Podobno dobre filmy powstają na podstawie złych książek. Z jakich książek, opowiadań, powstają dobre komiksy? Trudno jednoznacznie powiedzieć. To zresztą nie jest mój problem. Nie lubię adaptacji w komiksie, uważam za Irzykowskim, że scenariusze powinno się pisać pod wpływem odrębnego natchnienia (Irzykowski mówił tu o kinie) i wtedy, zaledwie będą dobre na ekran. Przy adaptacji zawsze coś musi przepaść, jakieś uroki prozy, a jednocześnie literacki oryginał wiąże ręce scenarzyście, rysownikowi (bądź reżyserowi). To nie musi być gra warta świeczki. Lepiej od nowa i bez podkładki wymyślić sobie Funky Kovala, Thorgala, Supermana (został w 1992 roku przez twórców definitywnie zabity), Batmana, Tytusa, Romka i A'Tomka. Po co wozić za sobą cudzy literacki bagaż, do którego czytelnik bardzo się przywiązał i chce go potem w całości zobaczyć w komiksie. A w całości nie da rady. Tak więc to Bogusław Polch, nie ja, uległ pierwszy plastycznej fascynacji światem Wiedźmina, Geralta z Rivii, bohatera jedenastu już opowiadań Andrzeja Sapkowskiego. Mnie wystarczały satysfakcje literackie. Ale Bogusław byt zakochany i zdecydowany, chciał ten świat zrobić i zobaczyć na komiksowej planszy. Też oczywiście myślałem, że może to być interesujące. Ale od początku przewidywałem kłopoty. Nawet pisałem o tym w "Fantastyce" z grudnia 1991. Wiedźmin jest owocem bardzo szczególnej gry literackiej; wyrasta wiedzą, morale, intelektem ponad standardowy świat. W wielu jego przygodach, w jego wypowiedziach napotykamy bardzo współczesne nuty. Chwilami jest tak, jakby Wiedźmin poruszał się nie w świecie archaicznym, przeszłym, lecz raczej przyszłym - może to nie baśniowa kraina tylko nasz świat po atomowym pogromie? Świat wtórnie zdziczały, w którym porusza się ludzkość, mająca niejasną świadomość minionych osiągnięć i zaprzeszłych grzechów. Sam Wiedźmin też jest nieokreślony, sklejony ze zbyt wielu mitów, zbyt różnorodnych doświadczeń i emocji, zbyt różnorodnych konwencji - taką postać można sobie mgliście wyobrażać podczas rozkosznej wieczornej lektury. Jak ją rysować? Bogusław Polch zderzył się z tym problemem wcześniej ilustrując opowiadanie "Granica możliwości" dla "Nowej Fantastyki". Wiedźmin jest białowłosy, ale nie może być stary, przecież mieczem wywija i staje w boju nadto zręcznie. Zbyt często poczyna sobie jak mędrzec, filozof i moralista, więc nie pasuje doń twarz - maska kulturysty Conana-Schwarzeneggera. Nie koniec na tym - naszkicowany w spodniach przypominał urzędnika; z gołymi kolanami i łydkami widział się ilustratorowi niepoważnie... Trochę podśmiewałem się z tych kłopotów, twierdząc że prawdziwa literatura to jest właśnie to, co się ciężko rysuje. Potem okazało się, że spadną te kłopoty częściowo i na mnie. Zgodziłem się być współadaptatorem Wiedźmina, bo - tak czy owak - zajęcie wyglądało na ambitne. Zadanie adaptatora, zadanie scenarzysty komiksu, polega na wymyśleniu około trzystu komiksowych klatek, które opowiedzą pełną ruchu i przygód komiksową historię. Klatki mają być tak pomyślane, tak zestawione na planszy, żeby nie czuło się skoków. I ma się z nich ułożyć nie tylko płynna historia, nie tylko plastyczny wizerunek bohatera, lecz także spójna i fascynująca wizja świata, w którym się dzieją przygody. A powiedziałem, że świat Sapkowskiego jest nieuchwytny, jego tożsamość (jego ontologia) jest niejednoznaczna. Zaś w rysunku trzeba coś wybrać. Nie można rysować tego i tego. W scenariuszu spadłem więc na cztery łapy opowieści realistycznej o świecie prehistorycznej, baśniowej przeszłości. Ale chciałem też, żeby i w tym świecie zagrała historia bardzo współczesnej, a zrelacjonowanej w "Mniejszym źle", opowieści o disneyowskiej Śnieżce. U Sapkowskiego jest na ten temat napomknienie, zdanie lub dwa. Musiałem to w scenariuszu przerobić na wyraziste rysunkowo sceny. Myślę, że to akurat zupełnie nieźle mi wyszło. W różnych opowiadaniach Sapkowskiego różne oryginalne postacie wchodzą na scenę. Raz jest to strzyga, kiedy indziej smok, w innym opowiadaniu - Vrany i Bobołaki, w jeszcze innym zaklęty człowiek-jeż bądź mantikora. Sapkowski wyciąga bohaterów i potwory jak prestidigitator króliki z kapelusza, tyle że na jego literackiej scenie nigdy nie występują