jest jednym z najstarszych salonów wystawowych w Polsce. Reprezentacyjny gmach znajduje się w centrum Warszawy w sąsiedztwie Grobu Nieznanego Żołnierza. Filią Zachęty jest Galeria Kordegarda przy Krakowskim Przedmieściu.

front gmachu

Okazały budynek Zachęty wzniesiony został w latach 1898-1900 według projektu Stefana Szyllera, autora m.in. gmachu głównego Politechniki Warszawskiej i oprawy architektonicznej mostu Poniatowskiego. Budowla utrzymana jest w stylu eklektycznym. Efektowny portyk wieńczy tympanon wypełniony alegoryczną rzeźbą, wykonaną według projektu Zygmunta Otto. Na architrawie umieszczono napis: ARTIBUS (sztukom).

architraw

Gmach zbudowano dzięki inicjatywie i funduszom Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Jak głosi statut, była to organizacja społeczna, zawiązana w 1860 roku "dla rozkrzewiania sztuk pięknych w kraju i niesienia pomocy artystom". Stanowiła pierwszą i przez wiele lat jedyną w zaborze rosyjskim instytucję zajmującą się eksponowaniem i upowszechnianiem rodzimej sztuki. Prezentowali tu swoje prace wybitni artyści polscy, jak Wojciech Gerson, Jan Matejko, Józef Chełmoński, Józef Brandt, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Jan Stanisławski, Witold Wojtkiewicz, Józef Pankiewicz. Podczas wernisażu dorocznego Salonu Zimowego 16 grudnia 1922 roku w jednej z sal Zachęty został zastrzelony pierwszy prezydent
II Rzeczypospolitej Gabriel Narutowicz. Ta sala nosi do dziś jego imię. Dawna Zachęta łączyła funkcje wystawiennicze z muzealnymi i choć zbiory opierały się głównie na darowiznach i legatach, udało się zgromadzić tu unikatową kolekcję sztuki polskiej.

Zapoczątkowana została w 1861 roku obrazem Józefa Simmlera Śmierć Barbary Radziwiłłówny. Później do zbiorów weszły dzieła tak ważne dla polskiej kultury, jak np. Bitwa pod Grunwaldem Jana Matejki, eksponowana do 1939 roku w największej sali wystawowej, nazywanej nadal matejkowską. Po wybuchu II wojny światowej znaczną część zbiorów udało się ukryć w Muzeum Narodowym, gdzie obecnie stanowią trzon Galerii Malarstwa Polskiego. Reszta uległa rozproszeniu lub rabunkowi. Gmach został zarekwirowany na dom kultury dla niemieckich żołnierzy. Wnętrza zdewastowano, sam budynek, jeden z nielicznych w zburzonym Śródmieściu, ocalał. W latach okupacji w rozległych piwnicach ukrywała się grupa Żydów.

Pius Wielański, Ave Caesar!, 1892, wł. Galerii Zachęta

W 1949 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki powołało na wniosek Zarządu Głównego Związku Polskich Artystów Plastyków Centralne Biuro Wystaw Artystycznych wraz z podległymi mu filiami, z siedzibą w historycznym gmachu Zachęty. Zadania statutowe CBWA nawiązywały do tradycji dawnego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Jako instytucja centralna CBWA funkcjonowało do 1989 roku. I dziś Państwowa Galeria Sztuki Zachęta jest najbardziej prestiżową i największą galerią
w Polsce. Dzięki rozbudowie i remontom powierzchnia sal wystawowych liczy obecnie 1630 m2. Przez blisko 45 lat zorganizowano w Zachęcie i Galerii Kordegarda ponad dwa tysiące wystaw indywidualnych i zbiorowych sztuki polskiej i obcej. Wystawiano tu prace tak znanych artystów, jak Paul Cézanne,
Henri de Toulouse-Lautrec, Pablo Picasso, Fernand Léger, Kazimierz Malewicz, Aleksander Rodczenko, Giorgio de Chirico, Max Ernst, Henry Moore, Francis Bacon, Roy Lichtenstein, Joseph Beuys, Jean Dubuffet, a także Henryk Stażewski, Maria Jarema, Andrzej Wróblewski, Alina Szapocznikow, Magdalena Abakanowicz, Jerzy Nowosielski, Jan Lebenstein, Roman Cieślewicz, Roman Opałka, Piotr Potworowski
i wielu innych wybitnych artystów. Organizowane były tu również duże wystawy problemowe i historyczne, jak "Paryskie Salony Jesienne", "École de Paris",
"4 x Paryż", "Romantyzm i romatyczność w sztuce polskiej XIX i XX wieku", wystawa grupy "Cobra" i międzynarodowa wystawa "Gdzie jest brat twój, Abel?".

