1. Klinika zakażeń HIV i AIDS

• Ostra choroba retrowirusowa
• Okres zakażenia bezobjawowego (nosicielstwo HIV)
• Zespół limfadenopatyczny (przetrwałe uogólnione powiększenie węzłów chłonnych - persistent generalized lymphadenopathy (PGL))
• Objawy ogólnoustrojowe (zespół wyczerpania - wasting syndrome; zespół związany z AIDS - AIDS related complex (ARC))

2. Klasyfikacja zakażenia HIV u dorosłych (powyżej 13 roku życia)
3. Korelacje między poziomem CD4 a występowniem objawów chorobowych
4. Częstość występowania chorób wskaźnikowych AIDS
5. Zasady leczenia zakażenia HIV

Klinika zakażeń HIV i AIDS

Ostra choroba retrowirusowa

Klinicznie ujawnia się ona u około 50-70% osób zakażonych HIV. Objawy pojawiają się między 3-6, a w skrajnych przypadkach między pierwszym a ósmym tygodniem od zakażenia, przypominając objawy odpowiadające mononukleozie. Główne z nich to: stan podgorączkowy lub gorączka, nadmierna potliwość, bóle mięśni i stawów. Pojawiając się wysypka ma charakter plamisty, plamisto-rumieniowy lub pokrzywkowy. Węzły chłonne ulegają często powiększeniu, mogą w tej formie pozostać po ustąpieniu ostrych objawów. W krwi obwodowej można stwierdzić mononukleary. Zdarza się jednak, że ostra choroba retrowirusowa wyraża się tylko krótkotrwałym stanem podgorączkowym. Rzadziej dochodzi do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych z niewielką pleocytozą i wzrostem stężenia białka. Niezwykle rzadko rozwija się ostra encefalopatia z kilkudziesięciogodzinną utratą przytomności poprzedzoną niekiedy burzliwymi objawami psychicznymi. Również bardzo rzadko można rozpoznać w tym okresie ostre zapalenie mózgu, rdzenia kręgowego, czy zapalenie wielonerwowe, np. z zajęciem nerwów czaszkowych, zwłaszcza VII i VIII. Zespoły te ustępują samoistnie. W czasie ostrej choroby retrowirusowej można z krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego wyizolować HIV, a także oznaczyć w nich antygen HIV. Okres ostrej choroby retrowirusowej charakteryzuje się dużą wiremią. Serokonwersja zwykle następuje w ciągu 1 tygodnia do 3 miesięcy.

/ Poradnik dla stomatologów /

Okres zakażenia bezobjawowego (nosicielstwo HIV)

Jest to okres, który, pomimo istnienia zakażenia, cechuje się brakiem jakichkolwiek objawów klinicznych. Samopoczucie i aktywność życiowa bezobjawowych nosicieli HIV nie różni ich od ludzi zdrowych. Mogą oni prowadzić aktywne życie zawodowe i społeczne.

Z epidemiologicznego punktu widzenia, w określonych sytuacjach, mogą oni stanowić źródło zakażenia. Około 30-50% spośród nich, po okresie - średnio - 10 lat, rozwinie pełnoobjawowy AIDS. Stąd pojęcie bezobjawowego zakażenia w rozumieniu biologicznym nie jest jednoznaczne. U przeważającej liczby zakażonych, w miarę upływu czasu daje się zauważyć postępujące upośledzenie czynności układu odpornościowego, co wyraża się zmniejszeniem głównie liczby limfocytów o fenotypie CD 4. Jest to wynikiem, jak wykazało wielu badaczy, stałego - od początku wniknięcia - czynnego mnożenia się HIV w węzłach chłonnych, czyli, w istocie, zakażenie HIV jest procesem postępującym, nawet w tzw. okresie bezobjawowym. Stąd, ze względów prognostycznych, konieczne jest regularne, okresowe, badanie lekarskie bezobjawowych nosicieli HIV. Monitoruje się liczbę limfocytów CD 4 i antygen HIV w surowicy krwi, a także produkty pobudzenia monocytów i makrofagów, takie jak: neopterynę i beta-2 mikroglobulinę. Inne natomiast markery statusu immunologicznego, jak rozpuszczalne receptory interleukiny 2 (IL-2), stężenie immunoglobuliny A, test nadwrażliwości później mają mniejsze znaczenie monitorujące i mogą być wykorzystywane, w połączeniu z wcześniej wymienionymi parametrami, do indywidualnej oceny stanu pacjenta.

