| |
| |  |
W największym skrócie, zakażenie HIV wywołuje dysregulację odpowiedzi odpornościowej, aż do całkowitego jej zniszczenia. Bezpośrednie skutki zakażenia - dają w rezultacie zaburzenia odpornościowe. Te z kolei są pośrednim podłożem zakażeń drobnoustrojami oportunistycznymi i rozwoju nowotworów. Pomimo olbrzymich postępów wiedzy na ten temat patogenezy zakażenia HIV, nie jest ona jeszcze w pełni poznana. Utrudnieniem jest tu brak odpowiedniego modelu doświadczalnego na zwierzętach. Poniżej zostaną przedstawione podstawowe informacje z tego zakresu. HIV to de facto heterogenna grupa wirusów, zakażających ustrój poprzez wolne cząstki lub zainfekowane komórki. Dotyczy to zarówno komórek krążących w krwi, jak i zlokalizowanych w błonie śluzowej(szyjka macicy, cewka moczowa). Poza tym, przejście wirusa może odbywać się z zakażonej komórki do komórek wchodzących w skład utkania błony śluzowej (jelito, jama macicy). Zakażenie różnych komórek możliwe jest także przez inne receptory aniżeli CD4. Wrażliwe na nie są więc komórki posiadające cechę fenotypową CD4+ oraz jej nie posiadające (CD4-). Do pierwszych należą: limfocyty CD4, monocyty/makrofagi (krążące monocyty, pęcherzyków płucnych, mózgowe - mikroglej). Do drugich zaś: komórki śródbłonkowe, nabłonkowe, astroglej, oligodendroglej, komórki Langerhansa skóry (tzw. pająkowate jasne), dendrytyczne węzłów chłonnych i prawdopodobnie także inne. Z monocytami wirus jest roznoszony po całym ustroju, ponieważ z tej puli komórkowej wywodzą się makrofagi tkankowe. Pierwotne zakażenie HIV przebiega u 30-60% osób z objawami klinicznymi, najczęściej o charakterze nieswoistym, rzadziej zespołu mononukleozowego, jeszcze rzadziej - limfocytarnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, a wyjątkowo z poważniejszymi (śpiączka) cechami zajęcia mózgu. Okres ten charakteryzuje się wysokimi wartościami wiremii oraz zakażeniem licznych mononuklearów krwi obwodowej. Jednocześnie w surowicy występuje antygen p24. Liczba limfocytów CD4 jest obniżona. Wśród subpopulacji limfocytów CD4 zmniejszeniu ulega liczba limfocytów o fenotypie CD4+CD45RA+ (limfocyty dziewicze) i CD45RO+ (limfocyty pamięci). Po krótkotrwałym spadku, zwiększa się liczba limfocytów CD8 wykazujących cechy pobudzenia. Wskaźnik CD4:CD8 jest odwrócony. Zwiększa się także, do wartości zbliżonych do zwykłych, liczba limfocytów CD4, lecz nie ulega odbudowie subpopulacja komórek pamięci. We wczesnych okresach zakażenia stwierdza się zarówno liczne cząstki wirusa, jak również kopie genomowego RNA w surowicy krwi. Poniższy schemat jest zestawieniem etapów pierwotnego zakażenia HIV. Wniknięcie wirusa -> Depozyt w węzłach chłonnych -> Prezentacja antygenów limfocytom B i T -> Aktywacja komórek CD4+T -> Zakażenie, integracja genomu -> Rozsiew wirusa -> Cytotoksyczna odpowiedź komórek CD4+T Po okresie zakażenia ostrego i pojawieniu się anty-HIV dochodzi do okresu zakażenia bezobjawowego. Wynosi on średnio około 10 lat, z przedziałem zmienności od 7,9 do 12,3 lat. Brak replikacji nazywamy stanem zakażenia utajonego, a stan replikacji - zakażeniem produktywnym. Zakażenie utajone może trwać przez całe lata. w tym okresie