PROJEKT SŁOWNIKA STARSZEJ MOWY WG PROZY ANDRZEJA SAPKOWSKIEGO ostatnia modyfikacja: 1.07.1998 SŁOWNIK --------------------- (w kwadratowych nawiasach proponowana przez Agnieszkę Wichrowską wymowa, w nawiasach zwykłych wątpliwości, przykłady i możliwe pochodzenie wyrazu) a'baeth [aweth*] - całować, pocałować (może mieć związek z fr. baiser, łac. basium) aard, ard [ard] - góra, górny, najwyższy aark, aark [ ] - kra, kra abb [ ] - ujście addan [adan] - tańczący (czyżby od fr. danser?) aedd [ejd/ed] - okruch aefder [ ] - później (?) (ang. after) aen [en] - "z", także "do" (patrz rozmowa jaskółki z krukiem w WJ) oraz "na" (Aen me Glaeddyv...) aenye [ejnje/enje] - ogień aesledde [esled] - jeździć na sankach (ang. sledge) aespar [ ] - strzelać aevon [ewon/ejwon] - rzeka (gael. abhainn, jest rzeka Avon w Anglii) aép [ep] - "w" (A d'yaebl aép arse) aine [ain] - światło (światełko?) an [an] - mały, także rodzajnik nieokreślony (oraz "z" ?) an'givare [angivr] - donosiciel, szpieg a'taeghane [ategan] - dzisiaj (przypomina fr. aujourd'hui) arse [auarse/ars] - rzyć (zad) (ang. ass, arse) eate [ ] - lato (franc. l'ete) beanna [benna] - kobieta beann'shie [benszi] - demon rodzaju żeńskiego obwieszczający czyjąś śmierć (niewątpliwie irl. banshee) Birke [ ] - równonoc wiosenna blath [blath*] - kwiat, kwiatuszek blathan [ ] - girlanda blathanna [ ] - kwiatów bleidd [blejd] - wilk (bret. bleizh) bloed [blojw/bleuw**] - krew (ichaer także znaczy krew, zatem może chodzi tu o jakiś dialekt ze Skellige czy Brokilonu) bloede [blojwe/bleuwe**] - krwawy, cholerny (ang. bloody) cáelm [kelm] - spokój, spokojnie, wolno, powoli (także rzeczownik, może pochodzić z fr. calme czy ang. calm) cáemm [kem] - iść, przybywać (np. ang. come) caen [ken] - móc (ang. can) caer [ker] - warownia, gród, (walij., prowansalski, także irl.: dom, domek, również miejsce) cáerme [kerm] - los, dola (sanskr. karma) Cáerme [kerm] - Przeznaczenie carn [karn] - kurhan ceádmil [kedmil] - witaj (pozdrowienie, oryg. irlandzkie i szkockie Ceud Mile Failte, czyli Sto Tysięcy Powitań) cerbin [kerbin] - kruk (fr. corbeau) cinerea [kinere/kinereja] - żyrytwa dearme [derme] - śpij, spać, dobranoc deireadh [dered] - koniec, kończyć (irl. deireadh - koniec) deith [deth*] - płomień deithwen [ ] - biały płomień dh'oine [din/duan] - człowiek (chyba z fr. homme) dhu [ ] - czarny dice [dike] - mówić (hiszp. decir, fr. dire, łac. dicere) d'yaebl [diebl] - diabeł (fr. diable) dol [dol] - dolina elaine [elein] - piękny en [en] - rodzajnik nieokreślony (En Dh'oine - jakiś człowiek) enid [ ] - stokrotka ess [es] - jest esse [esse] - będzie essea [essea] - jestem esseath [esseath] - jesteś evall [ewal] - koń (franc. cheval, łac. caballus) evelienn [evelien] - wszystko, wszyscy (cały, całość?) (ang. every) feainne [fenne] - słońce fen [fen] - błonie (a.sax. fen, fenn, D. veen G. fenne, goth. fani) foilé [fouil/faul] - szalona folie [foli] - szaleństwo (fr. folie) gar'ean [garen] - uwaga, uważaj (fr. garde) geas [gesz] - przekleństwo, klątwa, zew(?) (oryg. irl. geasa, lub gael. geis) gláeddyv [gladif***] - miecz (łac. gladius - miecz, także st. fr. glaive, lub gael. claidheamh) glean [ ] - dolny, niski gleanna [ ] - dolin glosse [ ] - ?patrzeć, ?oglądać a. ?mówić Glyswen [ ] - Biała Rzeczka gwen, gwyn [ ] - biały (także -wen) gvalch'ca [falkka] - sokolica, sokoliczka (ewidentne związki z ang. falcon i fr. faucon, wymowa moze tez [falkka]?) gynvael [ginvejl***] - lodu hanse [ ] - zbrojna drużyna przyjaciół hav'caaren [hafcaarn] - słowo kojarzące się z drapieżną chciwością hen [hen] - starszy, stary (np. muirehen - stare morze) ichaer [ikeer] - krew (np. Seidhe Ichaer - krew elfów) imbaelk [ ] - kiełkowanie inis [inis] - wyspa (wal. ynys, także gael. innis) invaerne [ ] - zima (franc. l'hiver) kelpie [ ] - groźny i złośliwy duch morza laeke [ ] - jezioro (fr. lac, ang. lake) lara [lara] - mewa lionors [lijonors] - lwica llamas [ ] - dojrzewanie luned [luned] - córka me [me] - moja, mój, mnie (a może po prostu nieodmienne?) meáth [ ] - spotkać (?) (ang. meet) milva [milwa] - kania (łac. miluus) mire [ ] - ?patrzeć, ?oglądać mistle [ ] - jemiołuszka (ang. mistle) minne [mine] - miłość (st.niem. Minne = miłość) Midaëte [ ] - przesilenie letnie Midinvaerne [ ] - przesilenie zimowe muire [mure] - morze (gael. muir, także fr. mer i łac. mare) modron [ ] - matka morvudd [morvud] - wrogowie naev'de [neewde] - dziewięć (fr. neuf) neén [nen] - nie pest [ ] - zaraza, mór, dżuma (fr., ang. peste, niem. Pest, łac. pestis) que [ ] - co quirk, quirk [ ] - ćwir, ćwir raenn [ren/rein] - biec, biegać (ang. run) rhena [rena] - królowa (fr. reine, łac. regina) scoia'tael [skoateel] - wiewiórki seidhe [szei] - elf (oryg. irl. sidhe - siedziba elfów pod ziemią) sidh [szi lub szjidi] - elfem (ewentualnie może to nie odmiana przez przypadki, tylko dialekt brokiloński) shaent [szent] - śpiewać (fr. chanter) sledd [slej] - sanki (rzeczownik D. slede, sleede, ang. sledge) sor'ca [sorka] - siostrzyczka (łac. soror, fr. soeur) spar [spar] - strzelać (N'aen aespar a me - Nie strzelaj do mnie) spar'le [ ] - zastrzelić go (?) straede [stred] - droga [ang.,niem.,włos.] squaess [skess] - przepraszać (squaess'me - przepraszam), wybaczać tearth [terth] - lęk, bać się (łac. terreo = straszyć) taedh [teu] - bard tedd [ted] - dzień, czas, pora tirth [tirt] - dzik tor [tor] - wieża tvedeane [tfeden] - dwanaście, tuzin (ang. twelve) va [wa] - iść (franc. va - idzie, łac. vado) va fail [ ] - do widzenia vara [ ] - towar vatt'ghern [watgern] - wiedźmin Velen [ ] - równonoc jesienna veloë [weleu**] - szybko ([1]) (łac. velox, velocis) vort [fort] - od siebie, precz, dalej, dłużej (Shaente vort) (holen.) wedd [wed] - dziecko weddin [ ] - dziecko, dziecię wen [ ] - biały (w złożeniach -wen) woed, woéd [weud**] - las, lasu woedd [weud**] - lasu, leśny ([2]) yeá [jea] - tak yghern [yighern***) - skolopendromorf ([3]) yn [yin***] - na (?), jeden/przedimek okreslony ys [yis***] - w dół, z (bretońska legendy o zatopionym mieście Ys) zireael [cirejl] - jaskółka (chyba fr. hirondelle) zvaere [zweir] - przysięgać (ang. swear) * - "th" jak w angielskim "moth" ** - "eu" jak we francuskim "peux" *** - chodzi o dźwięk pomiędzy "y" a "i" [1] [Jan: veloë [weleu**] - i w ogóle umlauty: jeżeli veloe czytałoby się [weleu**], to veloë trzeba czytać inaczej... o ile dobrze pamiętam, to przynajmniej w niektórych językach europejskich umlaut "rozmienia" samogłoskę