W badaniach rutynowych uwagę lekarza winny zwracać: limfopenia, zmniejszenie się liczby płytek krwi, niedokrwistość i przyspieszenie OB.

Zmiany pojawiające się w zakresie nieswoistych laboratoryjnych wskaźników prognostycznych są niekorzystną cechą rokowniczą nakazującą kontrolę swoistych dla zakażenia HIV, laboratoryjnych wskaźników prognostycznych. Wiąże się to z problemem włączenia ewentualnej wczesnej terapii przeciwretrowirusowej.

/ Poradnik dla stomatologów /

Zespół limfadenopatyczny (przetrwałe uogólnione powiększenie węzłów chłonnych - persistent generalized lymphadenopathy (PGL))

Zespół ten rozpoznaje się wówczas, gdy u zakażonego HIV stwierdza się powiększenie obwodowych węzłów chłonnych, przekraczające średnicę 1 cm, występujące co najmniej w dwóch okolicach, poza pachwinami i utrzymujące się ponad 3 miesiące. U około jednej trzeciej zakażonych można równocześnie stwierdzić powiększoną śledzionę. Powiększeniu mogą ulec również węzły zaotrzewnowe. Węzły powiększają się na ogół symetrycznie, są przesuwalne wobec podłoża i niebolesne. Najczęściej powiększeniu ulegają węzły karkowe (85%) i okołouszne. Niekiedy powiększone węzły są widoczne przez skórę. Około 30% chorych z PGL podaje w wywiadzie przebycie ostrej choroby retrowirusowej. W miarę upływu czasu węzły ulegają zazwyczaj zmniejszeniu. U zakażonych HIV z PGL można, w czasie trwania powiększenia węzłów, zaobserwować pojawienie się zakażeń skóry, dróg oddechowych czy (i) przewodu pokarmowego drobnoustrojami nieoportunistycznymi. Niektórzy odczuwają bóle głowy i zmęczenie. U 10-30% chorych z PGL w ciągu około 5 lat od pojawienia się u nich objawów węzłowych rozwinie się AIDS. W celu określenia stopnia zaawansowania choroby i podjęcia decyzji leczniczych można, poza oceną stanu klinicznego i immunologicznego, pobrać powiększony węzeł do badania histologicznego.

/ Poradnik dla stomatologów /

Objawy ogólnoustrojowe (zespół wyczerpania - wasting syndrome; zespół związany z AIDS - AIDS related complex (ARC))

Zespół ten rozpoznaje się wówczas, gdy u osoby zakażonej HIV występują łącznie lub rozdzielnie co najmniej dwa z niżej podanych objawów i będą utrzymywały się dłużej niż 3 miesiące. Do objawów zespołu wyczerpania należą:

• okresowa lub ciągła gorączka wyższa od 38^oC,
• ubytek 10%, lub większy, masy ciała w stosunku do okresu poprzedzającego pojawienie się tych objawów,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• okresowa lub przewlekła biegunka (więcej niż dwa wypróżnienia na dobę),
• nocna potliwość,
• uczucie wyczerpania fizycznego i psychicznego.

Zespół powyższych objawów u 10-35% nosicieli HIV poprzedza ujawnienie się pełnoobjawowego AIDS. Zwykle u tych osób AIDS rozwija się w ciągu następnych 3 lat.

W ARC stwierdza się też odchylenia w badaniach pomocniczych, stanowiących laboratoryjne czynniki prognostyczne postępu choroby - opisane wcześniej. Wystąpienie zespołu wyczerpania wymaga pogłębionej diagnostyki klinicznej, mikrobiologicznej, obrazowej w celu rozpoznania ewentualnie rozwijających się zakażeń oportunistycznych czy (i) nowotworów.