stwierdza się liczne cząstki wirusa, przede wszystkim w komórkach dendrytycznych węzłów chłonnych. W wielu badaniach wykazano, że w okresie utajenia we krwi i w komórkach znajduje się mniej zarówno cząstek HIV, jak i HIV-1 RNA aniżeli w krwi chorych z pełni rozwiniętym AIDS. We frakcji komórkowej płynów ustrojowych znajduje się 50-100 więcej zakażonych komórek aniżeli wynosi liczba wolnych cząstek HIV. Stan zakażenia bezobjawowego, trwający całe lata, jest możliwy dzięki - do czasu sprawnej - kontroli nad procesami replikacji HIV, sprawowanej przez układ odpornościowy. Bez tej aktywności populacja wirusa ulegałaby podwojeniu średnio raz na dwa dni (codziennie powstaje co najmniej miliard nowych cząsteczek wirusowych). / Poradnik dla stomatologów /
| | |
Początkowo w surowicy stwierdza się przeciwciała klasy IgM swoiste dla epitopów białek p24 i gp41, a następnie przeciwko innym antygenom. Po upływie kilku tygodni w surowicy są obecne anty-HIV klasy IgG. Szczególną uwagę, z punktu widzenia mechanizmów patogenetycznych, zwraca się na właściwości przeciwciał anty-HIV typu neutralizującego (hamujące zakażenie komórek). Wykrywa się je w surowicy, płynie mózgowo-rdzeniowym i moczu. Podstawowymi determinantami indukującymi ich powstawanie są epitopy umiejscowione w regionie gp120 i gp 41. Są to przeciwciała niejednorodne, skierowane zarówno przeciwko strukturom zmiennym, jak i konserwatywnym. Oddziałują więc zarówno swoiście dla danego typu wirusa, jak i mają właściwości grupowo-specyficzne. Jednakże ich skuteczność neutralizacyjna jest mała. Przyczyną może być niskie miano. Doniesiono także o nasilaniu zakażenia komórek przez umożliwienie wychwytywania kompleksu wirus - przeciwciało, wiążącego się przez fragment Fc z receptorem komórki docelowej. Poza tym przeciwciała anty-HIV (anty-gpl20 i anty-gp41, klasy IgG1) biorą udział w cytotoksyczności komórkowej zależnej od przeciwciał (ADCC: antibody-dependent cellular cytotoxicity). Liza zakażonej komórki nimi opłaszczonej, odbywa się bez udziału dopełniacza. Nie ma korelacji pomiędzy obecnością tych przeciwciał a stanem klinicznym. / Poradnik dla stomatologów /
| | | Na zróżnicowanie właściwości HIV mają zarówno biologiczne cechy szczepu, jak i oddziaływanie środowiska ustrojowego. Jest to proces dynamiczny. Wszystkie izolaty uzyskane od osób świeżo zakażonych mają przede wszystkim tropizm do makrofagów, co wskazuje na te komórki jako na pierwsze, w których doszło do replikacji bezpośrednio po infekcji. Z czasem jej trwania tropizm wyraźnie zmienia się w kierunku limfocytów CD4. Z punktu widzenia biologicznego wirusy HIV można podzielić na trzy grupy: izolaty o małej zdolności replikacyjnej i bez zdolności do tworzenia zespólni (NSI, non-syncytium inducing), o wysokiej replikatywności, również nie tworzące zespólni oraz wysoko replikacyjne, tworzące zespólnie (SI, syncytium inducing). Izolaty SI mają tendencję do szybszego namnażania się, NSI natomiast mogą replikować się zarówno szybciej, jak i wolniej. Tropizm do makrofagów jest charakterystyczny dla fenotypu NSI, jednakże komórki te ulegają także zakażeniu przez HIV o fenotypie SI. Zakażenia wirusem SI są jednak rzadkie w okresie