Odpowiedź Marka Szyjewskiego na tekst Mirosława Boguwskiego, który ukazał się w elektronicznym zinie Fahrenheit 3. * * * "Kompleks Sapkowskiego" w polskiej SF-F musi być rozległy i głęboki... Pewien licealista przekartkował kiedyś pierwsze trzy tomy sagi o Lwiątku w poszukiwaniu opisów krwawych bijatyk, rozczarował się, opisał swoje rozczarowanie, okraszone zjadliwymi uwagami - wyraźnie zdradzającymi, ze nie czytał krytykowanego tekstu - w wypracowaniu. A Nowa Fantastyka to wypracowanie opublikowała jako krytykę "Chrztu ognia", pod tytułem "Czas podagry". Po szczegóły odsyłam do Sapkowski Zone. Wspominam o tym, bo sądziłem - naiwny! - że to rekord, że tego nie da się przelicytować. Ale redakcja Fahrenheita przebiła wysoko redakcję NF... Panowie, wy przeczytaliście pięć losowo wybranych stron (z Sagi liczącej już 295+319+333+428=1375 stron!) szóstoklasiście i zanotowaliście, co on o tym myśli... Są w USA kiepskie szkoły, ale bez przesady, autor miesiączkowych okrzyków nie skończył jeszcze podstawowej. Skoro mylą mu się słowa "lokomocyjna" i "lokomotywa"... Skoro robi błąd w nazwie Sevres... Skoro wierzy w opowieści z lekcji religii, że Ksieżyc (czyli kierujący nim archanioł Gabriel) steruje cyklem menstruacyjnym... *1. Bohaterowie powieści (szczególnie Jaskier, ale nie tylko) używają łaciny - to sugeruje obecność (być może przeszłą) imperium rzymskiego. * Wśród pięciu stron, które Ci przeczytano, nie znalazła się ani jedna z tych, na których jest mowa o Koniunkcji Sfer (np. KE 93, 272, 273, ChO 87-88, 211, 288). Wobec tego nie masz pojęcia o tym, że magiczny kataklizm sciągnął do tego świata najrozmaitsze fragmenty różnych światów, ze zwierzętami, roślinami, istotami rozumnymi. Że proces ten był rozciągnięty w czasie. Nie przeczytano też małemu Mirkowi dyskusji Sheldona Skaggsa pod Bloebherisem (KE 12-22), ani wykładu Yarpena Zigrina (KE 130-132), ani narady królów w Hagge (KE 199-213), więc nie wiesz, że ludzie w tej części świata pojawili się 500 lat wcześniej, na statkach lądujących u ujść Pontaru i Jarugi. Nikt wyraźnie nie wyjaśnia, skąd wzięły się te statki (można zgadywać, że z Ziemi, z różnych miejsc i czasów), jak długo to trwało (długo, skoro wyróżnia się Pierwsze Lądowanie - CzP 132, a "Z czterech lądujących statków robiły się trzy królestwa" - KE 20). W każdym razie szeregu nazwisk i imion nie da się zapisać za pomocą dwudziestu czterech run, będących obecnie w użyciu wśród ludzi (CzP 144), a inne (de Vries, van Bredevoort, de Tancarville) związane są z miejscowościami, których w tym świecie nie ma. Wreszcie prastary Hen Gedymdeith w swej książce "Elfy i ludzie" (KE 108) wyraźnie i dosłownie opisuje proces przyswajania nowego świata przez ludzkich przybyszy: "I były inne rzeczy, dla których nie znajdowaliśmy imion i nazw. A mieliśmy już przecież imiona i nazwy dla wszystkiego, co w tym nowym, odrodzonym świecie widziały nasze oczy. Nagle, gdzieś w odległych zakątkach pamięci, odnajdowaliśmy nazwy dla smoków i gryfów, dla syren i nimf, dla sylfid i driad. Dla białych jednorożców, które o zmierzchu piły z rzeki, schylając ku wodzie swe smukłe głowy. Wszystkiemu nadawaliśmy nazwy. I wszystko stawało się bliskie, znane, nasze." Imperium rzymskie było - na Ziemi. Tam, gdzie Vries, Bredevoort i Tancarville. Tam, gdzie można było zapisać samogłoski z umlaut. Dla części ludzkich rozbitków w przeszłości. Ale żeby to wiedzieć, trzeba znać więcej niż pięć stron z 1375. *Jeśli istniał w tym świecie Rzym to czy akcja rozgrywa się przed czy po narodzeniu Jezusa Chrystusa? * Przynajmniej dla części przybywających tu ludzi Rzym i Chrystus były w przeszłości. Argumenty na rzecz tej tezy niestety przekraczaja wiedzę szóstoklasisty, więc je pominę. Ale jak pisze Hen Gedymdeith, większość ziemskiej historii, kultury - poza bajkami - ludzie zdążyli do jego czasów dość dokładnie zapomnieć. *Jeśli przed (co sugeruje politeizm)* Szkolna nauka wpoiła Ci, Mireczku, przeświadczenie o istnieniu stałej, niezmiennej wiedzy, której źródłem jest pani w szkole, a kryterium prawdziwości - to, czy pani tak powiedziała. Ta wizja nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. I wiedza, i kultura zmieniają się, rozwijają. Kiedy dożyjesz wieku np. trzydziestu lat, który teraz wydaje Ci się sędziwym, i rozejrzysz się, zauważysz, że świat wokół Ciebie zmienił się całkiem! Co innego niż teraz będzie oczywiste dla wszystkich, a coś innego niż teraz - wątpliwe, inaczej się będzie mówić, inaczej ubierać, słuchać innej muzyki. Politeizm nie sugeruje nic co do powiązania czasu akcji z historią Ziemi. Politeizm nie jest dowodem umieszczenia akcji w przeszłości; jest naturalną konsekwencją tego o czym pisał Hen Gedymdeith i o czym Ci nie przeczytano. Inna sprawa, że nie uda Ci się dowiedziec w szkole, że gdyby ludzie, trafiający do tego świata, byli zbierani przypadkowo po Europie w okresie od X do XIV wieku, to z dużym prawdopodobieństwem najpierw uczciliby przeżycie katastrofy tzw. sabatem (tak, misjonarze zrobili z tego zlot czarownic, ale możesz się przekonać, co to słowo znaczyło, jeśli dowiesz się, co oznacza jego polski odpowiednik, Sobótka), a potem zapewne dokończyliby usuwania ze swych szeregów zwolenników Czarnego Rzymskiego Boga, protestujących przeciw grzesznym czarom i orgiom. Ta prawda historyczna podlega zamazaniu wskutek niezgodności z oficjalną "prawdą". Z drugiej strony ci, ktorych w Europie było najwięcej, ktorzy najdłużej pielęgnowali stare obyczaje, którzy do XIV wieku próbowali zrobić to, co przypisałem przypadkowo wybranym przybyszom - zrzucić jarzmo narzuconej, obcej religii - niestety, rzadko poruszli się statkami... Ludzie znalezli się wśród innych ras rozumnych, górujących nad nimi pod każdym względem. Wśród świątyń, których kapłani umieli "czynić cuda" (magia świątynna - opowiadania "Głos rozsądku", "Wiedźmin", "Ziarno prawdy","Ostatnie życzenie" z tomu "Ostatnie życzenie", WJ 8-9, 309-319, 324-325, 393-395), ba, właściwie od Pierwszego Lądowania (CzP 132-136) zwykli ludzie mogą "czynić cuda", jak Jan Bekker. Wreszcie w tym świecie bóstwa (na przykład Żywia) najzwyczajniej w świecie mieszkają wśród ludzi (opowiadanie "Kraniec świata" z tomu "Ostatnie życzenie"). W sadze (WJ 313-319) jest przejmująco opisane przeżycie mistyczne - nie związane z chrześcijaństwem. Ty masz w szkole lekcje religii, więc wydaje Ci się niemożliwe, żeby ludzie utracili tę właśnie religię. Ale w świecie przedstawionym w utworach Andrzeja Sapkowskiego jest to najzupełniej naturalne. *to gdzie się podziała Grecja ze swoją kulturą, przemożnym wpływem i mitologią? * Jest równie obecna, jak i Rzym. W Pegazie, Chimerze, teatrze, Akademii, Gorgonie... Kiedy poznasz trochę mitologii i historii, to sam tę Grecję zauważysz. *Jeśli "po" to skąd się biorą liczni bogowie? * Widzisz, oni już tam byli. Żywia była czczona przez elfy (jako Dana Maedbh) i krasnoludy (jako Bloemenmagde) - to jest w "Krańcu świata". O pochodzeniu kultu Wielkiej Matki (występującej w licznych hipostazach) można pprzeczytać w opowiadaniu "Głos rozsądku" co następuje: "Kult boginii Melitele był jednym z najstarszych, a swego czasu jednym z najbardziej rozpowszechnionych, a początki swe wywodził z niepamiętnych, przedludzkich