Granica między zespołem objawów ogólnoustrojowych a AIDS pełnoobjawowym jest mało wyraźna, trudna do określenia. W AIDS objawy te są na ogół utrwalone, bardziej nasilone i występują wraz z zakażeniami oportunistycznymi i (lub) z nowotworami będącymi wynikiem zakażenia HIV.

/ Poradnik dla stomatologów /

Klasyfikacja zakażenia HIV u dorosłych (powyżej 13 roku życia)

Od początku epidemii definiowano stadia infekcji HIV, przede wszystkim do celów nadzoru epidemiologicznego. Stosowaną obecnie klasyfikację stadiów zakażenia HIV amerykańskie Centers for Disease Control and Prevention (CDC) opublikowało w roku 1992. Wprowadzono do niej trzy nowe choroby wskazujące AIDS, podkreślono także znaczenie oznaczania bezwzględnej liczby limfocytów CD4, rozszerzając definicję AIDS na pacjentów z ich liczbą mniejszą niż 200 kom/mm³ krwi, niezależnie od ich stanu klinicznego. Klasyfikacja obowiązuje w USA od 1 stycznia 1993 r. W Europie definicję AIDS poszerzono o trzy choroby wskaźnikowe, nie wprowadzono jednak kryterium laboratoryjnego ze względu na niedostateczną standaryzację pomiarów limfocytów CD4 oraz brak powszechnej dostępności tych pomiarów. Uznano także, iż postawienie rozpoznania AIDS u osoby nie mającej żadnych objawów klinicznych zakażenia HIV pociąga za sobą zbyt poważne konsekwencje psychologiczne i socjalne.

Klasyfikacja obowiązuje w większości krajów europejskich od lipca 1993 r., także w Polsce.

Nowy system klasyfikacji obejmuje kryteria kliniczne (A, B i C) i laboratoryjne (1, 2 i 3).

Tab. Klasyfikacja infekcji HIV według Centers for Disease Control and Prevention (CDC), 1993 r.

Kryterja laboratoryjne (komórki CD4+)	Kryteria kliniczne
	A choroba bezobjawowa, ostra (pierwotna) infekcja HIV lub PGL	B choroba objawowa, stany nie należące do A lub C	C choroby wskaźnikowe AIDS
>500/mm3 (>29%)	A1	B1	C1
200-499/mm3 (14-28%)	A2	B2	C2
<200/mm3 (<24%)	A3	B3	C3

W Europie definicja AIDS obejmuje stadia C1, C2, i C3; w USA rozpoznaje się AIDS także u osób mieszczących się w stadiach A3, B3 (niezależnie od stadium klinicznego) i C3.

Do kategorii klinicznej A należą:

• bezobjawowe zakażenie HIV,
• przetrwała uogólniona limfadenopatia,
• ostra (pierwotna) infekcja HIV (ostra choroba retrowirusowa) z towarzyszącymi objawami lub ostra infekcja HIV w wywiadzie.

Kategoria kliniczna B obejmuje następujące schorzenia:

• objawy ogólne, jeśli nie mogą zostać przypisane żadnej określonej chorobie i utrzymują się przynajmniej przez miesiąc, jak gorączka powyżej 38,5^oC lub biegunka utrzymująca się krócej niż 1 miesiąc,
• choroby zapalne miednicy, szczególnie gdy powikłane są ropniami jajników lub jajowodów,
• Angiomatosis bacillaris,
• kandydozą jamy ustnej lub pochwy (przewlekle nawracającą lub źle reagującą na leczenie),
• dysplazję, raka szyjki macicy (in situ),
• infekcją Herpes zoster (półpasiec), obejmującą więcej niż dwa dermatomy lub pojawiającą się więcej niż dwukrotnie,
• idiopatyczną czerwienicą trombocytopeniczną,
• listeriozę,
• leukoplakię włochatą jamy ustnej,
• neuropatie obwodowe,
• inne choroby, które nie definiują AIDS, przypisywane infekcji HIV i wskazujące na znaczne upośledzenie odporności komórkowej.