trwania obecnej epidemii. Fenotyp SI jest związany z tropizmem do komórek T, powoduje szybsze zmniejszanie się liczby komórek CD4 i szybszy postęp zakażenia. Wariant ten jest wykrywany u 50% chorych wykazujących progresję do AIDS. Ponieważ po rozwinięciu się AIDS nadal utrzymuje się tendencja do dominacji wirusa o fenotypie SI, możliwe jest, iż zmiana tropizmu z makrofagów do komórek T jest o odzwierciedleniem osiągnięcia końcowego etapu czynnościowego niedoboru odpornościowego. Prawdopodobnie pod wpływem presji immunologicznej odmiana wirusa o małej cytopatyczności z czasem wykazuje jej wzrost. / Poradnik dla stomatologów /
| | |
Na zróżnicowanie właściwości HIV mają zarówno biologiczne cechy szczepu, jak i oddziaływanie środowiska ustrojowego. Jest to proces dynamiczny. Wszystkie izolaty uzyskane od osób świeżo zakażonych mają przede wszystkim tropizm do makrofagow, co wskazuje na te komórki jako na pierwsze, w których doszło do replikacji bezpośrednio po infekcji. Z czasem jej trwania tropizm wyraźnie zmienia się w kierunku limfocytów CD4. Z punktu widzenia biologicznego wirusy HIV można podzielić na trzy grupy: izolaty o małej zdolności replikacyjnej i bez zdolności do tworzenia zespólni (NSI, non-syncytium inducing), o wysokiej replikatywności, również nie tworzące zespólni oraz wysoko replikacyjne, tworzące zespólnie (SI, syncytium inducing). Izolaty SI mają tendencję do szybszego namnażania się, NSI natomiast mogą replikować się zarówno szybciej, jak i wolniej. Tropizm do makrofagów jest charakterystyczny dla fenotypu NSI, jednakże komórki te ulegają także zakażeniu przez HIV o fenotypie SI. Zakażenia wirusem SI są jednak rzadkie w okresie trwania obecnej epidemii. Fenotyp SI jest związany z tropizmem do komórek T, powoduje szybsze zmniejszanie się liczby komórek CD4 i szybszy postęp zakażenia. Wariant ten jest wykrywany u 50% chorych wykazujących progresję do AIDS. Ponieważ po rozwinięciu się AIDS nadal utrzymuje się tendencja do dominacji wirusa o fenotypie SI, możliwe jest, iż zmiana tropizmu z makrofagów do komorek T jest o odzwierciedleniem osiągnięcia końcowego etapu czynnościowego niedoboru odpornościowego. Prawdopodobnie pod wpływem presji immunologicznej odmiana wirusa o małej cytopatyczności z czasem wykazuje jej wzrost. / Poradnik dla stomatologów /
| | |
W zakażeniu HIV - efekt immunosupresji jest związany z zaburzeniami czynności tych komórek i z zmniejszeniem się ich liczebności. Część zakażonych limfocytów CD4 ulega efektowi cytopatycznemu, a część - zakażeniu utajonemu. Odsetek zakażonych limfocytów CD4 sięga kilkudziesięciu procent, średnio dziesięciokrotnie więcej, aniżeli wskazywały na to wyniki badań z połowy lat 80., uzyskane przy użyciu mniej czułych metod. Osoby zakażone, wg jednej z serii badań, tracą rocznie - średnio 60 x 106 / L CD4. Utrata tak znacznej liczby tych komórek jest m.in. związana z pojawianiem się szczepów o zwiększonej wirulencji. Giną komórki pojedyncze oraz ich zespoły. Śmierć komórki pojedynczej jest prawdopodobnie związana z nagromadzeniem się niezintegrowanego DNA wirusowego (zahamowanie syntezy własnych białek). Komórki zakażone HIV, wykazujące tylko ekspresję