|
Rząd planował generalną nowelizację ustawy o prawach
autorskich i pokrewnych, która obowiązuje od 1994
roku. Jednak część proponowanych zmian wywoływała
bardzo silne kontrowersje wśród zainteresowanych, jak
i samych posłów. Ostatecznie Sejm przegłosował tylko
część spośród proponowanych wcześniej zmian, tzw.
małą nowelizację. W Komisji Kultury i Środków
Masowego Przekazu trwają prace nad zmianami pozostałej
części ustawy.
Aby
przegłosowana przez Sejm nowelizacja weszła w życie
musi być jeszcze rozpatrzona przez Senat a następnie
podpisana przez Prezydenta.
Nowelizacja
ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych zrównała
w prawach nadawców publicznych i prywatnych. Zniesiono
przywilej mediów publicznych polegający na tzw.
licencji ustawowej na nadawanie opublikowanych utworów
(przepis ten nie dotyczył nie dotyczył filmów
fabularnych oraz seriali).
Przyjęto,
że wszystkim nadawcom wolno nadawać opublikowane
utwory muzyczne oraz drobne utwory słowne i słowno-
muzyczne wyłącznie na podstawie umowy zawartej z właściwą
organizacją zarządzania prawami autorskimi lub prawami
pokrewnymi, chyba że prawa do pierwszego nadania utworów
zamówionych przez nadawcę przysługują mu na
podstawie innej umowy. Zniesiono także upoważnienie
dla operatorów sieci kablowych na reemitowanie utworów
nadawanych w programach radiowych i telewizyjnych. W myśl
przegłosowanych przepisów wolno im to będzie robić
wyłącznie na podstawie umowy zawartej z organizacją
zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi.
Druga
ważna zmiana to przedłużenie czasu ochronnego utworów
do 70 lat po śmierci twórcy. Dziedziczność
i przedawnienie
Prawo autorskie wygasa 70 lat po śmierci najdłużej żyjącego
współautora (paragraf 64, 65). Termin liczony jest od
zakończenia roku kalendarzowego, w którym zmarł współautor.
Wkład poszczególnych współautorów w tworzenie dzieła
nie gra żadnej roli.
Prawo autorskie może być dziedziczne (paragraf 28, ustęp
1). Autor może wykorzystanie praw autorskich przekazać
wykonawcy testamentu. Kodeks cywilny nie zawiera
klauzuli, która mogłaby temu zaprzeczyć. Ale prawo to
nie może być przekazane lub powierzone osobom drugim w
żadnym razie.
Dla utworów
audiowizualnych (w tym filmów) czas ten liczy się od
śmierci ostatniej z uprawnionych osób: głównego reżysera,
autora scenariusza, operatora obrazu, autora dialogów,
kompozytora muzyki. Jeżeli bieg terminu rozpoczyna się
od rozpowszechnienia utworu, a utwór ów
rozpowszechniony jest w częściach lub fragmentach bieg
terminu liczy się oddzielnie od daty rozpowszechnienia
każdej z tych części. Zrezygnowano z przepisu, na
podstawie którego czas trwania autorskich praw majątkowych
do utworu opublikowanego pierwszy raz w ciągu ostatnich
dziesięciu lat jego ochrony przedłuża się o dalsze
dziesięć lat.
Ważna
zmiana dotyczy współtwórców filmu. Za współtwórcę
utworu audiowizualnego (filmu) uznano także operatora
obrazu. Przyjęto domniemanie, że autorskie
prawa majątkowe do eksploatacji tego typu utworów
nabywa producent na podstawie umowy o stworzenie utworu
albo o wykorzystanie już istniejącego. Główny reżyser
oraz twórcy utworu literackiego lub muzycznego do filmu
(lub w filmie wykorzystanego) oraz artyści wykonawcy są
uprawnieni do wynagrodzenia "proporcjonalnego"
do wpływów z tytułu wyświetlania w kinach oraz
"stosownych" wynagrodzeń z tytułu najmu
egzemplarzy filmów i ich publicznego odtwarzania,
nadawania w telewizji lub przez inne media oraz z tytułu
dystrybucji na kasecie przeznaczonej do własnego użytku.