one wszystkie na raz. Ale w świcie, bądź na scenie komiksu - jak tu powinno być? Czy tajemniczy smok, czy kolega Wiedźmina czarownik Myszowór, mają się Pojawiać tylko w jednej opowieści, a potem znikać na zawsze? W komiksie można Przecież dopisać im rodowód, zapoznać ich z czytelnikiem, może powinni poruszać się gdzieś w tle, również tych opowieści, które nie są im poświęcone? Udzieliłem sobie na to pytanie odpowiedzi twierdzącej. I tak, ku mojej uldze, okazało się, że nie tylko ogałacamy opowiadania Sapkowskiego z literackich piękności, że nie tylko upraszczamy jego świat, pokazując jedynie to, co widzialne i ruchome, ale możemy także coś doń dodać. Możemy kontynuować niektóre wątki i wydłużać czas obcowania czytelników-widzów z niektórymi postaciami. Adaptowanie prozy na komiks? Hm, najciekawsza, najprzyjemniejsza część tej roboty ma miejsce wtedy, kiedy adaptator nie podąża dokładnie po śladach pisarza. Kiedy szuka (i znajduje) obrazkowe ekwiwalenty dla jego słów i pomysłów. Kiedy dopisze do opowieści pisarza jakieś puenty, dalsze ciągi, jakieś wstępy czy wprowadzenia, których u autora nie było. Najgorzej czułem się wtedy, kiedy w scenariuszu leciało dokładnie tak, jak w opowiadaniu - wsiedli na konie, zsiedli, powiedzieli to lub tamto, wyjęli miecz, podpalili chałupę lub pochodnię. Tutaj Polch miał dużo więcej radości niż ja. Natomiast czułem się wyśmienicie, kiedy przy pomocy montażowych sztuczek, przy pomocy ruchu komiksowej kamery nie tyle przekładałem prozę na obrazki, co raczej opowiadałem po swojemu (komiksowemu) jego historię. I odsłaniałem nie nazwane w opowiadaniu aspekty jego świata. Bardzo dużo zupełnie innych problemów do rozstrzygnięcia zostało dla rysownika. Wybór konwencji rysunkowej, wybór scenografii, rekwizytów, precyzyjna choreografia większości walk. W pierwszym podejściu, także w warstwie językowej, nie tylko rysunkowej, obsunęła się nam robota w siermiężny świat kmiotków i gwary ludowej. Z przerażeniem spostrzegliśmy, że lądujemy w okolicach "Starej Baśni". A przecież świat Wiedźmina to kosmos tajemniczy, magiczny, groźny i wcale nie swojski. I rysownik i ja musieliśmy więc się cofnąć, zrobić poprawki, podretuszować pewne rzeczy. To zupełnie jak w kinie - kręci się scenę i dopiero kiedy się ją zobaczy, widać, że jest albo sztuczna albo niewłaściwa. I trzeba kręcić od nowa. Najważniejsze na zakończenie. Wzięliśmy na warsztat opowiadanie "Droga, z której się nie wraca". Opowiadanie jest wyraziste, mamy tu i walki, i czary, i miłość, i potwora; obok Visenny i Korina jest galeria niezłych postaci drugoplanowych. No i jest żelazny w kinie, w prozie bitników - motyw drogi. Ale - uwaga! - nie ma Wiedźmina. I - uwaga po raz drugi! - akcji opowiadania, nawet po montażowych sztuczkach, po użyciu wyrafinowanej komiksowej maszynerii starczało na jakieś 30-32 plansze. A więc opowiadanie było za krótkie. Na szczęście... Brakujących kilkanaście plansz zapełniłem po swojemu. Dopisałem Sapkowskiemu nową puentę, wymyśliłem parę scen dodatkowych strzeliłem zakończeniem dramatycznym, udało się nawet pokazać samego Wiedźmina; znalazło się miejsce na delikatną scenę miłosną, która u Sapkowskiego pozostaje w niedopowiedzeniu. I byłem bardzo dumny, miałem rozbudowane poczucie wyłącznego autorstwa, wręcz własności do tych kilkunastu plansz, dopóki nie spostrzegłem jednego - właśnie te plansze są klimatem najbliższe Sapkowskiemu. To, co w nich fajne, to przetworzone w komiksową formę wnioski, pomysły, żarty z innych jego opowiadań. Oddaliłem się od litery prozy Sapkowskiego, żeby zbliżyć się do jego metody, do jego filozofii, do jego świata. Pytanie - czy Sapkowski nie mógł zrobić tego sam, bez mojej pomocy? Zapewne mógłby, choć proszę pamiętać, że komiks ma swoje warsztatowe sekrety, których się trzeba nauczyć. Czy warto, by Andrzej zagłębiał się w to wszystko, skoro od komiksu ma Bogusława i mnie, a do napisania i wymyślenia zostało tyle jeszcze smakowitych opowiadań. Sapkowski nie powiedział jeszcze ostatniego słowa, a Geraltowi z Rivii daleko do ostatniej przygody. I literackiej. I komiksowej. Maciej Parowski [Wklepała: Joanna Słupek]

[ BEZ POLSKICH ZNAKÓW ]

© '97 by John MacKanacKy (aka Jacek Suliga)
mkk@sapkowski.fantasy.art.pl