białek otoczki gp 120 i gp 160, a także nie zakażone, mogą tworzyć zespólnie. Są to twory wielokomórkowe połączone błonami komórkowymi poprzez mostki: receptor CD4-białko otoczki. Rzadko występują in vivo. Komórki zespólni nie mogą wypełniać swego programu genetycznego. Szybko giną. Rozważany jest także mechanizm śmierci limfocytów CD4 (lecz także CD8) poprzez tzw. programowaną śmierć komórki (apoptosis). Właściwości wzbudzania apoptozy w sąsiednich komórkach ma posiadać kompleks gp120+receptor CD4. Inną możliwością wywoływania tego efektu może być zdolność HIV do modyfikowania funkcji takich komórek, jak monocyty i komórki dendrytyczne. Miałyby one utracić zdolność do blokowania sygnałów o właściwościach uruchamiania apoptozy w komórkach T. Być może oddziałują w tym procesie także superantygeny pochodzenia drobnoustrojowego lub kodowane przez wirus HIV. Superantygen ma właściwości aktywowania licznych klonów limfocytów T w sposób prowadzący do apoptozy. Apoptoza prawdopodobnie zachodzi przede wszystkim w narządach limfatycznych, w miejscu żywej odpowiedzi odpornościowej, tam gdzie gromadzi się najwięcej materiału wirusowego. Doprowadza to do niedoboru dojrzałych limfocytów T. Natomiast apoptoza w grasicy i w szpiku kostnym powoduje niedostatek komórek progenitorowych z konsekwencjami dla możliwości uzupełnienia braku komórek dojrzałych. Postępujący ubytek komórek dendrytycznych w węzłach chłonnych i nabłonkowych w grasicy, co obserwuje się w zaawansowanych okresach zakażenia, może być przyczyną braku oddziaływania odpowiednich sygnałów hamujących procesy programowanej śmierci komórki. Jest to jeden z elementów chaosu informacyjnego, który ostatecznie wprowadza HIV w ustroju. Dysfunkcja limfocytów CD4 nie zależy wyłącznie od ich niedoboru ilościowego, lecz także od wiązania się gp120 z cząstką CD4. Zaburza to odbiór i przepływ informacji do komórki i z komórki. Limfocyt CD4 traci zdolność do rozpoznawania drobnoustrojowych antygenów rozpuszczalnych. Limfocyty CD4 z przyłączoną do powierzchni błony komórkowej cząstką CD4 mogą być także podatne na atak immunologiczny ze strony limfocytów T cytotoksycznych. Przeciwciała przeciwko gp120 HIV mogą także indukować przeciwciała antyidiotypowe imitujące strukturalnie epitopy gp120. Dzięki temu są one wiązane z powierzchnią błony komórkowej limfocytu poprzez cząsteczkę CD4. Tak zmienione limfocyty mogą byc rozpoznawane jako obce i ulegać niszczącemu atakowi komórek K - w mechanizmie cytotoksyczności komórkowej zależnej od przeciwciał (ADCC).
Do śmierci limfocytów o fenotypie CD4 mogą przyczyniać się także procesy o podłożu autoimmunologicznym. Pomiędzy cząsteczkami HLA klasy II a gp120 i gp 40 HIV występują analogie strukturalne. Tak więc, anty-HIV mogą reagować krzyżowo z antygenami HLA-II. W ten sposób blokują interakcję pomiędzy limfocytami CD4 a cząsteczkami HLA-II na komórkach prezentujących antygen. Uniemożliwia to własciwą odpowiedź na antygeny. Zaburzenia te pojawiają się jeszcze przed zmniejszeniem się liczby tych komórek. Poniższa rycina przedstawia schematyczny przebieg zakażenia HIV-1, uwzględniający takie elementy, jak poziom wiremii, liczbę limfocytów CD4 etc.