lub dyftong zapisywaną jako dwuznak "na drobne" i oznacza wymowę jako osobne dźwięki (np. België: [belżije]). Czyli veloë należałoby czytać tak, jak po polsku bez umlautu: [weloe] albo [feloe]. To samo dotyczy np. i-umlaut (jest to jedyne zastosowanie i-umlaut jakie znam) i pewnie pozostałych umlautów też.] [2] [Jan: Jeżeli "woedd" czyta się "weud**" (biorąc pod uwagę istnienie "v", podejrzewałbym raczej wymowę angielską, czyli "u" niezgłoskotwórczego - czyli [ueud**]), to dlaczego sledd ma być [slej]? Chyba jednak [sled].] [3] [Jan: Gh - w transkrypcji angielskiej słów obcych często oznacza dźwięczne "h", jak w ukraińskim, greckim albo staropolskim (hamak = [ghamak] a nie [khamak] w odróżnieniu od chama). Jest to tym prawdopodobniejsze, że istnieje w zapisie SM również samodzielna litera "g". Podejrzewałem nawet, że "gh" wymawia się z gardłowym harkotem (jak po holendersku), ale to chyba by nie pasowało do fonetyki SM - już prędzej do krasnoludzkiego.] WYRAŻENIA I PRZYKŁADY --------------------- Aenyell'hael - chrzest ognia (aenye - ogien, hael - leczyć?) Hael jest też używane jako pełne szacunku pozdrowienie (Filavandrel w [OŻ 208] i Ciri w [CzP 270]), vessekheal - toast Zerrikanek Aevon y Pont ar Gwennelen - Rzeka Alabastrowych Mostów Gwenllech - Rzeka Białych Kamieni Gwynbleidd - Biały Wilk Aen N'og Mab Taedh'morc - Ćwiczenia Dla Młodych Bardów (to jak nic celtycki Mabinogion, którego nazwa znaczy dokładnie to samo. Morc występuje też w Dhu Dwimmermorc) morc - księga? podręcznik? Aedd Gynvael - Okruch Lodu Feainnewedd - Dziecko Słońca (gatunek kwiatów) (słonecznik? stokrotka?) En'ca minne - maleńko miłości A d'yaebl aep arse - w diabła rzyć Duén Canell - Miejsce Dębu En Dh'oine aen evall a straede - jakiś człowiek jedzie konno drogą Ceann Treise - kaskada w Brokilonie, jest słowo ceann w gaelickim oznaczajšce głowę, lub koniec czegoœ, zakończenie. Jakieœ pomysły? PRZECZENIA ---------- (bardzo podobny system jak w j. francuskim, szczególnie dopełnień dalszych i bliższych) N'te va - Nie idź. (Neen te va = N'te va -> tak chyba się skraca) RÓŻNE - GRAMATYKA ----------------- -anna - kogo, czego? (blathanna - kwiatów) dopełniacz [Merlin: ale kwietna mandala to blathan caerme, więc to może też wyglądać tak, że blath to kwiatek a blathan - kwiatki. Nie ma też -anna w Miejscu Dębu - Duen Canell] aep - dopełniacz, takze 'syn' : Cahir aep Ceallach. Jest też chyba miejscownikiem, w każdym razie oznacza też "w": por. a d'yaebl...) [Jan: jeżeli jest wyznacznikiem dopełniacza, to wcale nie musi oznaczać "syn", zwłaszcza, że jeśli już, to musiałby oznaczać w ogóle potomka bez względu na płeć, gdyż jest używany również w odniesieniu do kobiet, np. Lara Dorren aep Shiadhal. Jeżeli jednak dopełniacz w SM pełni funkcję dzierżawczą - podobnie jak po polsku - to rozszerzanie znaczenia aep jest zbędne: Lara Dorren [córka] Shiadhala, Cahir (...) [syn] Ceallacha, Jan [syn] Piotra czy Wierch Kaspra (Ard aep Casper :) (słowa w nawiasach kwadratowych pozostają w domyśle). Ponieważ jednak funkcja dopełniacza jest też pełniona przez przyrostek -anna (kogo? czego? to przecież dopełniacz!), to być może aep pełni funkcję głównie lub wyłącznie dzierżawczą (Lara Dorren Shiadhalowa, Cahir (...) Ceallachowy itp)? Nie mam pod ręką materiału, żeby to sprawdzić.] -en - operator czasu przyszlego: (chyba...) N'aen aespar a me - Nie strzelaj do mnie (Nie zastrzel mnie) ell'ea - "Va'en aesledde, ell'ea?" Pójdziemy na sanki, dobrze? Końcówka pytająca ell'ea, normalna w dialekcie Skellige, jest niegrzeczną formą w klasycznej Starszej Mowie, w której pytanie tworzy się intonacją. [KE 90]. Formą przeczącą jest nell'ea. Pytania można też chyba zadać przez inwersję: zamiast "Aeen esseath Sidh?" można też powiedzieć "Ess'ae'n Sidh?" Piosenka Jaskra w Brokilonie ---------------------------- Yviss, m'evelienn vente caelm en tell Elaine Ettariel, Aep cor me lode deith ess'viell Yn blath que me darienn Aen minne vain tegen a me Yn toin av muireann que dis eveigh e aep llea... L'eassan Lamm faeinne renn, ess'ell, Elaine Ettariel, Aep cor aen tedd teviel e gwen Yn blath que me darienn Ess yn e evellien a me Que shaent te caelm a'vean minne me striscea... Miłować ciebie, to jest życia mego cel Nadobna Ettariel Zachować tedy pozwól wspomnień skarb I czarodziejski kwiat Miłości zakład twej i znak Kroplami rosy niby łzami posrebrzony... Wyliczanka "Piękny Kwiat" ------------------------- Elaine blath, Feainnewedd Dearme aen a'caelme tedd Eigean evelienn deireadh Que'n esse, va en esseath Feainnewedd, elaine blath! Piękny kwiatku, Słońca dziecię Śnij, gdy pokój jest na świecie Lecz czas każdy żywot zmąca Co trwa jeszcze, czeka końca Piękny kwiatku, dziecię Słońca! (przekład Merlina, instyktowny, nie do końca udokumentowany) Kruk i jaskółka ----------------- Hen Cerbin dic'ss aen n'og Zireael Aark, aark, caelm foile, te veloe, ell? Zireael veloe que'ss aen en'ssan irch Mab og, Hen Cerbin, vean ni, quirk, quirk! (jak to przetłumaczyć? szczególnie trzecia linijka...) Krasnoludzki -------------- duvvel hoael, duvvelsheyss (duvvel - diabel) NAZWY KART: vaina - panna, hraval - krol, ballet - walet, MIECZE: gwyhyr, sihill Bloëmenmagde - po elfiemu Dana Méabdh (["Danamebi"]), a we wspólnym: Panna Polna alba Żywia [OŻ 211]. LUŹNE NOTATKI, ZDANIA NIE DO KOŃCA PRZETŁUMACZONE ------------------------------------------------- aen me Glaeddyv, zvaere a Bloedgeas, Ard Rhena, Lionors Aep Xintra! - na mój miecz składam przysięgę krwi, Najwyższa Królowo, Lwico z Cintry! (czemu Xintra a nie Xin'trea? Czyżby znowu dialekt ze Skellige?) aen Saevherne - z Wiedzących aen'drean va, eveigh Aine - Przybądź, nieśmiertelne Światło! Belleteyn - Rozkwit caelm, evellienn! - spokój, wszyscy! Deithwen Addan yn Carn aep Morvudd - Biały Płomień Tańczący Na Kurhanach Wrogów elaine deireadh - "piękny koniec" - tak mawiają elfy elaine tedd a'taeghane, a va'en aesledde - pogodę mamy dziś piękną pójdźmy zatem na sanki ess'creasa - tak trzeba ess'laine - to jest ładne, to ładne ess'tedd, esse creasa - juz czas, tak trzeba ess'tuath esse - Tak będzie ess've vort shaente aen Ettariel? Shaente a'vean vort? - Czy zaśpiewasz o Ettariel ? Zaśpiewasz dla nas teraz? (?) evelienn vara en ard scedde - cały towar najwyższej jakości (gatunku) gar'ean, taedh. Va caelm. - uważaj, poeto. Idź powoli/spokojnie. gar'ean. N'te va. Ki'rin! - uważaj. Nie idź. glaeddyv vort, beanna - rzuć miecz, kobieto Imbaelk - Kiełkowanie ki'rin - ? Lammas - Dojrzewanie Lambert caen me a'baeth aep arse - Lambert może mnie pocałować w dupę m'aespar que va'en, ell'ea - No i co, zastrzelisz mnie? (?) Midinvaerne - Dzień Zimowego Przesilenia mid | invaerne => l'hiver = zima (franc.) Midaete - Dzień Letniego Przesilenia mid | eate => l'ete = lato (franc.) mir'me vara - (chciałem tylko) obejrzeć towar? (Vara może pochodzić od ang. ware o tym samym znaczeniu) mire, que spar aen'le - patrz, jaki będzie strzał/ jak go zastrzelę (?) mireann vara, va'en vort - vara to chyba towar; [Merlin: towar obejrzany, pora jechać? Mireann vara to ewidentnie coś związanego z oglądaniem towaru, ale nie wiem, czy ma charakter twierdzący, czy przeczący] n'aen aespar a me - nie strzelaj do mnie n'ess a tearth. Sh'aente. - nie bój się. Śpiewaj. n'ess tedd - nie ma czasu. Może również znaczyć: to nie czas (na to) n'te dice'en. Sh'aente, va- nic nie mów. Śpiewaj. n'te mire daetre. Sh'aente vort- nie oglądaj się. Śpiewaj dalej. n'te shaent a'minne - nie śpiewaj o miłosci. ne tuv'en que'ss, luned - nie zabijaj tego, czym jesteś, córeczko (?) naev'de aen tvedeane - dziewięć za tuzin nell'ea. T'en pavienn, Aen Seidhe. que glosse? Que l'en pavienn, ell'ea? que suecc's - co się dzieje? que'ss aen me dicette, Enid? Vorsaeke'llan? Aen vaine? - o czym ty mówisz Enid? Poświęcić ich? (pozwolić im zginąć???). Na próżno? (fr. en vain) (???) Saovine - Zamieranie spar'le - zastrzel go tearde - później thaess aep - zamknij się thaesse - milcz va'en aesledde, me elaine luned - chodźmy na sanki, moja piękna córko va'esse deireadh aep eigean - coś się kończy Vedrai! Enn'le! - enn'le znaczy chyba bierz go\ łap go! voe'rle, Vanadain. Quess'aen? - rozejrzyj się, Vanadain. Co się dzieje?\ co tam? (?) va faill - do widzenia (znowu failte) Ciekawostka: po łacinie jaskólka to hirundo, więc nazwa farmy na której Geralt spotyka się z Yen i Ciri w Cz. P. też pochodzi od zireael, aczkolwiek pokrewieństwo jest odległe. Dużo nazw i imion własnych ma źródła w tekstach celtyckich. U wybrzeży Szkocji była niegdyś wyspa Thanet, Cairngorm to tameczne góry. Z kolei Powys to starożytne księstwo i region Walii, imię Medb lub Meve nosi królowa w Mabinogionie (do którego AS wszak się odwołuje), Demetia (Carla Demetia Crest) to kolejny region Walii. W klasztorze na Ionie w IX wieku był opat Cellach (są pewne podobieństwa do imienia ojca Cahira), wreszcie imię diaboła może pochodzić od celtyckiego naszyjnika torques. Kelpie to szkocki demon - koń nawiedzający jeziora. Aes side to staroirlandzki lud zamieszkujący ziemne kopce. Belleteyn to Beltaine, Saovine - Samhain. Z kolei nazwy z wysp Skellige noszą wyraźne piętno mitologii skandynawskiej: Ragh Nar Roog to Ragnarok, Hemdall to Heimdall, nie mówiąc o Freyji. Są też słowa o wyraźnie wikińskiej proweniencji jak jarl czy drakkar, ale to już nie do tego słownika. Czekamy na uwagi, poprawki i rozszerzenia. ------------------------------------------------------------------------- 1996/1997/1998 by John MacKanacKy + Marek Szyjewski (uzupełnienia, poprawki) + Agnieszka Wichrowska (fonetyka) + Marcin "Merlin" Bartosiewicz (uzupełnienia, poprawki) + Jan Stożek (poprawki gramatyczne, uwagi fonetyczne) + Hubert H. Wołoszyn (uzupełnienia)