Lista tych stanów chorobowych nie jest kompletna i będzie z pewnością rozszerzana.

W kategorii klinicznej C mieszczą się choroby wskazujące na AIDS:

• bakteryjne, powtarzające się zapalenia płuc (dwa lub więcej epizodów w czasie 12 miesięcy),
• nawracająca posocznica salmonelozowa,
• zakażenie Mycobacterium tuberculosis płuc lub pozapłucne,
• zakażenie Mycobacterium avium complex, Mycobacterium kansasii czy innymi gatunkami lub nie zidentyfikowanymi dotąd mykobakteriami,
• kandydoza przełyku,
• zakażenie Herpes simplex: przewlekłe owrzodzenia (utrzymujące się krócej niż 1 miesiąc), zapalenia płuc, przełyku,
• postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia,
• zakażenie wirusem cytomegalii: zapalenie siatkówki z utratą widzenia lub inne lokalizacje (poza wątrobą, śledzioną, węzłami chłonnymi),
• encefalopatia związana z zakażeniem HIV,
• zespół wyniszczenia spowodowany HIV,
• mięsak Kaposiego,
• chłoniak immunoblastyczny lub Burkitta, lub pierwotny mózgu,
• inwazyjny rak szyjki macicy,
• kryptokokoza pozapłucna,
• zakażenia wirusem Herpes simplex: przewlekłe owrzodzenie (lub owrzodzenia) utrzymujące się ponad 1 miesiąc lub zapalenie oskrzeli, płuc, przełyku.

Zgodnie z tą klasyfikacją AIDS rozpoznać można, jeśli u osoby z laboratoryjnie potwierdzonym zakażeniem HIV wystąpią objawy przynajmniej jednej choroby znajdującej się na liście chorób wskaźnikowych kategorii klinicznej C. Choroba wskaźnikowa AIDS powinna być rozpoznana w sposób definitywny. Zalecenia dotyczące definitywnego rozpoznania infekcji oportunistycznej czy nowotworowej przedstawiono w tabeli poniżej.

Tab. Metody decydujące o definitywnym rozpoznaniu schorzeń wskazujących na AIDS

Choroby	Metody diagnostyczne
Kryptosporydioza, Isosporiaza, Mięsak Kaposiego, Chłoniaki, Zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis carinii, Postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, Toksoplazmoza, Rak szyjki macicy	Badania mikroskopowe (histologiczne lub cytologiczne)
Kandydoza	Oglądanie w badaniu endoskopowym (albo autopsyjnym) lub badanie mikroskopowe (histologiczne lub cytologiczne) próbki pobranej bezpośrednio ze zmienionej tkanki (w tym zeskrobin powierzchni błony śluzowej), ale nie hodowla
Kokcydioidomykoza, Kryptokokoza, Zakazenie wirusem cytomegalii, Zakażenie wirusem Herpes simplex, Histoplazmoza	Badanie mikroskopowe (histologiczne lub cytologiczne), hodowla lub wykrycie antygenu w próbce pobranej bezpośrednio ze zmienionej tkanki lub płynu pochodzącego z tej tkanki
Gruźlica, Inne mykobakteriozy, Salmoneloza	Hodowla
Encefalopatia (demencja] związana z zakażeniem HIV	Dane kliniczne wskazujące na zaburzenia percepcji lub zaburzenia ruchowe utrudniające aktywność zawodową lub czynności dnia codziennego, postępujące w ciągu tygodni lub miesięcy przy braku współistniejącej choroby bądz czynnika innego niż zakażenie HIV, który mógłby tłumaczyć te objawy. Metody zastosowane do wykluczenia takich chorób lub czynników powinny obejmować badanie płynu mózgowo-rdzeniowego oraz badanie mózgu (tomografia komputerowa, magnetyczny rezonans jądrowy lub badanie sekcyjne)
Zespół wyniszczenia w przebiegu infekcji HIV (HIV wastiag syndrome)	Niezamierzona utrata wagi, powyżej 10% wagi wyjściowej, oraz przewlekła biegunka (przynajmniej dwa luźne stolce na dobę) lub przewlekłe osłabienie i udokumentowana gorączka (przez 30 dni, ciągła lub przerywana) przy braku chorób towarzyszących, innych niż choroba HIV
Nawracające zapalenie płuc	Nawracające (więcej niż jeden epizod w ciągu roku), ostre (nowe zmiany w rtg płuc, nie występujące wcześniej) zapalenie płuc rozpoznane przez: hodowlę (lub inne swoiste metody diagnostyczne), rtg cechy pneumonii; przypadki nie mające potwierdzenia czynnika etiologicznego dla jednego z epizodów powinny byż uznane za prawdopodobne