jeszcze czasów. Każda nieledwie przedludzka rasa i każde pierwotne, koczownicze jeszcze ludzkie plemię czciły jakąś boginię urodzaju i płodności, opiekunkę rolników i ogrodników, patronkę miłości i małżeństwa. Większość z tych kultów skupiła się i zlała w kult Melitele. Czas, który dość nielitościwie obszedł się z innymi religiami i kultami, skutecznie izolując je w zapomnianych, rzadko odwiedzanych, zatopionych w zabudowie miast świątynkach i chramach, okazał się łaskaw dla Melitele." Z opowiadania "Wieczny ogień" z tomu "Miecz przeznaczenia" mógłbyś się dowiedzieć czegoś o funkcjonowaniu lokalnych, w tym wypadku miejskich, kultów. Wreszcie wspomniana już dyskusja Sheldona Skaggsa pod Bloebherisem wskazuje, że inne rasy miały swoje religie, do których były dość przywiązane. Ale tego Ci nie przeczytali, już wiemy. *Powinien być tylko jeden Bóg (choćby i w Trójcy). * Przykro mi wystepować przeciw autorytetowi katechety z Twojej szkoły, ale to zdanie nie ma sensu w odniesieniu do świata, w którym żyje wiedźmin. Mało tego, ono nie jest prawdziwe w pdniesieniu do znacznej części Ziemi teraz. Że o przeszłości nie wspomnę. *Jeśli akcja rozgrywa się w trakcie istnienia Rzymu (gdzieś indziej, mniemam) to dlaczego nie ma choćby śladu promieniowania jego kultury? * Jak już Ci tlumaczyłem, nie przeczytali Ci, że to nie jest Ziemia, a zupełnie inny świat. Katastrofa, która wciągnęła do niego ludzi, tysiąc lat przed nimi elfy (KE 131-132) i wampiry wyższe (ChO 288), jeszcze wcześniej krasnoludy, a jeszcze przed nimi - gnomy, nie zatroszczyła się o przetransportowanie tam imperium rzymskiego, ani nawet miasta Rzym. *Czyżbyśmy mieli do czynienia z Chinami?* Chiny były na Ziemi! *Ale być może przesadzam. Być może użyta w powieści łacina jest literackim odpowiednikiem jakiegoś wspólnego wyrafinowanego języka. * Tak, to też, ale to akurat nie wynika wprost z treści Sagi czy opowiadań. *Ale jeśli tak, to skąd wziął się początek roku akurat w styczniu??? To właśnie Rzymianie, z jakichś doraźnych względów militarno-politycznych ustalili, że nowy rok będzie zaczynał się w styczniu. Przedtem początek roku następował (bodaj) w marcu! * Rok w Rzymie miał z poczatku dziesięć miesięcy. Może jeszcze będziesz się o tym uczył, jeśli pójdziesz do liceum, że legendarny król rzymski o imieniu Numa Pompiliusz, zwiekszył ilość miesięcy do dwunastu, a długość roku z 304 do 355 dnii. Wtedy w Rzymie początek roku był zmienny, bo co jakiś czas dodawano trzynasty miesiąc, żeby zrównać daty z porami roku. Więc w Rzymie rok zaczynał się w marcu, ale marzec mógł być zimą, albo latem. Potem (w 153 roku przed naszą erą) przeniesiono początek roku na styczeń i zachowano to po reformie kalendarza, przeprowadzonej przez Juliusza Cezara na podstawie projektu aleksandryjskiego (Aleksandria - miasto w Egipcie, teraz znajdziesz je w atlasie na mapie pod nazwą Iskandarija) astronoma Sosigenosa. Może jeszcze będziesz się uczył, że np. u muzułmanów, którzy używali wyłącznie kalendarza księżycowego, początek roku wędrował przez wszystkie pory roku. Kalendarze, używane w Sadze są dokładnie omówione na początku Wieży Jaskółki (WJ 5-6). Między innymi, wyraźnie tam pisze, że "Lądując na plażach w okolicach ujść Jarugi i Pontaru, ludzie przywieźli tu swój własny kalendarz". *I dalej (dotyczy nie Sapkowskiego ale pozostałych autorów) skąd wzięły się słowa "pompatyczny", "kloaka", "kanał" jeśli nie było Rzymu?* No to powiedz mi, jakich polskich odpowiedników byś użył? *Wyrażenie "pompatyczny" na przykład, pochodzi od triumfalnego wjazdu zwycięzcy do Rzymu (tzw. "pompy").* Twój nauczyciel coś pomylił. Pomylił łacińskie słowa pompa (-ae f. - parada, uroczysty przemarsz , z greckiego pompe) i triumphus (-i m., od greckiego thriambos - procesja ku czci Dionizosa, greckiego boga wina), które właśnie oznaczało najwyższe wyróżnienie dla zwycięskiego rzymskiego wodza. Jak będziesz starszy, to w powieściach R. Gravesa o cesarzu Klaudiuszu przeczytasz o warunkach, jakie musiał spełnić wódz, żeby na triumf zasłużyć. *2. Autor używa takiej jednostki czasu jak miesiąc. To sugeruje, że akcja powieści rozgrywa się na Ziemi, wokół której krąży olbrzymi księzyc (właściwie, sądząc po stosunku mas, bliźniacza planeta), której ruch wokół naszego globu (właściwie ich wspólny współobrót) reguluje cykl miesięczny wśród zwierząt (np. cykl miesiączkowy u kobiet, wielokrotnie, z upodobaniem opisywany przez autora). * Tak, wyraźnie pisze w tekście, że ludzie dzielą rok na dwanaście miesięcy od nowiu do nowiu (CzP 11, ChO 23, WJ 5 i kilka innych). Mało tego, sam księżyc tego świata pojawia się wielokrotnie, nawet "we własnej osobie" na niebie, i w opowiadaniach, i w Sadze (ma fazy, pełnia - "Wiedźmin", wywołuje pływy - "Trochę Poświęcenia" z tomu "Miecz Przeznaczenia", światło księżyca, KE 93, księżyc w nowiu, CzP 251, pełnia jest dla wampirów świętem, ChO 288, Regis może latać tylko w czasie pełni, ChO 316). Mało tego, ruch tego księżyca lepiej zgadza się z rokiem zwrotnikowym (będziesz się o tym uczył na geografii w liceum - rachuba czasu związana z porami roku), niż ruch naszego Księżyca - bo ludzie w świecie wiedzmina liczą daty według ruchu księżyca, a równonoc Velen w dwóch kolejnych latach przypada na 23 września (WJ 23 i WJ 348). Za to różnice w czasie trwania faz księżyca są tam większe niż na Ziemi (17 dni od nowiu do pełni jest w sierpniu - ChO 45 - i jakieś 29-30 dni w ogóle, a 19 dni we wrześniu - WJ 139; może to oznaczać, że tygodnie mają zmienną długość). Natomiast kwestia masy owego księżyca w sadze nie pojawia się wcale; pojawia się w opowiadaniu "Trochę poświęcenia" w związku z wywoływaniem przez ten księżyc pływów (osiągają one ponad 10 łokci w okolicach Przylądka Bremervoord). W sadze nie ma nic, co pozwoliłoby oszacować stosunek mas planety i jej księżyca, więc historyjki o olbrzymim księżycu i bliźniaczej planecie wyssałeś z palca. Żeby określić stosunek mas księżyca i planety trzeba znać przynajmniej ich odległość, odległość planety od jej gwiazdy dziennej i amplitudę miesięcznych odchyleń długości ekliptycznej gwiazdy dziennej. Żadnej z tych danych nie ma w sadze. To, co Ci w szkole powiedzieli na religii o związku menstruacji z Księżycem i o cyklu miesięcznym u zwierząt, to zwykłe bajki. W liceum będziesz się uczył o gruczołach wydzielania dokrewnego, o przysadce mózgowej i szyszynce, o cyklach biologicznych i zegarze biologicznym. A może i o zjawisku rui wśród zwierząt. Co ciekawe, u człowieka też występuje pozostałość rui - jest takie przysłowie: " w marcu koty, w kwietniu psy, w maju my". Co oznacza, że wbrew lekcjom religii istnieje pokrewieństwo między zwierzętami i człowiekiem. Natomiast Twoja opinia o upodobaniu, z jakim autor opisuje cykl menstruacyjny wynika wyłacznie z wyboru tych pięciu stron z 1375, które Ci przeczytano. Gdybyś przeczytał całość już wydanej Sagi, zauważyłbyś, że wbrew podtytułowi (narzuconemu przez wydawcę w ramach źle pojętego marketingu), nie jest to wcale saga o wiedźminie. Jest to saga o Lwiątku z Cintry, uwikłanej w przeznaczenie księżniczce. Która przez większą część sagi ma 12-16 lat. To jest o dojrzewającej dziewczynce! Ciebie, jako chłopca, dziwi, że można pisać "przygodową" sagę o dziewczynce. Ale widzisz, ta saga jest raczej dla dorosłych. Kwestia cyklu i menstruacji pojawia się w sadze kilka razy. Raz, kiedy obserwujemy efekt wychowawczego wpływu Triss Merigold na Ciri i wiedźminów w Kaer Morhen (KE 67-71), drugi raz, gdy Yennefer, przejmując pod opiekę Ciri pyta jej poprzednią opiekunkę, arcykapłankę Nenneke o stan zdrowia podopiecznej: " Migreny? Omdlenia? Skłonność do przeziębień? Bolesne menstruacje?" (KE 260), trzeci raz - gdy w otrzymanej od Yennefer w prezencie sakiewce z tym, co "dama zawsze winna mieć przy sobie" Ciri znajduje tampon (CzP 250), czwarty raz - gdy po wyrzeczeniu się magii "Ciri czuła krew na wewnętrznej stronie ud" (CzP 275), piąty raz - gdy Regis wyjaśnia tabu krwi, zaobserwowane u ludzi (ChO 287-288), reszcie drużyny, szósty - gdy Regis informuje drużynę o swojej diagnozie ciąży Milvy (ChO 308) mówiąc "Odmówiła mi, i to w dośc niegrzecznej formie, podania jakiejkolwiek daty, w tym i daty ostatniej miesiączki", siódmy - gdy Ciri dostrzega w Hotspornie obiekt seksualny i zgodnie ze wskazówkami Yennefer liczy dni od ostatniego krwawienia zawczasu i na zapas (WJ 58) i ósmy - gdy zeznająca rok później przed sądem Kenna, żołnierz-baba, wali prosto z mostu, że "rwała mnie dupa, że aż strach...". W opowiadaniach krew menstruacyjna pojawia się jeszcze raz, w "Okruchu lodu" (tom "Miecz przeznaczenia"), kiedy to Geralt docina Istreddowi w zwiazku ze stosowaniem tejże w magii. Widzę, że wszystko, co Ci przeczytali z sagi, zawierało się w tych stronach, na których miesiączka się pojawia, ale powiedz, proszę, który z tych fragmentów jest opisywaniem przez autora z upodobaniem cyklu miesięcznego u kobiet? Nie pokręciło Ci się coś? A może tak Cię zaskoczyło to, że pierwszy raz dowiedziałeś o istnieniu owego cyklu z tych kilku stron sagi, które Ci przeczytano, że uznałeś to za opisywanie z upodobaniem? Czy może powiedziano Ci, że wspominanie o "tych sprawach" to straszny grzech, i dlatego samo słowo "miesiączka" masz za opisywanie z upodobaniem? *Z kolei inne elementy świata przedstawionego sugerują, że rzecz nie dzieje się na Ziemi. * Ależ nie, nie sugerują, tylko mówią wprost, dosłownie, jasno i wyraźnie. Było o tym wyżej. *W takim razie, jeśli to nie Ziemia to skąd, choćby, cykl miesiączkowy u kobiet? Powinna być ruja!* Już Ci tłumaczyłem, że z tym archaniołem Gabrielem i Księżycem to bajka. Ale jak to jest, że wiesz o istnieniu czegoś takiego, jak ruja, a nie wiesz, że na Ziemi występuje ona u nieudomowionych ssaków mimo obecności Księżyca? *Notabene nie można też użyć określeń "przypływ" i "odpływ morza" - jeśli nie ma księżyca i to potężnych rozmiarów, nie będzie pływów morza w żadnym wypadku.* No przecież wiesz już, że redaktorzy pominęli strony, na których jak wół pisze, że ten świat ma swój księżyc. I wiesz już, że księżyc, jako przyczyna przypływów i odpływów, pojawia się w opowiadaniu "Trochę poświęcenia". Poza tym zastanów się chwilę. To Ty (a nie Sapkowski) najpierw piszesz, że księżyc jest, a potem, że go nie ma. U Sapkowskiego księżyc jest od pierwszego opowiadania. Zdecyduj się na jedno. Albo lepiej: poczekaj parę lat i przeczytaj całą sagę. I dwa tomy opowiadań - wiele osób, nawet niechętnych Sapkowskiemu, uważa, że opowiadania są jeszcze lepsze od sagi. *3. Oczywiście Autor może się bronić, że rzecz dzieje się na Ziemi ale... po upadku naszej cywilizacji. Cha, cha... To skąd wzięły się miecze z żelaza? Albo akcja ma miejsce bezpośrednio po upadku cywilizacji (i są jeszcze dostępne zapasy stali z naszych narzędzi - ale wtedy powinny być w powieści zaznaczone jakieś ślady choćby betonowych miast) albo akcja ma miejsce dużo, dużo później... W takim razie ciekawe skąd ludzie biorą rudę żelaza? Przecież wyeksploatowano już dawno (przed naszymi czsami) wszelkie złoża powierzchniowe. Żeby zdobyć rudę potrzebne są obecnie wyrafinowane technologie kopania głębinowego. Jeśli nasza cywilizacja upadła dawno (tak dawno, że zdążyło zapanować "nowe" średniowiecze) to skąd wzięło się żelazo niemożliwe do uzyskania przy zastosowaniu średniowiecznych technologiii na wyeksploatowanej Ziemi? [domyślam się, że Krasnoludy nie dysponowały czarami dla uzyskania rudy tylko bardziej konwencjonalnymi narzędziami - hm... spróbujcie dzisiaj choćby znaleźć głębinowe złoże nie dysponując nawet najmarniejszym komputerem i satelitami...]* Dość typowe jest, że ci, którzy uważają za swój obowiązek "dołożyć" Sapkowskiemu po przeczytaniu paru stron z sagi, dyskutują długo i zawzięcie ze swoimi ekstrapolacjami tego, czego nie przeczytali. Powtórzę: jesteś nad wiek rozwinięty, jeszcze trochę poczekaj, aż będziesz w drugiej klasie liceum. I wtedy przeczytaj - najpierw opowiadania, a potem sagę. Bo te Twoje ekstrapolacje nie mają nic wspólnego ze światem przedstawionym sagi. Ale pięć stron, dobranych przez złośliwych redaktorów pod kątem miesiączki to naprawdę za mało, żeby samemu domyśleć się pozostałych 1370-ciu. *4. Miary, jednostki itp. Skąd słowa np. "wieczorną godziną"? * W szóstej klasie masz prawo nie wiedzieć, że godzin używano w zamierzchłych czasach - w Sumerze, starożytnym Egipcie, w Chinach... Nie uczyłeś się jeszcze o tzw. ruchu dziennym Słońca i nie wiesz, co to jest zegar słoneczny. Ani że zachowały się do dziś zegary słoneczne, wskazujące godziny, a liczące sobie 3000 lat. Wszystko przed Tobą, może nawet dowiesz się, który ze starożytnych astronomów wpadł na pomysł pochylenia gnomonu ("wskazówki") ku północy. Dzięki temu zegar słoneczny lepiej wskazuje właśnie godziny poranne i wieczorne... Trochę były dziwne te godziny w starożytności, bo Sumerowie dzielili dzień na dwanaście godzin bez względu na jego długość - więc godziny bywały krótkie i długie. W Chinach zdaje się innej długości były godziny poranne i wieczorne, a innej południowe. Ale nie zawsze. To minuty i sekundy pojawiły się nie tak dawno. *Musiałoby istnieć pojęcie "godziny", a co za tym idzie współczesnego podziału czasu.* Nie współczesnego, tylko dowolnego od starożytności. Ludzie, przybywając do tego świata z wczesnego średniowiecza (na przykład), przywieźli ze sobą podział czasu. *Skąd metry (centymetry, cale, mile, itp.). * A, tu już redaktorzy zrobili Ci świństwo i przeczytali Ci kawałek z innej książki. W sadze są cale, piędzi, stopy, łokcie, staje, mile - ale nie ma ani metrów, ani centymetrów. Natomiast mile są właściwą nazwą dla jednostki odległości, którą fanom Sapkowskiego udało się na podstawie różnych danych oszacować na około 5/3 km. *Czyżby w średniowieczu istniało już Sevre? * Sevres. Sewrska porcelana. Już Ci tłumaczyłem, przeczytali Ci kawałek z innej książki. *Użycie określenia "stajania" byłoby bardziej odpowiednie. Nawet gdzieś go użyto... * Pare razy. *Tyle tylko, że "stajanie" to odległość, którą koń przebywa między jednym odpoczynkiem, a drugim. * Coś pokręciłeś. Nie wiem, czy uczyłeś się już o słownikach i encyklopediach. To takie specjalne książki, w których są wyjaśnione różne trudne słowa. Tu masz kawałek z bardzo użytecznego w sprawach literatury fantasy "Słownika mitów i tradycji kultury" Władysława Kopalińskiego: "STAJE, stajanie, staropolska miara miara długości, różna w różnych okolicach i czasach: staje milowe (miara drogowa) dzieliło się na 20 sznurów a. 200 prętów (ok. 0,9 km), staje nowopolskie, do 1818, równało się 1,067 m; jako miara gruntu dzieliło się na 3 sznury a. 30 prętów i równało się od 90 do 135 m; bywało też miarą powierzchni." Ten, kto Ci naopowiadał bajek o koniach czerpał swoją wiedzę z tłumaczeń Marii Skibniewskiej "Władcy pierścieni" Tolkiena. Nie mając dobrej nazwy dla wystepującej u Tolkiena jednostki odległości (drogowej) wiekszej niż mila, użyła ona słowa "staje" właśnie w tym znaczeniu. *Jeśli więc stajanie oznacza (w łatwm terenie - bowiem ta miara zmienia się wraz z rodzajem "nawierzchni") odległość około dwóch kilometrów (jak można wywnioskować z powieści - cytuję z pamięci) to musiałaby rzecz dotyczyć górskich turni... A nie dotyczy, niestety.