BARTŁOMIEJ GRENDA: Czy przed pojawieniem się przełomowego opowiadania 'Wiedźmin' pisał Pan już coś? Co to było? Czy pojawiło się to kiedykolwiek na rynku czy tylko mości zawartość zapomnianej szuflady? Jeśli się pojawiło to czy pod własnym nazwiskiem czy też pod pseudonimem? Jeśli pod pseudonimem to pod jakim ? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Owszem, pisałem przed "Wiedźminem". Do szuflady (w zasadzie nie do szuflady, ale do panienek, ale to mało ważny detal) napisałem mnóstwo wierszy. Była też (tym razem dosłownie w szufladzie) powieść w modnym podówczas (koniec lat 60-tych) stylu "James Bond". Później - znacznie później - wydałem drukiem i za pieniądze nowelę zatytułowaną "Polowanko". Jeśli ktoś widział film traktujący o polowaniu na człowieka (Ice-T, Rutger Hauer, Gary Busey, F.Murray Abraham et consortes) to informuję, że autorzy tego filmu chyba zerżnęli swój scenariusz z mojego "Polowanka". Oczywiście żartuję, ale na pewno nie było odwrotnie, bo "Polowanko" napisałem tak gdzieś circa w 1972 roku. Proszę nie pytać, gdzie, bo nie pamiętam nawet tytułu czasopisma, które było lokalną łódzką efemerydą. Napisałem też (zupełnie z innej niż fantastyczna beczki) opowiadanie p.t. "Stalogłowy" i dostałem za nie nagrodę w konkursie z zupełnie innej beczki. Dawne dzieje. Inna beczka. No, i byłem tłumaczem. "Fantastyka" publikowała mój przekład "Słów Guru" C.M.Kornblutha. Była z tym przekładem śmieszna historia - gdy płacili mi za Wiedźmina, księgowość wykryła, że ja już kiedyś brałem jakieś honoraria i wszyscy zgłupieli, bo nikt nie wiedział za co i dlaczego. "Tajemniczy młody (sic!) debiutant Sapkowski" (nikt mnie tam wówczas nie znał) figuruje w buchalterii "Fantastyki "? Jakim cudem? Ha, ha. BARTŁOMIEJ GRENDA: Zasadniczo to nie ja jestem autorem tego pytania, a pytanie pozornie nie ma nic do rzeczy, ale... Zatem: jaka jest Pańska ulubiona forma muzyczna? Czyżby 'rondo'? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Pytanie ma bardzo dużo do rzeczy i jest "blisko trafione". Powiedziałbym co prawda, że moją ulubioną formą jest raczej ballada, niż rondo, albowiem muzyka stanowi dla mnie tło do tekstu - miłe, ale nie konieczne. A w tekstach - w rzeczy samej - zawsze lubiłem powtarzające się frazy typu "Ach, gdzie są niegdysiejsze śniegi?", "Nevermore" itp., silnie akcentujące problem, podkreślające poetykę. Zwykła pisarska sztuczka, nie ja ją wymyśliłem, ale stosować mi wolno, bo każdy ma jakąś swoją szkołę i jakichś swoich mistrzów. JACEK SULIGA: Co wie Pan o tłumaczeniach Pańskich opowiadań i powieści? W jakich krajach zostały wydane? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Czesi przełożyli wszystko, co napisałem. Zaczęła - oczywiście od opowiadań - "IKARIE" (taka czeska "Fantastyka"), szybko znalazł się też wydawca książek - który zresztą później bezczelnie mnie okradł. Teraz mam nowego wydawcę i jestem przekładany na bieżąco - w niecałe pół roku po wydaniu polskim jest już wydanie czeskie. Mam dwukrotnie "Ikarosa", statuetkę przyznawaną dorocznie za najlepszą książkę fantastyczną przełożoną w danym roku na czeski. Raz na drugim miejscu uplasował się Tolkien, ha, ha. Nieźle zaczyna mi też iść z przekładami w Rosji - tam wydają w grubych hardcoverach. Trwają rozmowy z niemieckim wydawnictwem Heyne Verlag, znanym z wydań SF. JACEK SULIGA: Może Pan szacunkowo określić ilu jest czytelników Pańskiej prozy w Polsce? (Jaki nakład został sprzedany?) ANDRZEJ SAPKOWSKI: O nakładach nie