zawiera ponad 600 dzieł malarskich, ponad 2600 prac na papierze (grafika, rysunki, gwasze) oraz niewielką liczbę rzeźb i tkanin. Trzon zbiorów malarskich stanowią prace z lat 60. i 70. Najpełniej reprezentowane są różne wersje abstrakcji geometrycznej (Henryk Stażewski, Marian Bogusz, Adam Marczyński, Stefan Gierowski, Ryszard Winiarski) oraz szeroko pojęty nurt metaforyczno-ekspresyjny (Kiejstut Bereźnicki, Tadeusz Brzozowski, Tadeusz Kantor, Jerzy Krawczyk, Jan Lebenstein, Zbigniew Makowski, Kazimierz Mikulski, Jerzy Nowosielski, Erna Rosenstein, Jonasz Stern, Jan Tarasin, Jerzy Tchórzewski) i równie rozległy nurt nowej figuracji (Jan Dobkowski, Edward Dwurnik, Janusz Przybylski, Marek Sapetto, Wiesław Szamborski, Jerzy R. Zieliński). Jest również dość skromny zespół płócien polskich kolorystów i obszerniejszy wybór dzieł kontynuatorów estetyki koloru (Artur Nacht-Samborski, Hanna Rudzka-Cybisowa, Krystyna Łada-Studnicka, Janina Dobrzyńska, Zbigniew Tymoszewski, Tadeusz Dominik, Rajmund Ziemski, Grzegorz Pabel). Zbiory graficzne prezentują najważniejsze zjawiska i indywidualności (261 autorów od lat 50 po połowę lat 80.),
z dużymi zespołami prac takich twórców, jak Halina Chrostowska, Mieczysław Majewski, Edmund Piotrowicz, Konrad Srzednicki, Józef Pakulski, Franciszek Bunsch, Józef Gielniak, Mieczysław Wejman, Maria Wąsowska, Jerzy Panek, Lucjan Mianowski, Andrzej Pietsch, Jacek Gaj, Janina Kraupe-Świderska, Irena Snarska, Leszek Rózga, Andrzej Bielawski, Marek Jaromski, Jacek Papla, Rafał Strent. Zbiory są systematycznie powiększane, częściowo dzięki darom artystów, gdyż środki na zakupy są obecnie nader skromne.

W ciągu ostatniego półrocza swe prace ofiarowali: Krzysztof Zarębski (Nowy Jork), Moshe Gershuni (Tel-Awiw), Marek Chlanda, Krzysztof Bednarski, a pani Krystyna Hilary - obraz swego nieżyjącego męża Hilarego Krzysztofiaka. Wszystkim gorąco dziękujemy.

Galeria Sztuki Współczesnej Zachęta
Plac Małachowskiego 3
00-916 Warszawa

Telefony centrali: 827 58 54, 826 83 81, 827 69 09, 827 68 24
fax 827 78 86

Dyrektor: Anda Rottenberg
Sekretariat dyrektora 827 69 13, fax 827 78 86


world wide web: http://www.zacheta-gallery.waw.pl
e-mail: office@zacheta-gallery.waw.pl

Rzecznik prasowy Galerii: Zofia Dubowska
e-mail: rzecznikprasowy@zacheta-gallery.waw.pl

Kuratorzy wystaw
e-mail: curators@zacheta-gallery.waw.pl

Dział wydawnictw i publikacji On-line
Kierownik Dorota Karaszewska
tel. 826 83 81
tel./fax 827 66 03
e-mail: editing-department@zacheta-gallery.waw.pl

---