Ryc. Schemat przebiegu zakażenia HIV-1 
/ Poradnik dla stomatologów /
| | |
Zakażenie omawianym tu wirusem powoduje uruchomienie odpornościowych mechanizmów obronnych. Badania przeprowadzone w połowie lat 90. wykazały, iż replikacja HIV utrzymuje się na dość wysokim poziomie podczas okresu bezobjawowego. Niszczeniu ulegają liczne komórki układu odpornościowego. Mimo to, na skutek funkcjonowania mechanizmów obronnych, do załamania się odporności dochodzi dopiero po latach. Przez średnio 10 lat poziom wirusa stopniowo wzrasta, czemu towarzyszy zmniejszanie się liczby limfocytów pomocniczych o fenotypie CD4. Przyjmuje się, iż bariera obrony zostaje przełamana wówczas, gdy liczba tych komórek w mililitrze zmniejszy się poniżej 200 (u osób zdrowych wynosi około 1000). Wówczas następuje gwałtowna replikacja wirusa i w końcu całkowite załamanie odpornościowe. W odpowiedzi przeciwwirusowej największe znaczenie mają cytotoksyczne komórki CD8. Stwierdzono zdolność rozpoznawania przez nie specyficznych epitopów w obrębie glikoprotein otoczki, białka kodowanego przez gen gag, oraz innych produktów, w tym także odwrotnej transkryptazy. Ten rodzaj komórek cytotoksycznych pojawia się wcześnie po zakażeniu. Mają one właściwości zabijania zakażonych komórek zanim te rozpoczną replikować cząstki wirusowe, co powoduje zmniejszenie liczby cząstek HIV. Aktywność komórek cytotoksycznych prawdopodobnie umożliwia wieloletni okres trwania nosicielstwa bezobjawowego. Szczególnie interesującym modelem badań są osoby, u których nie dochodzi do progresji infekcji, mimo jej długoletniego trwania (patrz niżej). Chociaż jest tu wiele niejasności, zwrócono uwagę, iż u tych osób występują limfocyty CD8+ ograniczające możliwość przenoszenia zakażenia z limfocytów CD4 na mononukleary krwi obwodowej. 0 ile hodowla czystych limfocytów CD4 HIV+, pochodzących od osób zakażonych przez wiele lat i nie rozwijających AIDS, łatwo zakaża mononukleary aktywowane fitohemaglutyniną, o tyle dodanie CD8 pochodzących od tego samego dawcy co limfocyty CD4, blokuje in vitro takie zakażenie. Ponieważ taki sam efekt wywiera supernatant z hodowli ww. limfocytów CD8, ich oddziaływanie odbywa się najprawdopodobniej poprzez wytwarzanie do tej pory nieznanej cytokiny o nazwie czynnik przeciwwirusowy. Hamuje ona transkrypcję HIV. Znane są przypadki nadwrażliwości limfocytów CD8 na antygeny HIV u osób bez cech zakażenia, które miały kontakty seksualne z nosicielami HIV. Opisano także przypadki cytotoksyczności skierowanej przeciwko antygenom HIV (zależnej od MHC klasy I) u pracowników służby zdrowia. Ulegli oni ekspozycji na wirusa, lecz nie dokonali serokonwersji w anty-HIV. Być może jest to związane z małą liczbą zakażających cząstek HIV, jednakże wystarczających do rozwinięcia odporności komórkowej. Ostatnio opisano przypadek dziecka, u którego wyhodowano z mononuklearów krwi obwodowej HIV-1 w 19. i 51. dniu życia z negatywizacją odczynów serologicznych i wielokrotnymi ujemnymi wynikami hodowli oraz badań metodą PCR na obecność kwasów nukleinowych HIV (obserwacje do 5 roku życia). Aktywność limfocytów CD8 występuje także w węzłach chłonnych. Wpływa ona w okresie zakażenia bezobjawowego na hamowanie replikacji wirusa. Nie jest jasne, dlaczego w miarę trwania zakażenia aktywność limfocytów CD8 zmniejsza się. Być może jest to związane ze zjawiskiem apoptosis. Z drugiej strony, ten sam mechanizm może doprowadzić do niszczenia komórek CD4-TH1, co wyłącza działanie cytokin nasilających odpowiedź komórkową. / Poradnik dla stomatologów /