rozmawiam. Nie lubię. Zgoda? JACEK SULIGA: Podobno był Pan w szpitalu, czy to coś poważnego? Ludzie się martwią, tym bardziej, że ostatnio o Panu nie słychać (brak felietonów itp.) ANDRZEJ SAPKOWSKI: Byłem, zoperowali, co należało. Poważne? Owszem. Cały szpital pełen był moich fanów, autograf dawałem nawet anestezjologowi na sali operacyjnej. Za troskę dziękuję, wszyscy zdrowi, nie ma powodów do zmartwień. A felietonów do "Fantastyki" nie piszę, bo mi się nie chce. Oni tam zresztą, jak zauważam, wolą felietony politycznie poprawniejsze. Felietonistów też. JACEK SULIGA: Czy są plany filmowej wersji wiedźmina? Co Pan o takim pomyśle sądzi? Czy są w Polsce osoby, które by się mogły tego podjąć z dobrym wynikiem? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Prawa do sfilmowania "tematu wiedźmin" sprzedałem pewnemu zespołowi filmowemu. Negocjowałem z biznesmenami, którzy kupują prawa. Z artystami, którzy będą film tworzyć, nie będę rozmawiał. Głównie dlatego, że oni nie zechcą. I słusznie. Ja nie zniósłbym, gdyby mi się ktoś wtrącał do warsztatu. To nie do pomyślenia. Tylko wybitny profesjonał może czynić uwagi i dawać wskazówki drugiemu profesjonałowi. Jeżeli coś takiego robi amator i dyletant, to jest to nie tylko pożałowania godne - jest to obelga. Ne sutor supra crepidam - nie wyżej butów, szewcze! To właśnie mógłbym usłyszeć, gdybym chciał uczyć filmowców, jak się robi filmy. To usłyszeliby ode mnie filmowcy, gdyby chcieli mnie pouczać, jak trzeba pisać. BARTŁOMIEJ GRENDA: Czy nie obawia się Pan, że wiedźmin w wersji 'video' straci na swojej atrakcyjności, na swojej "inności". Stanie sie jeszcze jedną popularną produkcją (już widzę te masowo sprzedawane plastikowe figurki Geralta i Yen w wersji Barbie). Przecież obok dialogów to opisy sa najsilniejszym pańskim atutem kreatorskim. Czy bez nich (czyli w filmie) opowieść o wiedźminie będzie tak interesująca? A może powstaną dwie wersje (jak "Blade Runnera") gdzie w jednej (dla publiki) narrator tłumaczy o co chodzi, i druga - bez narratora (Director's Cut). Czy potencjalny docelowy film to miała by być dłuższa produkcja - część sagi (coś jak Gwiezdne Wojny) czy też zestaw krótszych form w postaci nowelek filmowych bazujących na opowiadaniach ? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Przy całej mojej - mało przesadnej - skromności: daleko popularności wiedźmina do popularności Barbie i Dartha Vadera. Wiedźmin to - nie bójmy się prawdy - getto. Barbie i "Star Wars" to popkultura. Tak, tak, wiem, popkultura jest tandetna, popkultura jest szmirowata, popkultura jest "be" - ale gdyby tak przyszli i przedłożyli kontrakt... Ha! Ale nie ma strachu, nie przyjdą. Czy ja się boję filmu? Boję, a jakże, bo przecież będzie to samo, co było po komiksie: to do mnie wszyscy mieli pretensje, to mnie wszyscy pytali, dlaczego takie właśnie rysunki. I to mnie będą pytali, dlaczego w roli Yennefer wystąpiła akurat pani XY a nie pani YZ. Harry Harrison (naprawdę znamy się osobiście) narzekał kiedyś w rozmowie, że w Hollywood strasznie spieprzyli jego świetną książkę "Make Room, Make Room" robiąc z niej film "Soylent Green". Zażartowałem, że powinien ująć się honorem i zwrócić pieniądze, które dostał za prawa autorskie. Potem obaj długo się śmialiśmy, bo żart był to przedni. A tak poważnie - nadające się do oglądania filmy fantasy można policzyć na palcach... no, niech będzie, że dwóch rąk. Ale rąk pracownika tartaku, ha, ha. W tej - niech będzie, że siódemce - są