Wynagrodzenia te wypłaca się za pośrednictwem właściwej
organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi
lub pokrewnymi. Ryczałtowo może być ustalane
wynagrodzenie za wyświetlanie polskiego filmu za granicą
oraz zagranicznego w Polsce.
Twórca
może żądać od osoby, która naruszyła jego
autorskie prawa majątkowe przez usuwanie lub
obchodzenie zabezpieczeń technicznych przed udostępnianiem,
zwielokrotnianiem lub rozpowszechnianiem (jeżeli działania
te mają na celu bezprawne korzystanie z utworu)
zaniechania tego naruszenia, wydania korzyści, a nawet
zapłacenia wynagrodzenia w podwójnej, a w określonych
sytuacjach nawet potrójnej wysokości. Takie samo prawo
ma twórca w razie usunięcia lub zmiany bez upoważnienia
jakiejkolwiek informacji identyfikującej dzieło,
autora, podmiot praw autorskich do dzieła lub
informacji o warunkach eksploatacji dzieła. Pod
warunkiem jednak iż zostały one dołączone do
egzemplarza dzieła lub są przekazywane w związku z
jego rozpowszechnianiem. Identyczne roszczenia przysługują
twórcy wobec winnego rozpowszechniania dzieł z
bezprawnie usuniętymi lub zmodyfikowanymi ww.
informacjami.
Zmianie
uległy także przepisy dotyczące sankcji prawnych. Do
trzech lat pozbawienia wolności podwyższono karę za
przywłaszczenie sobie autorstwa albo wprowadzenie w błąd
co do autorstwa całości lub części cudzego utworu.
Karą więzienia do dwóch lat jest zagrożone
utrwalanie cudzego utworu bez uprawnień albo wbrew jego
warunkom - ale tylko w celu rozpowszechnienia. Do pięciu
lat więzienia, podwyższono górną granicę kary dla
tego, kto bez uprawnienia i w celu korzyści majątkowej
kupuje, pomaga w sprzedaży, przyjmuje lub pomaga w
ukryciu przedmiotu będącego nośnikiem utworu,
artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu. Trzy
lata więzienia grozi za wytwarzanie przedmiotów
przeznaczonych do niedozwolonego usuwania lub
obchodzenia technicznych zabezpieczeń przed
odtwarzaniem, przegrywaniem lub zwielokrotnianiem
utworu, bądź też służących do nielegalnego odbioru
nadawanych programów przeznaczonych dla zamkniętego
grona odbiorców, uzyskujących do nich dostęp po zapłaceniu
wynagrodzenia usługodawcy. Taka sama kara grozi temu,
kto takie urządzenia kupuje lub sprzedaje, natomiast
rok więzienia temu, kto je przechowuje lub
wykorzystuje. Do ścigania tych przestępstw potrzebny
jest wniosek pokrzywdzonego, którym może być również
organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi
lub pokrewnymi.
Istotne
ze względu na obecnie obowiązujące prawo są przepisy
międzyczasowe. Pozwalają one tym, którzy przed wejściem
w życie noweli mieli prawo korzystać z artystycznego
wykonania, fonogramu, wideogramu lub programu radiowego
albo telewizyjnego, a po tym terminie muszą na to mieć
zezwolenie, dokończyć eksploatować je, jednak pod
warunkiem, że uprawniony otrzyma za to wynagrodzenie.
Tzw. dokończenie korzystania z fonogramu lub wideogramu
odnosi się także do sprzedaży (do dwunastu miesięcy,
jeśli zostanie to zgłoszone ministrowi kultury).
Wprowadzone zmiany nie naruszają własności
egzemplarzy utworów rozpowszechnionych przed dniem wejścia
w życie noweli i egzemplarzy fonogramu lub wideogramu,
na których utrwalono artystyczne wykonanie przed dniem
wejścia jej w życie.
Nowelizacja reguluje
także prawa do rozpowszechniania treści w celach
informacyjnych w mediach, dotyczące ochrony programów
komputerowych oraz dodano przepisy dotyczące
“prawa do pierwszych wydań i wydań
naukowych”.
Krzysztof
Grzybowski
|