Dopuszczono także rozpoznawanie schorzeń wskaźnikowych AIDS za pomocą kryteriów przybliżonych; propozycje ich rozpoznawania ukazuje następna tabela.

Tab. Zalecenia do rozpoznawania schorzeń wskazujących na AIDS (kryteria prawdopodobne)

Choroby	Kryteria prawdopodobne
Kandydoza przełyku	Wystąpienie bólu zamostkowego przy połykaniu Kandydoza jamy ustnej rozpoznana przez stwierdzenie białych kępek lub blaszek (plaques) na zaczerwienionym podłożu lub przez mikroskopowe stwierdzenie filamentów mycelium grzyba z próbki skrobanej ze śluzówki jamy ustnej, bez uprzedniej hodowli
Cytomegalo-wirusowe zapalenie siatkówki	Stwierdzenie charakterystycznych zmian w kolejnych badaniach oftalmologicznych (np. dyskretne, ostro odgraniczone zbielenia, rozprzestrzeniające się odśrodkowo wzdłuż naczyń krwionośnych, narastające przez wiele miesięcy i często występujące wraz z zapaleniem naczyń siatkówki, wybroczynami i martwicą). Zejściem procesu chorobowego jest zbliznowacenie siatkówki i zanik z pozostawieniem plamkowatego przebarwienia nabłonka
Mykobakteriozy	Badanie mikroskopowe próbek kału lub płynów ustrojowych (które w normalnych warunkach są jałowe) lub tkanki z miejsca innego niż płuca, skóra, węzły chłonne szyi lub wnęki płuca wykazujące obecność prątków kwasoopornych gatunku nie zidentyfikowanego w hodowli
Mięsak Kaposiego	Charakterystyczny obraz makroskopowy rumieniowych lub fioletowo podbarwionych zmian grudkowatych (plaque-like) na skórze lub błonach śluzowych. (Uwaga: klinicyści, którzy widzieli niewiele przypadków mięsaka Kaposiego nie powinni podejmowaś się nawet przybliżonego rozpoznania zmian)
Zapalenie płuc wywołane Pneumocystis carinii	W wywiadzie - duszność wysiłkowa lub suchy kaszel w ciągu ostatnich 3 miesięcy Rozległe obustronne nacieki śródmiąższowe w rtg lub wynik badania scyntygraficznego płuc, wskazujący na rozległe, obustronne zajęcie płuc Hipoksemia krwi tętniczej - pO2<70 mmHg lub zmniejszona pojemność dyfuzyjna płuc (<80% normy) lub zwiększenie gradientu pęcherzykowo-tętniczego tlenu Brak dowodów bakteryjnego zapalenia płuc
Nawracające zapalenie płuc	Nawracające (więcej niż jeden epizod w ciągu 12 miesięcy) ostre zapalenie płuc (nowe objawy, dowody rtg nieobecne wcześniej) rozpoznane na podstawie objawów klinicznych
Toksoplazmoza mózgu	Świeże ogniskowe zaburzenia neurologiczne, wskazujące na zmiany w obrębie czaszki lub upośledzenie świadomości Wykazanie przez CT lub MRI zmiany wykazującej mass effect lub rtg, ulegające wzmocnieniu po podaniu kontrastu Obecność przeciwciał anty-Toxoplasma gondii lub korzystny wynik leczenia typowego dla toksoplazmozy
Gruźlica płuc	Gdy nie jest dostępne potwierdzenie bakteriologiczne na podstawie obrazu klinicznego i radiologicznego