* I znowu, krytykujesz własne ekstrapolacje... O stajach, używanych w świecie przedstawionym sagi możesz przeczytać np. w WJ (331-332), gdzie Vysogota tłumaczy: "Różne stajania bywały w użyciu, ale przyjmijmy najpopularniejszą rachubę, zgodnie z którą sześćset stajań daje na okrągło pięćdziesiąt mil." Naprawdę, lepiej jest najpierw przeczytać książkę, a potem się zastanawiać, co jest co. I ten sam Vysogota trochę wcześniej (WJ 329) tłumaczy: "Wiesz, Ciri, co dają człowiekowi studia uniwersyteckie? - Nie. Co? - Umiejetność korzystania ze źródeł." Słowniki i encyklopedie (będziesz się jeszcze o tym uczył) zaliczją się do tych źródeł. Wszystko przed Tobą. Skończ najpierw szkołę podstawową. *5. Skąd wzięły się słowa "lokomocyjna" "przypadkowy" "prędkość" "pęd" * Za rok będziesz miał fizykę. Jak dobrze pójdzie, dowiesz się, że "pęd" pod nazwą "impetus" znany był w Średniowieczu. Ale nie dowiesz się, że tego pojęcia używał Arystoteles (taki mędrzec grecki i filozof z IV w. przed naszą erą). Zaskoczyłeś mnie. Różnych rzeczy szukałem w sadze i opowiadanich, ale słów języka potocznego, które są również terminami naukowymi nie szukałem. Ale czy uważasz, że spisując dla nas dzieje Ciri z fragmentów we Wspólnym (ten cudowny dialog między Triss i Ciri w KE 90...), Starszej Mowie i jej nilfgaardzkim dialekcie, Sapkowski powinien do nas pisać średniowieczną polszczyzną? No i wydaje mi się, że nie doceniasz naszych przodków z śreniowiecza. Nie studiowałem średniowiecznej literatury, ale mam wrażenie, że ich nie doceniasz. Taki Witelo czy Kadłubek... *(np. "konie pędziły" -słysząc to określenie prawdziwy człowiek średniowiecza powinien wrzasnąć zdziwiony: "Jezu, co robiły???"). * Nie wiem. U Kochanowskiego (będziesz się o nim uczył w następnej klasie) jest np. słowo "pochop" oznaczające właśnie pęd w znaczeniu potocznym. Może "prawdziwy człowiek średniowiecza" powiedziałby "konie skakały", jak to robi autor "Słowa o pułku Igora"? Ale dlaczego sądzisz, że właśnie ludzi średniowiecza trzeba zestawiać z postaciami sagi? Tamtejsi biolodzy używaja systematyki zwierząt podobnej do systematyki Linneusza (KE 163-168, będzie w liceum), czarodzieje wiedzą, że właśnie księżyc wywołuje pływy, więc muszą mieć pojęcie o prawie powszechnego ciążenia, zasadach dynamiki (będziesz się tego uczył w następnej klasie) i przynajmniej o dodawaniu wektorów (będzie w liceum)... Ludzie średniowiecza nie uczyli się ani od elfów, które chlubią się ciągłością kultury od kilkudziesięciu tysięcy lat (ChO 254), ani od gnomów, czy krasnoludów, a o wieku ich kultury nie wiemy nic. Za to wiemy, że krasnoludy i gnomy mają huty (ChO 160) z wielkimi piecami w przeciwieństwie do ludzkich dymarek (ChO 132), młoty wodne i parowe, że dla gnoma diament to krystaliczny węgiel , a rubin to korund (ChO 134). *Te nauki i te urządzenia techniczne, które sprawiły, że znamy powyższe pojęcia, w średniowieczu, przy ich technologii jeszcze nie istniały!* Nauki istniały już w antycznej Grecji, u Arystotelesa na przykład. A o jakie urządzenia techniczne Ci chodzi? "Lokomocja" to nie urzadzenie techniczne (to się nazywa "lokomotywa", albo "lokomobila" - zależy, co miałeś na myśli), a przemieszczanie się. Ani "przypadkowy", ani "prędkość", ani "pęd" nie są urządzeniami technicznymi. "Pędzące konie" to też nie jest urządzenie techniczne. *Właściwie większość używanych współcześnie słów nie mogła być wtedy znana (np. czas we współczesnym rozumieniu) - a autorzy szermują tymi pojęciami w znaczeniu współczesnym. * Widzisz, Jan Kochanowski (o którym pisałem wyżej) to nie średniowiecze a Odrodzenie (czyli nieco później). Używał on takich słów jak wspomniany już "pochop", czy "wierę" (prawdopodobnie). I w średniowiecznej polszczyźnie zapewne istniały odpowiedniki słów, o które pytasz. Ale wtedy (i w średniowieczu, i w Odrodzeniu) nie było takiego jak dziś związku między językiem potocznym a językiem nauki. Jak jeszcze będziesz się uczył, językiem nauki była w Europie łacina. Do osiemnastego wieku włącznie. Nawet w dziewiętnastym zdarzały się rozprawy naukowe, pisane po łacinie. Powstanie polskiej terminologii naukowej (i zwiazku między językiem potocznym a językiem nauki) zdarzyło się w epoce, zwanej Oświeceniem - będziesz się o tym uczył w liceum. Tak, podnosisz sztuczny problem. Ani w świecie opisanym nie ma średniowiecza, ani w średniowieczu nie brakło (zapewne) odpowiedników słów, które teraz pokrywają się z terminami naukowymi. I znaczenie naukowe nie musi być związane z potocznym. Już nie masz szans poznać w liceum pojęcia matematycznego, które bodajże Jan Śniadecki nazwał po polsku "całka" - ponoć w staropolskim oznaczało to dziewicę. Wprowdzone przez J. Dooba pojęcie "martygał" z bardzo trudnej dziedziny matematyki, zwanej rachunek prawdopodobieństwa, potocznie oznacza (po angielsku) chomąto. Ale chomąta wraz ze swymi nazwami istniały na długo przed latami pięćdziesiątymi naszego wieku, kiedy to Doob wprowadził do rachunku prawdopodobieństwa martyngały. A co to za pomysł z czasem? Współczesne pojęcie pomiaru czasu, związane z atomowym wzorcem, istnieje bodajże od roku 1960, ale pojęcie czasu było tak samo rozumiane i w XVIII, i w XIX, i w XX wieku. Gdzie w sadze znalazłeś coś o sekundach? O ich mierzeniu drganiami atomowymi? Redaktorzy nie przeczytali Ci początku "Wieży jaskółki" (str. 5) z przedstawioną tam koncepcją pomiaru czasu, to już wiemy - tam nie ma słowa "miesiączka". Jest za to Koło, którym toczy się Wszechświat, wyznaczając cykl roczny. I osiem punktów na jego obwodzie... *Skoro już jesteśmy przy języku: jeśli Sapkowski sili się na średniowiecze * Ależ wcale się nie sili. Aksjomatyczne, aprioryczne uznawanie, że wszystko w fantasy (włącznie z filmowym Herkulesem) musi być średniowieczne, wraz z blaszanymi biustonoszami wojowniczek, wywodzi się ze Stanów Zjednoczonych. Mieszkańcy tego wielkiego kraju uczą się historii imperium rzymskiego, a potem o Kolumbie i swojej ojczyźnie. A średniowiecze to dla nich bajkowy okres obejmujący i mity greckie, i cykl arturiański i wszystko, co poza historią - sprowadzoną do cesarstwa rzymskiego, odkrycia Ameryki i walki o niepodległość, ogłoszenia konstytucji, pierwszych prezydentów... Masz szczęście, że chodzisz do polskiej szkoły zanim podciągną ją pod amerykański strychulec. Natomiast Sapkowski wielokrotnie - i w utworach literackich, i w publicystyce - wskazywał, że średniowiecze wcale nie musi być czasem, w którym dzieją się utwory fantasy. I że nie powinno być. *to skąd pojęcie np. "karczmarz", które w średniowiecznej polszczyźnie nie istniało (jego odpowiednikiem jest "arendarz"). * Znowu Cię nabrali. Albo źle zrozumiałeś przypis z lektury (z "Placówki"?). Po pierwsze, arendarz to wcale nie karczmarz, a dzierżawca (od średniowieczno-łacińskiego "arendare" - dzierżawić). Po drugie nie jestem językoznawcą, ale wiem, że "karczma" była zadomowiona w polszczyźnie przed XVI w., bo w XVI w. zaczęto w karczmach podawć wódkę oprócz dotychczasowego miodu i piwa. Na ile przed XVI wiekiem - nie wiem. Ale to można sprawdzić... Tylko dlaczego chcesz, żeby Sapkowski posługiwał się średniowieczną polszczyzną tłumacząc ze Wspólnego i Starszej Mowy? *Jeżeli natomiast jest karczmarz (i rzecz dotyczy epoki, w której określenie to już istniało) to gdzie w powieści działa, armaty i muszkiety?