Nie ma co kombinować - "Ostatnie życzenie" Andrzeja Sapkowskiego to 280 stron wyśmienitej fantasy. Cóż, na pierwszą połowę książki składają sie właśnie te nowele, które autorowi przyniosły ogromną popularność ("Wiedźmin", "Ziarno prawdy", "Mniejsze zło", "Kwestia ceny"). Część drugą stanowią teksty premierowe "Ostatnie życzenie" i "Kraniec świata". Trzecie z nowych opowiadań "Głos rozsądku" tworzy oś całego zbioru. Wiedźmin po starciu ze strzygą kuruje się w zaprzyjaźnionej świątyni, wspominając dawne przygody. I tak wkraczamy w świat baśni o Jeżu, Pięknej i Bestii, Królewnie Śnieżce. Wspomina też wiedźmin pierwszą wspólną wyprawe z Jaskrem, w czasie której obaj mają do czynienia z diabołem (sic!) z konopi i elfami, oraz pierwsze spotkanie z czarodziejką Yennefer, wielką miłością Geralta z Rivii. Inaczej się czyta te nowele teraz niż ongiś w "Fantastyce". Inaczej i... ciekawiej. Przy powtórnej lekturze ocalało wszystko to, co i wcześniej było siłą prozy Sapkowskiego: wartka narracja, błyskotliwe, dowcipne dialogi, sylwetki bohaterów kreślone wyrazistą, dynamiczną kreską, nostalgia i zaduma wpisane w pikaryjską opowiastkę, próba powiedzenia o wartościach, problemach i konfliktach podstawowych. Nic nie znikneło. A równocześnie zebrane w jeden tom opowiadania, połączone nicią fabularną, czytane na dodatek po "Mieczu przeznaczenia", nabrały nowej jakości. W pierwszych swych nowelach opowiedział Sapkowski kilka epizodów z życia wiedźmina. Bawił sie baśniami i legendami, artefaktami i scenografiami z różnych światów. Krajobrazy i bohaterów drugoplanowych dobierał, zdawałoby sie, dość dowolnie. Igrał z konwencją, równocześnie stając się twórcą jej polskiego kanonu. Jednakże w miare jak utworów o Geralcie przybywało, w tle przygód wiedźmina zaczął kształtować sie świat wcale bogaty, spójny i precyzyjny. Co więcej, nie jest to rzeczywistość zastygła i martwa jak w wielu produkcjach fantasy. Za plecami wiedźmina, dzieki wiedźminowi właśnie, ten świat się zmienia. Nastaje epoka człowieka, jego rozumu, gubiącego czesto uczucia; wytrwałości, przeradzającej się czasem w zawziętość; siły, rodzącej zwykłe okrucieństwo. Inne stworzenia albo są tepione, albo zostają przepędzone ze swych ziem, albo muszą asymilować sie z ludzką cywilizacją, przyjąć jej reguły gry. Nawet elfy, prastara rasa, mająca ludzi za prymitywnych dzikusów, nawet one; by ocaleć, przyjmują nasz sposób życia. A ludzie nie chcą żyć z Naturą w harmonii pragną ją sobie podporządkować. I to sie udaje: zajmują nowe ziemie, niszczą wrogów. Wiedźmin ma coraz mniej roboty. Jaskier powiedział: Wy wiedźmini sami przecież pozbawiacie sie pracy, stopniowo, ale stale. Przecież waszym celem, racją waszego istnienia jest świat bez potworów, świat spokojny i bezpieczny. Czyli świat, w którym wiedźmini są zbedni. Paradoks, prawda? Sapkowski zapisuje ten właśnie moment, gdy dawne siły ostatecznie oddają ludziom pole. Lecz choć ich los wydaje sie być przesądzony, przecież autor pozostawia sobie wyjściowe furtki. Czy elfy do cna skapcanieją w rezerwatach, czy może ruszą kiedyś z gór, by stoczyć ostatnią wspaniałą bitwe ("Kraniec świata")? Czy dopplerom uda sie wejść w ludzkie społeczenstwo i nim pokierować ("Wieczny ogien" z tomu "Miecz przeznaczenia")? Czy ludzka cywilizacja stanie naprzeciw podmorskiej siły, równej jej ekspansywnością i potegą ("Trochę poświęcenia" z "MP")? Możliwość postawienia takich pytań czyni wiedźminski świat otwartym i frapującym, tam po prostu jeszcze wiele może sie wydarzyć! W "Ostatnim życzeniu" Sapkowski zaczyna też przemycać elementy kosmologii swojego świata, pokazywać siły i moce pierwotne wobec czarnoksięskich sztuczek i alchemicznych formuł. W noweli "Ostatnie życzenie" pojawia się geniusz koncentrujący w sobie potęgę jednego z żywiołów. W "Krańcu świata" spotykamy Żywię, istotę uosabiającą pradawną moc ziemi i przyrody. Nawet znane wcześniej opowiadanie "Kwestia ceny" i rozgrywany w nim wątek Prawa Niespodzianki, czyli Przeznaczenia, nabiera nowych znaczeń (w większości mitologii istoty kierujące Losem, np. Mojry, Parki władały nawet istnieniem bogów). Sapkowski sypnął na stół kolejną garść puzzli, ładnych, starannie wykonanych i różnorodnych. Co najważniejsze, utworzony przez nie fragment obrazka wygląda niezwykle interesująco. Tomasz Kołodziejczak [Wklepała: Joanna Słupek]

[ BEZ POLSKICH ZNAKÓW ]

© '97 by John MacKanacKy (aka Jacek Suliga)
mkk@sapkowski.fantasy.art.pl