Zasadą klasyfikacji jest to, że pacjent raz zaliczony do bardziej zaawansowanego stadium infekcji nie może być w razie poprawy stanu klinicznego lub wyników badań laboratoryjnych przesunięty do stadium wcześniejszego.

Z pewnością obowiązujący obecnie system klasyfikacji stadiów infekcji HIV nie jest ostateczny. Wiedza o patogenezie zakażenia rośnie z ogromną szybkością. Od połowy 1996 r. pojawia się coraz więcej doniesień dowodzących, że oprócz ilościowego oznaczania limfocytów CD4 istotne znaczenie dla podejmowania decyzji terapeutycznych ma oznaczanie liczby kopii wirusowego RNA. Zmiany poziomu RNA HIV odzwierciedlają istotne zmiany stopnia replikacji wirusa (spowodowane np. leczeniem antywirusowym), korelują również z przebiegiem klinicznym choroby. Być może więc kolejna rewizja klasyfikacji stadiów infekcji HIV obejmować będzie również te oznaczenia, pod warunkiem, że stosowane metody diagnostyczne staną się tańsze i powszechniej dostępne.

/ HIV/AIDS - diagnostyka i terapia /

Korelacje między poziomem CD4 a występowniem objawów chorobowych

Liczba CD4	Infekcje	Inne zespoły
>500/mm3	ostra choroba retrowirusowa, kandydoza pochwy	uogólniona przewlekła limfadenopatia (PGL), zespół Guillain-Barré, miopatia, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych aseptyczne
200 - 500/mm3	zapalenie płuc pneumokokowe i inne bakteryjne, gruźlica płuc, półpasiec, kandydoza jamy ustnej (thrush), kandydoza przełyku, kryptosporydioza, mięsak Kaposiego, leukoplakia włochatokomórkowa	neoplazja szyjki macicy, rak szyjki macicy, chłoniak wychodzący z limfocytów B, niedokrwistość, zapalenie wielonerwowe, chłoniak nieziarniczy, zapalenie płuc śródmiąższowe, idiopatyczna plamica małopłytkowa
<200/mm3	pneumocystozowe zapalenie płuc, rozsiana lub przewlekła opryszczka, toksoplazmoza, kryptokokoza, rozsiana histoplazmoza lub kokcydioidomykoza, mikrosporidioza, rozsiana pozapłucna gruźlica, postępująca ogniskowa leukoencefalopatia, kandydozowe zapalenie przełyku	zespół wyniszczenia, obwodowa polineuropatia, demencja związana z HIV, chłoniak centralnego ukladu nerwowego, kardiomiopatia, mielopatia wodniczkowa, postępująca poliradikulopatia, chłoniak immunoblastyczny
<50/mm3	rozsiana choroba cytomegalowirusowa, rozsiana mykobakterioza