Milius, Boorman i Ridley Scott. Są Schwarzenegger, Val Kilmer i Michelle Pfeiffer. I jest Industrial Light and Magic. Nie wierzę, by "Wiedźmin" był tym ósmym dziełem, które w encyklopedii Nichollsa będzie miało trzy gwiazdki lub więcej. Owszem, nie brak w Polsce ludzi umiejących robić filmy, a w dzisiejszych czasach każdy wie, że trzeba zrobić film, na który ludzie pójdą, inaczej będzie dupa blada. Ale praktyka dowadzi, że filmy fantasy - pomimo przeładowania "bogatym sztafażem" - najczęściej ocierają się o tandetę i robią finansową klapę. Ja mam zaufanie do profesjonalności naszych filmowców i dobrze im życzę filmowcom, ale swoje wiem i raczej czarno widzę całą tę sprawę. Ale co miałem zrobić, gdy przyszli, by kupić prawa? Ująć się honorem i nie sprzedać, podając jako uzasadnienie powyższe pesymistyczne wizje? Toć wzięto by mnie za idiotę. Sprzedałem więc prawa filmowi, sprzedam i specom od gier komputerowych. A jeśli nie wyjdzie, proszę z pretensjami do nich. Do nich, nie do mnie. JACEK SULIGA: "Bitewny Pył" to część większej całości, czy ma ona szanse ukazać się jako powieść? ANDRZEJ SAPKOWSKI: "Battle Dust" (tak brzmi mój tytuł, różne "Kurze" i "Pyły" są cudzymi i nigdy nie autoryzowanymi ingerencjami w tekst) był żartem, uknutym przez Gdański Klub Fantastyki. Żart miał brzmieć: "Jezus Maria, Sapkowski pisze space operę, fragment tylko u nas". Z GKF-em mam układy, powiedziałbym, przyjacielskie, więcem na żart przystał. Było to kilka lat temu, wtedy jeszcze się mnie żarty trzymały. Jako żart "Battle Dust" znakomicie wywiązał się z zadania, liczne pytania o "kontynuację" są tego dowodem. Żadnej nie będzie, of course. Żartem - podobnie związanym z figlarnym GKF-em - było również "Coś się kończy, coś się zaczyna". Opowiadanko to - powtarzam do znudzenia, a wciąż nikt nie wierzy - NIE JEST ostatnim rozdziałem "Pani Jeziora". RAFAŁ NOWARA: Skąd fascynacja kotami... może wynika ze zbieżności charakterów? Dlaczego wybrał Pan czarnego kota? (czy to był świadomy wybór?) (jeżeli prawdą jest to, iż takiego kota Pan posiada) ANDRZEJ SAPKOWSKI: Lubię koty i już, wolno mi czy nie? To najpiękniejsze i najmądrzejsze stworzenia na świecie. I najwierniejsi przyjaciele - ale trzeba zasłużyć sobie na ich przyjaźń i wierność. Koty są jak mądre kobiety - nie będą wierne byle idiocie, zwłaszcza takiemu, który źle je traktuje. Nie cierpię natomiast dzieci i psów - i jedne i drugie toleruję tylko przywiązane do palika sto metrów od zabudowań. Moja własna kocica wcale nie jest czarna - jest polskim pręgowatym dachowcem-tygrysem ze śnieżnobiałym serkiem i brzuszkiem. Gdy piszę te słowa, usiłuje położyć się na klawiaturze, wciskając na zmianę PageUp i NumLock. Czarnego kocura o piekielnym i literackim imieniu Behemot ma natomiast Feliks Kres. RAFAŁ NOWARA: W swoich książkach wyśmiewa Pan zabobony prostych kmiotków... ciekawy jestem co Pan robi gdy np. 13-go w piątek przebiegnie Panu drogę stado czarnych kotów? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Ja i zabobony? Przesądy? Chyba żarty. No way. Absolutnie, ale to absolutnie nie wierzę. I będę wyśmiewał. RAFAŁ NOWARA: Czy znajduje Pan przyjemność w czytaniu tego co napisał Pan kilka lat temu? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Różnie, oj, różnie z tym bywa. Bardzo różnie. To, co ukazuje się drukiem, staram się cyzelować i dopieszczać, więc przy późniejszym czytaniu tragedii nie ma. Ale teksty robocze, naszkicowane, zdawałoby się, świetnie, napisane, wydawałoby się, nieźle - gdy odłożę je na bok i po pewnym czasie próbuję wykorzystać, nader często nie wytrzymują próby czasu i lądują w koszu. Taki los spotkał mnóstwo fragmentów mojego "pięcioksięgu o Ciri". Pięcioksiąg był w planach od bardzo dawna i od dawna powstawały fragmenty "wyrwane z większej całości", bo ja lubię pisać "epizodami". Teraz wiele z tych odgrzebywanych epizodów przestało mi się podobać i poszło na przemiał. RAFAŁ NOWARA: Względem Bajarza Pogwizda i jego niecierpliwych słuchaczy: proszę pokazać palcem tego, kogo nagabywania o przyspieszenie pisania dalszych części sagi spowodowały tego "klapsa" dla niecierpliwych (aluzja aż nadto widoczna). I, czy takie nagabywania raczej Pana złoszczą czy nobilitują? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Bajarz Pogwizd nie powstał na żadne zamówienie ani jako aluzja pod czyimś adresem. Był to techniczny zabieg, chwyt, stworzenie fabularnego łącznika. Fakt, przyznaję, że mam ochotę użyć grubego słowa, gdy w miesiąc po ukazaniu się tomu trzeciego ktoś pyta mnie, dlaczego jeszcze nie ma czwartego i dlaczego ja się do cholery tak ociągam. Nie ma sensu strzępić sobie gęby i tłumaczyć, ile czasu zajmuje napisanie książki. Ludzie i tak nie wierzą. Są przekonani, że mam już wszystko dawno gotowe, a "cykam" jedną książką rocznie z powodów marketingowych. Lub przez złośliwość, z której słynę. Ja staram się utrzymywać roczne odstępy z szacunku dla czytelnika. Gdybym miał na uwadze własną wygodę, dawałbym książkę raz na dwa lata. PIOTR SZCZYGIELSKI: Czy głowne postacie, występujące w świecie wiedźmina mają swoje odpowiedniki/wzory w świecie rzeczywistym, w Pańskim bliższym lub dalszym otoczeniu? Chodzi zarówno o podstawowy rys postaci jak też o drobne, mało znaczące a charakterystyczne cechy. ANDRZEJ SAPKOWSKI: Nie ma żadnych odpowiedników ani pierwowzorów. Ani aluzji. Ani karykatur. Tylko moja fantazja. Zawsze. Nie brak matołków (nawet uważających się za znawców fantasy), którzy doszukują się u mnie na siłę postmodernizmu rozumianego jako wymęczone na siłę aluzje do problemów poruszanych przez media i do tzw."tematów modnych". Krytykom tym chodzi o wykazanie, jaki to ze mnie prymitywny koniunkturalista. Otóż nieprawda. Proszę nie doszukiwać się wśród moich bohaterów kalek i alter ego Stalinów, Berii, Napoleonów i Wałęsów. A wśród opisywanych przeze mnie sytuacji, wśród dialogów, które przecież nie ja sam ze sobą prowadzę, ale czynią to moi bohaterowie, proszę nie doszukiwać się moich osobistych manifestów i deklaracji politycznych. Także w owej tak dziwnie palącej społeczeństwo kwestii, do kogo należą narządy rodne kobiety - do niej samej, azali do Stolicy Apostolskiej? Literatura w moim rozumieniu nie jest amboną ani mównicą, nie jest nawet skrzynką w Hyde Parku. Proszę zapisać, bo to złota myśl: tylko złe książki mówią, jacy są ich autorzy. Dobre książki mówią, jacy są ich bohaterowie. JANUARY WEINER 3: Czy nie irytują Pana tłumy fanów przyczepiających się z uporem maniaka do najdrobniejszego szczegółu? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Oj, irytują jak cholera, szczególnie gdy schwycą mnie na błędzie! Mam wówczas ochotę ukąsić się w własny zadek. Jeśli czepiacy czepiają się, a nie mają racji, budzą tylko me głębokie politowanie. JANUARY WEINER 3: Czy nie myślał Pan o tym, by, podobnie jak Terry Pratchett, Tomek Kołodziejczak czy Marek S. Huberath (by wymienić tych największych) załatwić sobie elektroniczną skrzynkę pocztową w Internecie i pisywać coś na listach dyskusyjnych o SF? Z całą pewnością znajdzie się wielu, którzy udostepnią Panu nieograniczony dostęp do Sieci... a przy odrobinie szczęścia nawet paru, z którymi warto pogadać. ANDRZEJ SAPKOWSKI: To rzecz ciekawa i przyznam, nęci mnie bardzo. Wciąż jednak zbyt słabo rozumiem zasady funkcjonowania tego medium, a zbyt mało mam czasu na studia nad materią. Jeśli znalazłby się "Netowy" pilot i guru, wtedy chętnie, czemu nie. JANUARY WEINER 3: Naprawdę się Panu wiedźmin jeszcze nie znudził? Nie ma Pan już tego cyklu serdecznie dosyć? ANDRZEJ SAPKOWSKI: A dlaczego niby miałbym mieć? Zelazny napisał 10 Amberów, Eddings 10 Belgariad plus Malloreonów, Brooks 8 Shannar, Donaldson 6 Covenantów, Foster z osiem Spellsingerów... Mnie zaś ma nudzić jedna niezbyt długa historyjka w malutkich pięciu częściach? Każda na malutkie 300 stron paperbacku? Śmieszne. To znaczy, pytanie byłoby śmieszne, gdybym nie rozumiał intencji, a rozumiem wszakże. Pana to nudzi, Pan ma tego serdecznie dosyć, Pan wolałby co miesiąc krótką a naładowaną akcją nowelę. Coś Panu powiem i doradzę zarazem - mnie znudziły kiedyś "Noce i dnie", rzuciłem w pierony i choć wstyd to, do dziś nie wiem, jak się skończyło z tym Bogumiłem i tą Barbarą. Znam mnóstwo ludzi, którzy po trzech stronach tekstu rzucili Tolkiena i wszystkich miłośników fantasy mają za kretynów. De gustibus non est disputandum. JANUARY WEINER 3: Jakich klasyków czytuje Pan najchętniej? Mowa o klasykach literatury światowej, nie science fiction / fantasy. ANDRZEJ SAPKOWSKI: Hemingway, Chandler, Bułhakow, Parnicki, Le Carre, Eco. Z poetów Szekspir i Villon. Ostatnio zaniedbuję literaturę piękną dla fachowej (głównie historia i mit), ale dla Sienkiewicza i Bunscha znajduję czas zawsze - polski to trudny język, trzeba dużo ćwiczyć! MAREK SZYJEWSKI: Jak to jest z kalendarzem w Wiedźminlandzie? Są dwa: elfi z 8 miesiącami i ludzki z 12 mięsiacami. Ludzki kalendarz jest księżycowy, bo miesiące zaczynają się od nowiu. Elfi zapewne jest słoneczny i ma tyle samo dni w miesiącu, co ludzki. Dni w miesiącu jest 30, ale miesiąc księżycowy od nowiu do nowiu ma 34 dni. Wreszcie istnieją stałe święta - Yule, Midinvaerne, Lammas, Belleteyn, wyraźnie związane z ruchem Słońca (równonoce i przesilenie). Święta są wspólne dla elfów i ludzi. Ile dni ma w końcu miesiąc? Jak to działa? Czy może mieszkańcy Wiedźminlandu przynieśli do niego swoje kalendarze z miejsc ojczystych i nie pasują one wcale do astronomii planety, na której teraz mieszkają? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Kalendarz elfi oparty jest na słońcu. Ma osiem okresów (nie miesięcy, bo "miesiąc" - Monat, Mond, month, Moon - to przecie księżyc!) zwanych Savaed. W kolejności są savaedy: Saovine, Yule, Imbaelk, Birke, Blathe, Feainn, Lammas i Velen. Jest osiem savaedów i osiem ważnych dat, świąt: dwa Solstycja i dwa Ekwinokcja (cztery punkty na obwodzie koła) oraz cztery daty nie związane z planetami, lecz z magią: Imbaelk, Belleteyn, Lammas i Saovine. W przypadku Imbaelk, Lammas i Saovine nazwy są nazwą zarówno savaedu, jaki dnia świątecznego. Belleteyn - licząc po ludzku - wypada 1 maja. Ludzie przywieźli tu ze sobą kalendarz "miesięczny" - czyli księżycowy. Miesiąc zaczyna się od dnia nowiu. Ludzie zaakceptowali elfie "święta" i dołożyli do własnych. PIOTR SZCZYGIELSKI: Czy może nam Pan zdradzić jak dokładnie brzmiało ostatnie życzenie Geralta? Domniemujemy, że może chodziło o chęć posiadania potomstwa z Yennefer? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Jak brzmiało ostatnie życzenie, wiedzą tylko Geralt i Yennefer. Mówili tak cicho, że nie dosłyszałem. O potomstwo nie chodziło z pewnością. Nie idzie już o to, że po diabła komuś potomstwo, ale nietaktem jest przy romantycznym téte a téte wyjeżdżać z prokreacją. JACEK SULIGA: Czy wiedźmini pochodzą od druidów? Ich "kodeks", a raczej schemat postępowania, posiadane umiejętności i poglądy wskazują właśnie na ten kierunek poszukiwań praprzodków pierwszego wiedźmina. ANDRZEJ SAPKOWSKI: Początki "wiedźminizmu" giną w pomroce dziejów, nie ma nawet pewności, czy wiedźmini nie są aby niepożądanym produktem ubocznym jakiegoś magicznego eksperymentu, obliczonego na krańcowo inny efekt. Produktem, który całkiem kto inny postanowił wykorzystać. Nie ma pewności, czy się to wszystko nie wymknęło spod kontroli i nie potoczyło własnym torem. W akcji była jednak ponad wszelką wątpliwość magia, i to magia naturalna, oparta na komponentach biologicznych, a taka była i jest specjalnością druidów. Ale "zwykli" czarodzieje też się na takiej magii wyznają. A kapłani nie są gorsi - choć nie chwalą się tym. JACEK SULIGA: Jaki faktyczny wpływ na magię ma dziewictwo (Pavetta, Ciri). W "Kwestia Ceny" Geralt i Myszowór dają nam do zrozumienia, że Pavetta nie może być już dziewicą, skoro tak emanowała Mocą. Jednakże Yennefer mówi Ciri coś zupełnie przeciwnego. Czy Ciri jest zatem dziewicą? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Przesąd, że do dziewicy magia nie ma przystępu i vice versa jest równie bzdurny, co rozpowszechniony. Istnieje jednak całkiem spora grupa poważnych badaczy, która dowodzi, że kobieta lepiej panuje nad magią, gdy rozpocznie regularne życie erotyczne. Chodzi, rzecz jasna, o sprawy psychiczne i hormonalne, a nie o cały czy uszkodzony hymen. Zdania, że dziewice nie są w stanie koncentrować się i w pełni panować nad magią, był m. in. słynny czarodziej Herbert Stammelford. Ale już nie mniej sławna Nina Fioravanti twierdziła, że Stammelford był durniem - w kwestii dziewic zwłaszcza. Jak jest w rzeczy samej, to tak naprawdę nie bardzo wiadomo. Nie ma też jak przeprowadzić badań sine ira et studio. Jeśli bowiem jest normalnym zjawiskiem, że płocha magiczka-piętnastolatka czaruje znacznie słabiej od dojrzałej trzydziestolatki, to czy jest to sprawa dziewictwa, czy dojrzewania i doświadczenia? Z drugiej zaś strony nie udało się znaleźć czarodziejki, która skończywszy lat szesnaście była jeszcze dziewicą, toteż brak było materiału porównawczego do badań. Potem badań zaprzestano, albowiem uznano, że - zacytuję tu Ninę Fioravanti - "zbyt wiele jest do rozwiązania problemów ważnych, by tracić czas na studia nad dupą". Lud prosty jednak - a i niektórzy ludzie światli, jak choćby druid Myszowór - wierzą w teorię Stammelforda. Bardziej przekonuje wszelakoż pogląd, że idzie tu bardziej o wciąż pokutujący "męski kult nienaruszonegpo hymenu". JACEK SULIGA: W jakim celu wprowadzony został bajarz Pogwizd (Szacunkowo 140 lat później? Czy to jest jakaś postać, którą już poznaliśmy?) Większość czytelników została przez niego wybita z rytmu... ANDRZEJ SAPKOWSKI: Scena z bajarzem Pogwizdem i dziećmi jest chwytem fabularnym, technicznym zbiegiem pisarskim, zwanym "flashforward". Analogiczne migawkowe cofnięcie się w przeszłość nosi nazwę "flashback" (vide niektóre motta do rozdziałów - n.p. "Historia Rodericka de Novembre). Niektóre moje motta ("Encyklopedia" Effenberga i Talbota) to też "flashforwardy". Co się tym sposobem osiąga, to chyba jasne. Nie rozumiem, jak może to kogoś konfundować. Radzę się jednak oswoić z techniką, bo w "Wieży jaskółki" "flashbacków" i "flashforwardów" będzie od cholery. JACEK SULIGA: Skąd pochodzi język elfi? W jakim stopniu jest to Pański wymysł, gdzie należy szukać źródeł? Czy język ten jest na tyle rozbudowany, że da się stworzyć jego słownik? A jak jest z językiem krasnoludzkim? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Wydumany język elfów, Starsza Mowa, oparty jest głównie na włoskim, szwedzkim, walijskim i irlandzkim, tam zaś, gdzie chcę, by "podpowiadał" - na lepiej znanych: angielskim i niemieckim. Dwa podstawowe dla każdego języka czasowniki ("być" i "mieć") wziąłem z włoskiego-łaciny. Czytałem słownik opracowany na Waszych "Stronach" - jest on w zasadzie bez zarzutu. Brawo. Jedyny błąd - nie do uniknięcia, bo przecież nigdzie sprawy nie wyjaśniam - to brak wiedzy o tym, że istnieją cztery "wersje" Starszej Mowy: czysta, klasyczna, używana przez elfy, wersja driad z Brokilonu, język nilfgaardzki (to trochę tak, jakby łacinę nazwać "językiem rzymskim") oraz żargon z Wysp Skellige (używa go Crach an Craite w "Kwestii ceny"). Ale ten sam Crach an Craite w chwili uroczystej ("Krew elfów") używa Mowy klasycznej. Języka krasnoludów (poza figlami diabła z "Ostatniego życzenia") nie chciało mi się tworzyć. Wymyśliłem więc na własne usprawiedliwienie teorię rasową - krasnoludy są tak zasymilowane, tak dalece przekonane (na przykładzie elfów) o szkodliwości szowinizmu i manifestowania inności, że mówią "po ludzku" nie tylko w kontaktach z ludźmi, ale nawet między sobą, grając w karty. Młodzież języka krasnoludzkiego prawie nie zna i niechętnie się nim posługuje. Historia widziała takie przypadki! JACEK SULIGA: Od którego momentu myślał Pan o świecie wiedźmina jako o całości? Czy ma Pan mapę do tego świata? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Rozumiem, że w pytaniu chodzi nie o świat, ale o GABARYTY świata - inaczej mówiąc: od jakiego momentu musiałem już w miarę dokładnie wiedzieć, ile dni potrwa podróż konno lub koleśno z Novigradu do Cintry, w jakim to kierunku i ile rzek trzeba forsować po drodze? Zaczęło się to od "Krwi elfów", rzecz jasna. Przedtem ta odległość mało mnie interesowała - choć wiedziałem naturalnie, że są takie dwa miasta. Jeżeli natomiast chodzi o świat rozumiany filozoficznie, to był on wszakże zawsze, nicht Wahr? Mapa, owszem, jest, istnieje. Opracował ją Standa Komarek z Cieszyna, mój czeski tłumacz, ja później uzupełniłem i rozbudowałem. Nie mam zamiaru zamieszczać jej w książce. Ale zastanowię się, może pokażę u Was, w Sieci? Coś się takiej "Sapkowski Zone" chyba należy, n'est ce pas? JACEK SULIGA: Czy nie zmienił Pan zdania co do ilości tomów Sagi (5)? Kiedy ukażą się następne części? Czy roczny okres oczekiwania na kolejne części Sagi wynika z Pańskich "fizycznych" możliwości, czy raczej z celowego pozwolenia czytelnikom na dokładne poznanie danego tomu? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Części będzie niedwołalnie pięć. Co roku jedna. Układ "jedna na rok" - też już chyba o tym mówiłem - wynika z szacunku dla czytelnika, z troski, by nie czekał zbyt długo. Dla własnej wygody i komfortu wolałbym raz na dwa lata. JACEK SULIGA: Czy ma Pan już pomysły na dalszy ciąg Sagi -- aż do końca? Czy dużo rzeczy zmienia/dodaje Pan już w czasie pisania? