciekawych dla oczu widza.
Kto?! – zdają się krzyczeć gesty. Jedynie Judasz zachowuje spokój.
Juda wie.
* Verrocchio Andrea del, 1435 - 88, włoski rzeźbiarz, malarz i złotnik epoki renesansu; rzeźby religijne (Chrystus i św. Tomasz), nagrobki, pomniki (m. in. konny Colleoniego w Wenecji); obrazy religijne (Chrzest Chrystusa); nauczyciel Leonarda da Vinci.
Część siódma