Dominika Materska i Ewa Popiołek w swoim eseju "TRZY GRY SAPKOWSKIEGO", Nowa Fantastyka 8(143) sierpień 1994, piszą: rodzaj męski rzeczownika 'wiedźma' w staropolszczyźnie to 'wieszcz'. A mnie się nie wydaje. Nie jestem specjalistą od staropolszczyzny ani od języków. Ale kiedyś w tomie opowiadań SF pewnego Ukrainca (tak, ja jestem dość dostatecznie wiekowy, by znać rosyjski) natknąłem się na słowo "wiedun". Nie dam głowy, że autor tego słowa nie wymyślił. Ale obok było słowo "wołchw" - inny rodzaj starosłowiańskiego kapłana. A tego słowa autor nie wymyślił. Wiem, bo widziałem wstrząsającą średniowieczną miniaturę z Kodeksu Radziwiłłowskiego, zatytułowaną "Istrieblienie wołchwow" (Rzeź wołchwów) - taki epizod z dziejów chrześcijaństwa między Polską, Litwą i Białorusią... Więc rzeczywiście byli wołchwowie. Wiedunowie (wieduni?) zapewne też. I wiedun bardziej pasuje do wiedźmy niż wieszcz - przynajmniej moim zdaniem... W ogóle znajomość rosyjskiego to pożyteczna rzecz. Język polski nie ma takiego zabytku jak "Słowo o pułku Igora". Co prawda jedyna zachowana wersja została przepisana ze zniszczonego starego odpisu, znalezionego przypadkiem w XVIII wieku, ale pierwotna wersja pochodzi z XI czy XII wieku. Jest to poemat historyczny o stracenczej walce z Polowcami, koczownikami, najeżdżającymi Ruś. Otóż w tym to poemacie słowo "jaruga" występuje wielokrotnie, a oznacza wąwóz, jar. Miałem okazję zapytać samego Sapkowskiego o pochodzenie nazwy Jaruga. Powiedział, że jego celem było wprowadzenie słowiańskich rdzeni i nazw. I potwierdził, że to właśnie takie jest pochodzenie nazwy "Jaruga". Nie znam profesji ani wykształcenia pań Dominiki Materskiej i Ewy Popiołek. Ale żadna z nich nie wpadła na pochodzenie nazwy "Jaruga", mimo odwagi, z jaką piszą o "Grze ze słowami". Więc nie mam kompleksów dyletanta. Tym bardziej, że te panie nie radzą sobie zbyt dobrze z Sapkowskiego grą z językiem. Mianowicie piszą: Jednocześnie niektóre słowa przypominają wyrazy z języków współczesnych, tak jakby były ich wcześniejszymi, wspólnymi przodkami ("bloede" - angielskie "bloody", "ess" - francuskie "est", "wedd" - angielskie "wed", "neen" - polskie "nie", niemieckie "nein", "folie" - angielskie "folly", francuskie "folie"). No cóż... * "bloede" - angieskie "bloody", ale staroduńskie bloed = krew, poza tym bloede to przymiotnik; * "ess" - francuskie "est" - ejże, ejże - rdzeń "-es-" (celtycki odpowiednik "as-") z niewielkimi zmianami występuje we wszystkich językach indoeuropejskich w formach osobowych czasownika "być" włącznie z polskim: j-es-t; staroangielski czasownik (nie identycznie pisany rzeczownik!) "arse" = jesteś, jesteście ma oboczność w postaci r. Po co "mydlić oczy francuzczyzną? Nie lepiej zobaczyć jak się odmienia "być" po łacinie? * "wedd" - angielskie "wed" nie oznacza - w przeciwieństwie do sapkowego "wedd" - dziecka! Więc i reszta tzw. ludowych etymologii na tym poziomie raczej nie świadczy o profesjonalizmie. Szanowne panie! Sapkowskiego "Grę z Językiem" panie przegrały. Może następnym razem pójdzie lepiej. Marek Szyjewski

[ BEZ POLSKICH ZNAKÓW ]

© '97 by John MacKanacKy (aka Jacek Suliga)
mkk@sapkowski.fantasy.art.pl