* To samo można by napisać o karawanseraju w Baśniach 1001 nocy. Jeśli hotel w Bagdadzie w VIII wieku, to dlaczego bez windy? Ale widzisz już, że składa się tu za dużo Twoich ekstrapolacji. I średniowiecze jest Twoim pomysłem, a nie Sapkowskiego, i arendarz zamiast karczmarza jest Twoim pomysłem, i nowożytność karczmy... To raczej wewnętrzna sprzeczność twoich domysłów z pięciu stron na temat pozostałych 1370-ciu, niż błąd Sapkowskiego. Powiem więcej. Saga nie dzieje się ani na Ziemi, ani w średniowieczu, ale ludzie ze świata przedstawionego znają ziemniaki (ChO 275), kukurydzę ("Kraniec świata") i hikorę ("Miecz przeznaczenia" w tomie "Miecz przeznaczenia")! Za to nie znają tytoniu (przynajmniej dotychczas się nie pojawił). Jak sam widzisz, to ani Europa, ani średniowiecze, ani przyszłość. *6. Jeden z poważniejszych zarzutów. Jeśli to ma być średniowiecze to skąd bierze się poezja Jaskra??? On przez cały czas wymyśla jakieś nowe tematy!* Nie, on z początku cały czas pisze na jeden temat - o miłości. Jak truwerzy, minnesingerzy, jak poezja prowansalska, jak historia Tristana z Lionesse ( poznasz ją w liceum)... A potem pisze o heroicznych czynach. Ale dlaczego to miałoby być średniowiecze? Niespójność Twoich domysłów nie jest błedem Sapkowskiego. *Wszyscy średniowieczni poeci (i literaci) ekspoloatowali już istniejące wątki (nie tylko biblijne). Nie było pojęcia "nowych tematów" tak jak to się rozumie dzisiaj! Wystarczy zajrzeć do "Odrzuconego obrazu" Lewisa, żeby zrozumieć na czym polega umysł średniowieczny i literatura tego okresu. * A co to jest? Do której klasy to podręcznik? A gdyby tak zajrzeć do - powiedzmy "Eddy poetyckiej", "Słowa o pułku Igora", Klonowica czy Szymonowica... Chyba więcej można się dowiedzieć o poezji średniowiecznej z niej samej, niż z podręcznika szkolnego. *To było powielanie istniejących wątków, a nie tworzenie ciągle nowych! Jaskier mógby istnieć w Renesansie, ale znowu... w takim razie gdzie działa, gdzie muszkiety, gdzie nowoczesny sposób prowadzenia wojen, który nie polegał, jak w powieści, na zdobywaniu nowych terytoriów, a jedynie na walkach zawodowców, którzy oszczędzali swoje armie i potrafili walczyć trzydzieści lat (lub nawet sto) o spłacheć, ciągle tego samego piasku! Gdzie kupcy, którzy finansowali wojny, w których zresztą interesie były w dużej mierze prowadzone? * Znowu niespójność swoich domysłów na podstawie pięciu stron o pozostałych 1370-ciu ma być błędem świata przedstawionego. To nie jest ani średniowiecze, ani Odrodzenie. Mamy tu zarówno kontakt ze starymi, ale mniej ekspansywnymi kulturami, jak i np. obecność magii, konserwującej stosunki społeczne i stosunki produkcji (po co komu proch, skoro fajerwerki można tanio zamówić u czarodzieja?). A kupiec, finansujący walki (i zarabiający na nich krocie) w sadze jest, tylko tych stron (WJ 112, 144-157) Ci nie przeczytali. *[powtarzam, w powieści nie ma wiary, jako intencji sprawczej wojen, jest nieudolna próba wyjaśnień racjonalnych - trzymajmy się więc przyczyn społeczno-ekonomicznych konfliktów zbrojnych... tymczasem nie mamy pojęcia dlaczego Nilfgaard zdobywa z łatwością tak ogromne przestrzenie.* No, to dość śmiałe jak na szóstoklasistę, który wierzy, że Księżyc wywołuje menstruację. Zgadza się, większość wiar służyła jako pretekst do wojen. Wiara była pretekstem do krucjat, ale powód był trochę inny. Ale wróćmy do sagi. Gdybyś przeczytał sagę, wiedziałbyś. Nilfgaard realizuje wytyczone od dziesięcioleci, precyzyjnie określone cele precyzyjnie określonymi srodkami. Ale z pięciu stron tego się nie da wyczytać, więc nie rozumiesz. I łatwość zdobywania też jest sprzeczna z treścią sagi - bitwa w dolinie Marnadal, druga bitwa o Sodden, partyzantka w Angrenie.... *Zresztą opisany sposób użycia lekkiej jazdy na tyłach wroga to dopiero... Napoleon Bonaparte i jego epoka. * To również jest w sadze dość dokładnie umotywowane. We fragmentach, o których już wspominałem i wielu innych. Naprawdę, żeby coś powiedzieć o sadze, nie wystarczy pięć stron, przeczytanych przez telefon. *Śmieszy mnie opis głębokich zagonów i użycia samodzielnych oddziałów jazdy do dezorganizacji tyłów przeciwnika! Po co? Toż przeciwnik zatrzymałby takie oddziały przy pierwszej osadzie otoczonej głupim ostrokołem! A poza tym co dezorganizować? Dostawy mieczy i halabard dla wrogiej armii? * I to też jest dość dokładnie wyjaśnione, ale nie w jednym miejscu, bo to nie podręcznik taktyki czy strategii w rodzaju wymienionych w sadze "Historii wojen" marszałka Pelligrama, "Strategii" diuka de Ruytera, "Przewag elearów redańskich" Bronibora (KE 249) czy dzieł typu "Za cesarza i ojczyznę..." Elana Trahe (ChO 177). To jest historia dziewczynki, szukającej swojego przeznaczenia i swojego miejsca w walącym się świecie. Nie mogę tym razem wypisać Ci, od której do której strony powinieneś przeczytać. Raczej należałoby przeczytać całą sagę, ale pewne pojęcie daje narada królów w Hagge, o której już wspominałem. Natomiast pomysł ustawiania osad warownych na drodze szybko jadącej z niespodziewanego kierunku kawalerii jest... Przeceniasz możliwości tamtejszej magii. Co prawda z opowiadania "Ostatnie życzenie" wiemy, że słynny dawny czarodziej Herbert Stammelford przesunął kiedyś góre, ale to była jednorazowa sztuka i wiązała się z wykorzystaniem nieodnawialnego magicznego zasobu. Nie było możliwości dowolnego i szybkiego przemieszczania warownych osad, żeby zatrzymać kawalerię. Po raz kolejny Twoja ekstrapolacja z pięciu stron na 1370 płata Ci figla. Ale jak dorośniesz, będziesz mógł sam napisać powieść, w której ruchami warownych osad zatrzymuje się konnicę przeciwnika. Powodzenia! *Ile świeżych potrzebowali? A może chodzi o dezorganizację zaprowiantowania? Toż ówczesne armie żywiły się tym co napotkały po drodze! To jakiś idiotyzm, albo głupia kalka z zupełnie innej epoki.]