/ HIV/AIDS - diagnostyka i terapia /

Częstość występowania chorób wskaźnikowych AIDS

Pneumocystozowe zapalenie płuc	19%
Zespół wyniszczenia (utrata wagi powyżej 10% wagi należnej) oraz przewlekła biegunka powyżej dwóch stolców dziennie lub przewlekłe oslabienie i udokumentowane stany gorączkowe niejasnego pochodzenia powyżej 30 dni	9,5%
Kandydoza przewlekła tchawicy, oskrzeli lub płuc	7,0%
Choroba cytomegalowirusowa narządów innych niż wątroba, śledziona, węzły chłonne w tym: postać oczna	4,5% 2,0%
Gruźlica płuc	4,3%
Mięsak Kaposiego	4,0%
Rozsiane zakażenie Mycobacterium avium lub Mycobacterium kansasii	3,1%
Nawracające zapalenie płuc bakteryjne - więcej niż dwa epizody w ciągu roku	2,8%
Zakażenie wirusem Herpes simplex pod postacią: owrzodzenia błon śluzowych utrzymujące się powyżej miesiąca, zapalenia oskrzeli, zapalenia płuc, zapalenia przełyku	2,7%
Toksoplazmoza narządów wewnętrznych	2,4%
Kryptokokoza pozapłucna	2,3%
Chłoniak nieziarniczy z limfocytów B lub o nieznanym immunologicznie fenotypie, histologicznie sklasyfikowany jako małe, nierozsiane chłoniaki albo mięsak immunoblastyczny	1,2%
Kryptosporydioza z biegunką dłuższą niż miesiąc	1,1%
Gruźlica, postać rozsiana	1,0%
Postępująca ogniskowa leukoencefalopatia	0,5%
Histoplamoza pozapłucna	0,5%
Chłoniak mózgu	0,3%
Inwazyjny rak szyjki macicy	0,3%
Pozapłucna kokcydioidomykoza	0,2%
Posocznica salmonelozowa (nie Salmonella typhi), nawracająca	0,1%
Biegunka powyżej miesiąca wywołana przez Isopora belli	0,05%
Nokardioza	<0,05%
Węgorczyca pozajelitowa	<0,05%

/ HIV/AIDS - diagnostyka i terapia /

Zasady leczenia zakażenia HIV

Lekiem o stwierdzonym działaniu hamującym replikację HIV in vitro jest 3'-azydo-2' 3'-didezoksymidyna, tj. azydotymidyna (AZT) o synonimach: Zydowudyna, Retrovir. Lek ten, hamując aktywność odwrotnej transkryptazy HIV wstrzymuje rozbudowę łańcucha DNA tego wirusa i tym samym spowalnia postęp skutków zakażenia.

Długotrwałe podawanie leku przedłuża życie zakażonym, w czasie terapii poprawie ulega ich samopoczucie, zwiększa się liczba limfocytów o fenotypie CD4. Lek jest skuteczny w otępieniu, szczególnie u dzieci. Nie jest wolny od działań niepożądanych, może spowodować ciężką niedokrwistość i niewydolność szpiku kostnego z neutropenią i trombocytopenią a także miopatie oraz zmiany skórne. Stosowany długotrwale, już nawet po 6 miesiącach, powoduje powstanie oporności na AZT, wyrażającą się rozwojem mutantów HIV.

Dlatego obecnie zaleca się leczenie kombinowane, tj. złożone z dwóch, trzech, a nawet czterech leków antyretrowirusowych. Trwają badania nad sprawdzaniem skuteczności klinicznej AZT stosowanej łącznie z takimi analogami nukleozydów jak: didanozyna (ddI), didezoksycytydyna (ddC, Zalcytabina) czy nowszy specyfik - 3TC (Lamiwudyna) oraz z inhibitorami proteazy, np. z Sanguinavirem, które to specyfiki działają w innym niż AZT i jej analogi miejscu cyklu biologicznego HIV i przez to rokują większą skuteczność w leczeniu skojarzonym. AZT kojarzy się też z innymi lekami przeciwwirusowymi, takimi jak: acyklowir, foskarnet, interferony. Acyklowir wykazuje skuteczność wobec wirusów herpes i varicella-zoster, a foskarnet wobec CMV.

Zakażenia oportunistyczne i nowotwory występujące w AIDS wymagają stosowania niekiedy wielu leków, w wysokich dawkach i przez dłuższy czas. Ze względu na czyste nawroty zakażeń konieczne jest stosowanie leczenia podtrzymującego.

W wielu ośrodkach trwają prace nad różnego rodzaju szczepionkami przeciwko HIV. Osiągnięto już etap badań na ludziach. Prowadzone są także badania nad uzyskaniem swoistych immunoglobulin w celu uodparniania biernego.

/ Poradnik dla stomatologów /

© 1998 SONAR