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Jak się cała rzecz skończy, oczywiście wiem. Zmieniam w trakcie pisania bardzo dużo. Tak dużo, że zmiany zakończenia też wykluczyć nie mogę. Ale poza przyobiecanych pięć części nie wyjdę, nie ma obawy. MAREK SZYJEWSKI: Powstał pogląd, że po pierwsze Geralt pod względem emocjonalnym różni się od reszty wiedźminów, a po drugie, inni wiedźmini rzeczywiście są "chemicznie" wyprani z emocji. Przeciwny pogląd głosi, że "nieludzkość" emocjonalna wiedźminów jest plotką, opartą na odmiennym wyglądzie oczu, niezdolności do rumienienia się i zachowywaniu zdolności do celowego działania w sytuacjach, w których normalny człowiek umiera ze strachu; że ta plotka została wyolbrzymiona celowo, kiedy przeciw wiedźminom prowadzono kampanie; że potem wiedźmini uznali ja za użyteczną i podtrzymywali. Zamiast zapytać, która wersja jest prawdziwa, zapytam raczej, czy ten dylemat ma rozwiazanie? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Dylemat nie ma rozwiązania, jest to typowy przykład twierdzenia "all of the above, none of the above" Zwłaszcza, że jedyne (bladawe) światło na mroczny problem rzucają wypowiedzi samego Geralta z Rivii, który w momentach stresu, chandry i weltschmerzu nader skłonny był do enuncjacji przesadnie emocjonalnych i nie zawsze przemyślanych. Przez lata po jego śmierci modne było wśród innych wiedźminów powiedzonko: "Nie bądź, kurwa, taki Geralt". PIOTR SZCZYGIELSKI: Ile (choćby w przybliżeniu) lat ma Geralt? Z naszego szacowania wynika, że około 45 lat... ANDRZEJ SAPKOWSKI: Ma (w chwili "Chrztu ognia") ponad pięćdziesiąt. Ale nie przyznaje się i nikomu nie powiedział, ile ponad. Wiedźmini starzeją się wolniej od zwykłych ludzi i mniej widocznie, niż zwykli ludzie. Wiedźminowi, który ma lat sześćdziesiąt, też nikt nie da więcej niż czterdzieści pięć. W świecie wiedźmina ludzie osiągają co prawda wyższą średnią wieku, niż w "naszym" średniowieczu, ale jednak i tu wahano by się zlecać mokrą robotę, walkę z potworami "dziadowi po pięćdziesiątce". Dlatego Geralt ukrywa wiek. JAREK PALKA: Kilkakrotnie w kolejnych tomach sagi i opowiadaniach pojawia się wyraźnie nawiązanie do legendy o poszukiwaniach Graala (ostatnie w ChO). Czy zamierza Pan w jakiś sposób wpleść motywy tej legendy w ciąg dalszy powieści? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Pożyjemy, zobaczymy. Nie wykluczam. Ale przecież nie powiem, kto zabił! SZYMON SOKÓŁ: Złożoność świata opisywanego w sadze o Geralcie i jego przyjaciołach zaczyna dorównywać bogactwu Śródziemia. Powszechnie wiadomo, że Tolkien na kążdą opublikowaną stronę tekstu napisał przynajmniej kilka stron szkiców które obecnie są wydawane przez jego syna w serii "history of Middle Earth". Posługiwał się też dla zapewnienia spójności logicznej swojego świata indeksami imion, mapami, notatkami... Czy Pan również dysponuje taką "bazą danych" w celu zapanowania nad mnogością postaci, miejsc i zdarzeń - a jeśli tak, czy zostanie ona kiedyś upubliczniona? ANDRZEJ SAPKOWSKI: Jak powiedziano wcześniej, mam mapę. Mam niektóre drzewa genealogiczne. Mam coś w rodzaju "bedekera po królestwach". Mam skomputeryzowany katalog imion, nazw i wszelkiej onomastyki, pozwalający zawsze przypomnieć sobie, who is who i mający zapobiegać tworzeniu nazw zbyt podobnych w pisowni czy brzmieniu. Wszystko to może teoretycznie posłużyć do opracowania jakiegoś "Wiedźmin Companion". Dla "Sapkowski Zone", ma się rozumieć. Już mówiłem, coś się takiej Zonie należy! [Zebrał i przygotował: Jacek Suliga]