* Najzwyczajniej w świecie przeczytaj, jakie skutki miały rajdy konnicy. Dla przeciwnika, który miał wszędzie poza miastami partyznatkę do zwalczenia i kłopoty z lojalnością mieszkańców miast. *7. Znowu język. Określenia "cholera" i "zaraza" Sapkowski podkłada pod współczesne (łagodne) przekleństwo "cholera" słowo "zaraza". To kalka znaczeniowa możliwa do uzyskania jedynie przy posiadaniu współczesnej wiedzy. Przekleństwo "cholera" bierze się nie od choroby zakaźnej "cholery" a od określenia Kretschmera "choleryk", którym określa on typ ludzki, pewną osobowość, rodzaj psychiki. Pojęcie to pojawiło się w XX wieku! A skoro współczesny odpowiednik "cholery" nie oznacza choroby, to przekleństwo "zaraza" nie powinno istnieć! Dlatego człowiek średniowiecza nie zakląłby "zaraza" bo to dla niego nie jest przerywnik słowny! Nawet jeśli zna to pojęcie i ma ono dla niego znaczenie pejoratywne, to w jego ustach ma to równie śmieszne znaczenie jak w naszych "No i poszedłem, gruźlica, i niczego nie uzyskałem", albo jeszcze lepiej: "On jest, aids, zupełnie zwariowany!". Bynajmniej nie kpię. Choroby nigdy nie były konotowane jako tzw. pejoratywny wykrzyknik. A dzisiaj to już nawet niemożliwe. Czy wyobrażacie sobie zdanie: "On śmiał, syndrom Creutzfeldta-Jacoba, wziąć łapówkę!". Mówi się: "On śmiał, kurwa, wziąć łapówkę!". A "kurwa" to nie choroba.* Było. Sam zauważyłeś, że książki pisane są w XX wieku, dla dwudziestowiecznego czytelnika. Autor stawia się na pozycji tłumacza i tego, kto dobrał fragmenty, skomponował z nich całość. I tylko Ty chcesz widzieć w świecie przedstawionym średniowiecze. Bo te pięć stroniczek o miesiączkach to naprawdę za mało. *Skoro już jesteśmy przy języku... Określenia w rodzaju "nisza ekologiczna" (ciągle chodzi nam o średniowiecze) są, mam nadzieję, wyłącznie wyrazem nieudolności autora w wyjaśnianiu skutków kataklizmów, które człowiek tamtej epoki wyraziłby inaczej...* Bzdura. Przeczytaj sagę. I "nisza ekologiczna" i "geny" są tam jak najbardziej na miejscu. I dwie różne (Nenneke w "Glosie rozsądku" i Emiel Regis w ChO, 291) informacje o zmianie widma słonecznego. I wyjaśnienia Avallac'ha o zmianie orientacji osi planety, która sprowadzi na zamieszkałe ziemie zlodowacenie. Bo świat przedstawiony to nie jest średniowieczna Ziemia! *8. Użyte wielokrotnie w powieści pojęcie chaosu zakłada istnienie cywilizacji greckiej, a więc istnienia w średniowieczu "mistrzów", do których (mimo zupełnie innej orientacji, opartej na wojującym monoteiźmie) odwoływała się cała ówczesna kultura. * No proszę, a na poczatku twierdziłeś, że nie widzisz śladów Grecji... Tak, ktoś tu jest niekonsekwentny, ale tym kimś nie jest wcale Sapkowski. To, że Sapkowski tłumaczy opowieść o losach Cirilli Fiony Elen Riannon na język polski, wcale nie oznacza, że we Wspólnym czy w Starszej Mowie obowiązuje europejska etymologia. Nasze słowo "chaos" pochodzi z greki. Nie wiem, jakiego słowa używała Yennefer, ani jaka jest jego etymologia. Całkiem możliwe, że używała właśnie słowa "Chaos", wywodzącego się z ziemskiej greki. Albo słowa "męt-zamęt". Albo słowa "tohuwabohu". Przywiezionego z imionami, nazwiskami, nie całkiem konsekwentnymi bajkowymi nazwami dla dziwnych stworzeń zamieszkujących ten świat, kalendarzem... *Niczego takiego nie znajdujemy - owszem są druidowie (kalka współczesnych ekologów, ale rozumiem, że to żart),* Bzdura bzdurę bzdurą pogania! Sprawdź w encyklopedii, co to jest ekologia. I co to jest sozologia. Nie widzę nic wspólnego między druidami z sagi, a - powiedzmy - współczesnymi specjalistami od teorii populacji. To znaczy wiem, że wam teraz w szkołach mówią, że ekologia to nierzucanie papierków na ziemię, ale to bzdura. Poparta wrzaskiem Beotów i niczym więcej. Na przykład ekologowie populacyjni zajmują się modelami o wiele bardziej skomplikowanymi, niż słynne równania Fishera z lat czterdziestych. Ale żaden z nich nie posługuje się "straszliwym, trzystopniowym zaklęciem, od którego, zdawałoby się, zacznie się topić posadzka". Ani krótką różdżką z głogowej gałęzi, na końcu której jest zatknięta szczurza czaszka. A to robił "waleczny druid Myszowór", występujący w opowiadaniach "Kwestia ceny" z tomu "Ostatnie życzenie", "Miecz przeznaczenia" i "Coś wiecej" z tomu "Miecz przeznaczenia", które tworzą, krok po kroku, wyjściowe założenia sagi. Znowu ekstrapolacja prowadzi na manowce - żeby zrozumieć tekst, trzeba go najpierw przeczytać. *są kapłanki Melitele (niewiele o nich wiemy - jednak ich naturolubny styl życia też wskazywałby na greckie korzenie) itp... * A to co znowu? Jakie greckie korzenie naturolubnego stylu życia? I jaki naturolubny styl zycia? Ty wiesz o kapłankach niewiele, bo nie czytałeś sagi, ani opowiadań. My co nieco o nich wiemy. I Twoje domysły, co do brakujących 1370 stron, i wizja geckiej kultury (z tego podręcznika Lewisa?) mają mało wspólnego z rzeczywistościa. *Jeśli tak to musi gdzieś pojawić się konotacja, jakiekolwiek odwołanie do kultury "Edenu" - utraconego raju (bynajmniej nie w znaczeniu chrześcijańskim). * Znowu niespójnością Twoich domysłów na temat treści sagi obarczasz Sapkowskiego. Dlaczego musi? Co ma Eden wspólnego z Grecją? Jaki to ma związek z Melitele, czy jej hipostazą Freyją ze Skellige? I znowu muszę Cię uprzedzić: Freyja ze Skellige to wcale nie germańsko-skandynawska Freya. Ma co prawda naszyjnik Brisingamen, ale nie ma szaty z piór. Za to ma sokoła nad głową i kota na ramieniu. I chociaż moce Chaosu płyną Naglfarem, zrobionym z trupich paznokci na bitwę Ragh nar Roog, i wypatruje go Hamdall, to Hamdall jest herosem, a nie bogiem. I to on wisiał dziewięć dni i dziewięć nocy na Kosmicznym Drzewie, a nie Odyn. To nie jest średniowiecze na Ziemi. To jest coś innego. *Jeśli korzeniami opisywanej kultury jest odpowiednik starożytnej Grecji to w opisywanym średniowieczu muszą istnieć silne mity odwołujące się do "Złotego wieku" ludzkości. Do utraconych "lepszych" wartości. Nie ma ani śladu! Skąd więc pojęcie "Wieki ciemne" czy "mroczne wieki" pojawiające się w tomie czwartym??? Dlaczego "mroczne", skoro wcześniej nie było żadnej "lepszej" cywilizacji, nie było upadku kultury (a więc nadejścia chrześcijaństwa)? Nie żadne "ciemne" tylko zwykły "antyk" w tym systemie pojęciowym!!!* Znowu pozostaje mi zalecić Ci przeczytanie sagi, żeby wyjaśnić niespójności Twoich domysłów na temat jej treści. Mylisz plany czasowe, a jest ich w sadze sporo. Nie przeczytawszy całości można się pogubić. Co właśnie uczyniłeś. W czasie głównej akcji jest XIII wiek według nilfgaardzkiej rachuby czasu. Jak wiadomo z napisanej kilkaset lat później "Encyclopaedia Maxima Mundi" przed końcem XIII wieku zdarzą się trzy wielkie epidemie, na koniec tego wieku zmieni się (ochłodzi) odczuwalnie klimat, na początku XIV wieku będzie wielka i krwawa wojna, a pod jego koniec - najazd nie znanego nam w ogóle ludu Haaków (ChO 275). Wieki Mroczne to albo czas akcji, albo wieki po nim następujące. Albo Mroczne, bo nie znane - z powodów opisanych w Encyclopaedia, albo Mroczne, bo w nich będą się działy te wszystkie katastrofy. Wystarczy przeczytać... *Wszelkie opisy kultury powieściowego świata są u Sapkowskiego z powyższych względów po prostu naiwne. Jest to żenująca kopia wybranych fragmentów historii naszego świata bez jakiejkolwiek znajomości przyczyn, które tak, a nie inaczej tę historię ukształtowały.* Znowu odnosisz do Sapkowskiego to, co dotyczy Twoich domysłów. Każdy użyty przez Ciebie przymiotnik wziął się z nich i pasuje do nich w całej rozciągłości. Tylko Twoje domysły bardzo mało mają wspólnego z sagą. Z historią ludzkości na Ziemi też mają bardzo mało wspólnego. Naprawdę, warto sagę przeczytać. Teraz, jak widać, jest jeszcze dla Ciebie za trudna, ale za te parę lat, kiedy będziesz w liceum, będziesz więcej wiedział o historii, o języku, o literaturze... *9. Nie wdaję się tu w analizę opisywanej magii bo to szczególnie głupie. Jeśli czarownicy naprawdę posiadają taką władzę jaka jest opisana u Sapkowskiego to skąd w ogóle akcja powieści? Czy nie szybciej byłoby gdyby Yennefer z Vilgefortzem skrzyknęli się pewnego dnia i ustawili cały świat według własnych potrzeb? Jeśli magowie potrafili choćby przekazywać sobie na odległość wiadomości (jak to jest opisane bodaj w tomie drugim - doprowadziło to zresztą do upadku konnej poczty) to nawet przeciętny uczeń szkoły podstawowej mógłby tak spreparować informacje dotyczące (na przykład) dyslokacji wojsk, że z łatwością doprowadziłby do wojny światowej, lub, wedle życzenia, do światowego pokoju... Jeżeli istnieje możliwość pojawiania się "magicznej teleportacji" Rience'a (tj. postaci, która może widzieć, czytać i rozmawiać, a nie może być zabita ani złapana) to po co ta cała zabawa w wywiad wojskowy i cywilny? Nie lepiej wysłać Rience'a, żeby stał 24 godziny na dobę nad Dijkstrą i czytał mu przez ramię wszystkie tajne raporty? Wydaje mi się zabawna cała akcja Geralta jeśli mógłbym dysponować taką mocą, która pozwoliłaby postawić przy nim człowieka, który dzień i noc bez przerwy powtarzałby mu nad uchem: "Geralt, jesteś głupi!". Mam wrażenie, że już po roku takiego magla wiedźmin sam powiesiłby się na najbliższej gałęzi!* Tej dziecinady nawet nie skomentuję. To nie tyle są sprzeczne domysły na temat treści lektury, której się nie przeczytało, co kompletne nonsensy, zbudowane na jednej informacji - że w tym świecie działa magia. Od szóstoklasisty nie można wymagać zbytniej precyzji i konsekwencji, ale zauważ proszę, że fakt istnienia magii kładzie wszystkie Twoje wcześniejsze próby ulokowania świata opisanego na Ziemi. Albo przyjmujesz istnienie magii do wiadomości i rezygnujesz z potrząsania "Prawdami Historycznymi" z podręcznika do szóstej klasy, albo pozostajesz przy pełnym zadowolenia wskazywaniu niezgodności historii świata opisanego ze znaną Ci historią Ziemi, ale nie bierzesz pod uwagę istnienia magii. Ale oba naraz i w zupełnym oderwaniu od świata sagi - to za dużo. Kiedy w liceum będziesz się uczył elementów teorii literatury, dowiesz się również czegoś o baśni i fantazji. Nie ma wielu baśni o wszechmocnych - bo nie miałyby sensu z przytoczonych przez Ciebie powodów. I Sapkowski czegoś takiego nie napisał. Przeczytaj, co napisał. Bo dla czytelnika, który jak dziecko jest przeświadczony, że magia to wszechmoc, Sapkowski umieścił w sadze taki dialog: "-Powiedz mi, czy za pomocą magii można zrobić wszystko? - Nie. - Ale można wiele, prawda? - Prawda - czarodziejka zamknęła na chwilę oczy, dotknęła palcami powiek. - Bardzo wiele." (KE 292) Ten gest, dotknięcie powiek właśnie w tym momencie, ma akurat znaczenie. Jakie? Przejmujące. Przeczytaj sagę, to się dowiesz. Magia w świecie przedstawionym nie jest wszechmocą bez względu na to, co na temat stosunku między cudem a czarem powiedział Ci katecheta na lekcji religii. *10. Z wielu enuncjacji dowiadujemy się, że kultura ludzka to kultura "najeźdźców". Ludzie pewnego dnia przypłynęli łodziami i podbili świat elfów i innych stworzeń (częściowo lub całkowicie rozumnych).* To też nie ta książka. W sadze kontakty między ludźmi i innymi rasami są malowane dość subtelnie - tu kreseczka, tam kreseczka - jak i wiele innych składników, z których ten świat jest skonstruowany. Nie ma rady, trzeba przeczytać całe 1375 stron, żeby wytworzyć sobie obraz. Pięć z nich nie wystarczy - zastępowanie treści domysłami doprowadzi do nonsensów w rodzaju "pewnego dnia przypłynęli i podbili". *Owszem Sapkowski dobrze przedstawia tu swoistą symbiozę kultur (dominującej i podbitej), mieszanie języków, pojęć, kalendarzy itp. * Jaką znowu symbiozę? Kto tu jest podbity? To, co Geralt opowiada Ciri o historii wojen z elfami (KE 146-149) wyraźnie mówi, że nie było kultury podbitej! Były ludy wyparte z danego ternu, były ludy tolerowane na danym terenie, ale podbitych, podległych ani dominujących nie było. Starsze Ludy dopracowały się idei koegzystencji jakieś sto lat temu. A dwieście lat temu wrzała wojna. Przed pojawieniem się ludzi też bywały tego typu wojny - według Yarpena Zigrina nie jeden raz. Trzeba tylko przeczytać... *Tymczasem jednak zupełnie pomija milczeniem jakiekolwiek podstawy, archetypy kultury ludzkiej. Jeśli jest to kultura "najeźdźców" to dlaczego nie ma o tym ani słowa?* Znowu starasz się ośmieszyć Twoje domysły na temat tego, co jest wyraźnie napisane, a czego nie przeczytałeś, czy nie przeczytano Ci przez telefon. Ale one nie maja nic wspólnego ze światem przedstawionym. Na przykład nie najeźdźcy, a rozbitkowie. Nie "pomija milczeniem", tylko "opisuje na stronach, na których nie ma słowa miesiączka", czyli na tych, których nie znasz. *Ludzie zawsze podbijali w imię czegoś! (np. wiary, szerzenia cywilizacji, krzewienia kultury wyższej - domyślnie: nad niższą, tubylczą).* Albo chleba. Ziemia jałowieje po pewnym czasie i trzeba zmienić ziemię. A przyrost populacji .... trzeba więcej ziemi. Ale zdobywanie ziemi drogą wojny z innymi ludami zaczęło się 300 lat po pojawieniu się ludzi w tym świecie. Jedne rasy (bobołaki, Vranowie) zniknęły szybko. Inne broniły się, albo miały odpowiednią pozycję ekonomiczną. Ale twierdzenie o imieniu do podbijania wydaje mi się wyssane z palca albo z lekcji religii. *Tymczasem ludzie u Sapkowskiego, przedstawieni są tak jak my dzisiaj. Ot, przyjechali, osiedli i tyle. Proste przeciwstawienie ("elfy to nie ludzie, więc trzeba je zabijać") nie wystarczy. Nigdy w historii cywilizacji nie udało się podbicie jakichś ogromnych terenów tylko dlatego, że mieszkali tam "inni", więc "my" ich zabiliśmy. * Nam? Nam, Słowianom, na przykład? Tak, tego nie uczą w szóstej klasie. Ani w żadnej, jeśli mam być szczery. Nasi przodkowie przyjechali nie wiadomo skąd (i nie wiadomo kiedy), podbili, wymordowali podbitych i rozsypali się po Europie. W historii ludzkości na Ziemi bardzo często podbijano ogromne tereny, bo mieszkali tam "inni". I morodwano ich, bo byli "inni". *Jakiekolwiek imperialne lub kulturowe, podłoże ekspansji istniało prawie zawsze! Nie ma o tym ani słowa.* Zdecyduj się. Albo przyjmujesz do wiadomości odmienność świata (np. magię, Starsze Ludy), albo żądasz kopiowania ziemskiej historii. Ale nie jedno i drugi naraz! Zresztą, ta Twoja historia jest taka trochę nierzeczywista. Jakby z szóstej klasy. Już podręczniki do liceum nie będą się z nią zgadzały - zobaczysz. *Ja rozumiem, że bohaterowie Sapkowskiego to nie ówcześni intelektualiści (choć bywają i tacy), tylko zwykli ludzie nie zadający sobie pytania "dlaczego" (choć autor usiłuje im to parę razy, nieudolnie, w usta włożyć).* Cały czas wypisujesz bzdurki o książkach, których treści nie znasz. Od początku pokazywałem Ci - z podaniem numerów stron, na których to pisze - że Twoje domysły nijak się mają do tekstu. Teraz odwrócę role. Uzasadnij swoje zdanie o nieudolności autora. Ale nie przez sprzeczności w Twoich domysłach. I nie przez wzajemnie sprzeczne żądania. Pokaż mi nieudolnośc pisarską Sapkowskiego. W jego tekscie, a nie w Twoich domysłach na temat treści tego tekstu. Nawet szóstoklasiste obowiązują pewne zasady. Na razie rodzice wpajają Ci je słowami "nie odzywaj się niegrzecznie do starszych". Odezwałeś się niegrzecznie o starszym. Pokaż, że Twoja ocena nie jest, jak reszta tego wypracowania, wyssana z palca. Uzasadnij swoje zdanie. Możesz poprosić rodziców o pomoc, ale przedstaw uzasadnienie! *Ale coś, jakieś slogany (w cudzysłowiu), elementy, szczątki oficjalnej obrzędowości kultury zdobywców musiały przeniknąć do świadomości przeciętnego człowieka. Spróbujmy spytać europejskiego chłopa z czasów podboju Ameryki czy krzewienie wiary wśród Inków (włącznie z eksterminacją rzeczonych) jest dobre czy złe... Chłop zacznie, podejrzewam, nawet argumentować, wpojonymi z ambony komunałami! Tymczasem u Sapkowskiego nie ma nawet śladu takiego wpływu.* Jest. Nie tylko w opowiadaniach, w sadze też. Wystarczy przeczytać. *W imię czego więc ludzie zajęli cały kontynent? Tylko dlatego, że "elfy to nie ludzie"? * Trudno Ci to zrozumieć. Chleb bierzesz z szafki i nie zastanawiasz się skad się tam wziął. Czy przyniosła go ze sklepu mama, czy przyniósł tata. Może nawet jeszcze wierzysz, że sprzedawczynie ten chleb robią w sklepie, na zapleczu. Dlatego trudno Ci zrozumieć proste sprawy. Kiedy nauczysz się trochę więcej historii, sam będziesz się śmiał z tego, co napisałeś. I kto Ci powiedział, że ludzie zajęli cały kontynent? Bo można przeczytać w sadze, że daleko nie cały. Że zajęli spłachetek w zlewiskach dwóch wielkich, sąsiednich rzek i niegościnne tereny nieco na północ. I kiedy podjęli ekspansję na południe, natrafili na przeciwnie skierowaną falę ekspansji. Tak, całkiem niedawno zetknęli się z Nilfgaardem. W którym jest XIII wiek. Nie wiemy od jakiego wydarzenia zaczęła się nilfgaardzka era. "Nasi" ludzie, walczący z elfami, krasnoludami, niziołkmi, dopplerami, driadami, są tu od pięciuset lat. Od kiedy są tu Nilfgaardczycy? Nie wiemy. Skąd się wzięli? Nie wiemy. Ale ani Nilfgaardczycy, ani "nasi" ludzie nie opanowali całego kontynentu. Istnieje żegluga międzykontynentalna, kraje Ofir i Zangwebar, gdzie są konie białe w czarne paski, skąd sprowadza się korę mimozową (opowiadania "Granica możliwości", "Wieczny ogień", "Ostatnie życzenie"). Ale nie wiemy, kto żegluje. Wiemy, że zostanie odkryty nowy kontynent - przez ludzi, za kilkanaście lat (CzP 74). Ale nie wiemy, co z tego wyjdzie. Spore pole do konfabulacji. Które mogą być ze sobą sprzeczne, ale to wina konfabulującego, a nie Sapkowskiego. *Tak mniej więcej przebiegało podbicie Rzymu przez Gotów, oni też nie mieli podbudowy ideologicznej... * Licealny kurs historii dostarczy Ci więcej przykładów. Czyngis Chan też nie miał ani podbudowy ideologicznej, ani misji religijnej. Ponoć pozostawiał podbitym ludom pełną swobodę religijną. Nie wchłonęły Mongołów wysoko rozwinięte kultury tego regionu - Tunguci, Ujgurzy. To Mongołowie wchłonęli te kultury. Z czasem zaczęli podbijane kultury niszczyć. Ale kiedy oderwali się od zaplecza i podbili Chiny - ta ich część, która podbijała, roztopiła się w podbitym ogromie. I co z tego? Sytuacja jest całkowicie nieporównywalna. A przykłady z historii ludzkości na Ziemi potwierdzają i tezę, którą wysuwasz, i tezę, którą usiłujesz zwalczyć. *Tyle tylko, że o kulturze Gotów nie wiemy prawie niczego, kultura Rzymu promieniuje do dziś! * Kultura? Rzymu? To z tego..."Odrzuconego obrazu" Lewisa? Jaka kultura? O czym ty mówisz? Gdyby to powiedziało amerykańskie dziecko, nauczone w szkole, że najpierw było cesarstwo rzymskie, a potem Kolumb i Stany Zjednoczone, to można by zrozumieć. Ale ty jesteś w szóstej klasie polskiej szkoły podstawowej, której jeszcze nie zdołowano całkiem! *Dlatego też jeśli ludzie rugowali elfów bez ideologii - powinni stać się elfami! * Niby dlaczego? Na takie okazje Sapkowski przygotował kąśliwą drwinę. Jej ślad jest w sadze - Geralt opowiada o krasnoludzie, który chciał być elfem (CzP 140). W opowiadaniu "Cos się kończy, coś się zaczyna" (którego Sapkowski nie chce zaliczać do kanonu opowieści ze świata wiedźmina) ta luźna uwaga robi się zupełnie konkretna: tym krasnoludem jest znany nam (ktorzyśmy i opowiadania, i sagę przeczytali) Yarpen Zigrin. Ta postać jest tak wspaniale namalowana, że ci, którzy sagę czytali, śmiali się z jego pragnienia serdecznie - mimo całej sympatii do Yarpena. Dalej. I w opowiadaniach, i w sadze Sapkowski szkicuje różne - i niejednoczesne - procesy asymilacyjne; szkicuje także różne - i niejednoczesne - procesy walki na wyniszczenie, wiązane z ideologiami. Ale Sapkowski nie pisze bajki dla dzieci z szóstej klasy, w której każda postać jest albo dobra, albo zła, a kolory są dwa: albo czarny, albo biały. I nic dziwnego, że szóstoklasista nie może się pogodzić z tą względnością, z brakiem jasnego podziału na dobro i zło. Ale to nie jest ani wada prozy Sapkowskiego, ani błąd konstrukcji świata. Wręcz przeciwnie. Poza tym znowu popełniasz ten sam błąd logiczny - niby akceptujesz odmienność świata opisanego od tego, który znasz (a który jest maleńkim wycinkiem historii ludzkości), ale twierdzisz, że musiało być tak, jak w tym przykładzie z historii ludzkości, który znasz. Nie wierzę w czarodziejską moc ideologii. I tobie nie radzę w nią wierzyć. Za długo by tłumaczyć, ale to nie działa. Naprawdę. Działa coś zupełnie innego. *Kultura wyższa, nawet jeśli przegrała bezpośrednio na polu bitwy, zawsze w końcu zaczynała dominować nad niższą (jeśli ta nie była odpowiednio zdecydowana lub ideowo usztywniona).* Powtórzę: ideologia nie jest magią. Ograniczny zasób przykładów historycznych, które dopuszczasz do głosu (bo znasz takie, które przeczą Twoim deklaracjom - np. Grecja i Rzym, ale je ignorujesz) nie dowodzi niczego, bo sytuacje są nieporównywalne. I nie ilustrujesz żadnej prawidłowości. Wyjaśnij mi jeszcze, proszę, jak się mierzy "wzrost" kultur. Żeby stwierdzić, która jest "wyższa". Ogólnie: szóstoklasista demonstruje swoje osiągnięcia w sztuce manipulacji. Z dostępnej sobie wiedzy historycznej, i wiedzy o literaturze, o nauce, a także z bajek (o księżycu i miesiączce na przykład) wybiera fragmenty, które podaje za całość, nie bacząc na wewnętrzne sprzeczności, i przeciwstawia je swoim, również wewnętrznie sprzecznym, domysłom na temat treści sagi o Lwiątku, opartym na tych fragmentach sagi, w których pojawia się słowo "miesiączka". Mam nadzieję, że Mireczek jeszcze nauczy się i konsekwencji, i rzetelności, i samej historii. Ma czas. A teraz panowie redaktorzy: z jakiej książki wzięliście metry i centymetry, żeby wmówić dziecku, że Sapkowski je umieścił w sadze? I czy to było uczciwe? I to wobec dziecka? Jeśli już publikuje się wypracowanie szóstoklasisty, to wypadałoby poddać je redakcji, poprawić np. błędy, usunąć sądy wartościujące. Ale moim zdaniem publikowanie wypracowania szkolnego ze świadomością, że uczeń, który je napisał, nie przeczytał lektury, o której pisze (nie czarujmy się, przeczytaliście mu przez telefon może więcej niż pięć stron, ale nie więcej niż dwadzieścia), nie ma sensu. Marek Szyjewski

[ BEZ POLSKICH ZNAKÓW ]

© '97 by John MacKanacKy (aka Jacek Suliga)
mkk@sapkowski.fantasy.art.pl