| | |
Ostatnio wyodrębniono grupę osób (około 7%), które pomimo zakażenia trwającego przeszło 12 lat (nawet do 15) nie wykazują progresji choroby. Określono ich charakterystyczne cechy. Są to: bardzo mała wiremia, zakażenie szczepem o mniejszych właściwościach cytopatycznych, nie występowanie anty-HIV nasilających zakaźność. Poza tym - aktywność komórek Th1 jest większa niż Th2, a komórki CD8 wykazują dużą aktywność przeciwwirusową. Struktura węzłów chłonnych jest zachowana. Hodowla HIV z krwi daje najczęściej wyniki ujemne, lecz niekiedy udaje się tego dokonać. Metodą PCR w omawianej tu grupie stwierdzono, w porównaniu z zakażonymi wykazującymi cechy postępu choroby, niski stopień wiremii oraz wirusowego DNA i RNA. W pojedynczych przypadkach wykazano, że HIV u zakażonych bez postępu choroby ma zmiany typu delecji w genie nef. Czy szczególne rodzaje mutantów HIV są przyczyną opisywanych tu zjawisk - pozostaje sprawą otwartą. Osoby te stanowią prawdopodobnie grupę heterogenną. U niektórych z nich być może do końca życia nie rozwinie się choroba, a u innych będzie dochodziło do powolnej dysfunkcji odporności. / Poradnik dla stomatologów /
| | |
Patogeneza zmian w ośrodkowym układzie nerwowym jest bardzo złożona. Pośrednio lub bezpośrednio - HIV wywołuje rozległe spustoszenia zarówno w mózgu, jak i w rdzeniu kręgowym oraz zaburzenia czynnościowe na obwodzie. Rozwija się demencja związana z AIDS (ADC: AIDS dementia complex). Na podstawie badań neuropatologicznych główne zmiany w ADC to: - zanik kory mózgowej (niedobór wagi mózgu u dzieci);
- rozsiana astrogliosis;
- pobudzenie mikrogleju;
- utrata neuronów i (lub) uszkodzenia dendrytów w neocortex.
Zmiany w mózgowiu występują już w okresie nosicielstwa bezobjawowego (badania przeprowadzono u osób HIV+, które zginęły w wyniku wypadków). Wczesny zanik kory, zapalenie naczyń, degeneracja mieliny i astrocytoza - to najczęstsze znaleziska.HIV wnika do mózgu poprzez komórki środbłonka splotów naczyniowych lub przejście zakażonych limfocytów i monocytów przez uszkodzoną barierę krew - płyn mózgowo-rdzeniowy. Bardzo istotne znaczenie mają receptory komórkowe HIV. Wirus może wniknąć do komórek nie mających cząsteczki CD4. Uważa się, że funkcje takie mogą pełnić także: receptor Fc, glikolipidy (jak galC) i LFA-1 (jest to jedna z integryn występująca na limfocytach B i T, monocytach i granulocytach). Jednakże efektywność zakażenia komórek bez receptora CD4 jest wielokrotnie mniejsza aniżeli tych, które są wyposażone w tą cząsteczkę. I tak, komórki z receptorem Fc ulegają zakażeniu 20 tys. razy mniej efektywnie. Cząstka galC wiąże się równie dobrze z gp120 jak z CD4. Jednak efektywność zakażenia komórek wykazujących ekspresję galC jest 1000 razy mniejsza aniżeli komórek CD4+. Zakażeniu ulegają przede wszystkim komórki z linii makrofagowej (makrofagi spoczynkowe, okołonaczyniowe, mikroglej). Jednakże ostatnio przedstawiono dowody na możliwość infekcji HIV takich komórek makrogleju, jak astrocyty i oligodendrocyty, a nawet neurony. Uszkadzające oddziaływanie na mózg jest prawdopodobnie związane z produktami pobudzonych komórek zarówno makrofagów (mikroglej), jak i reaktywnych astrocytów. Są to: cząstki adhezji międzykomórkowej (np. ICAM-l, intracellular adhesion molecule, jeden z tzw. receptorów zasiedlania limfocytów), cytokiny/czynniki wzrostu (interleukina-1 i 6, GM-CSF: granulocyte-macrophage colony stimulating factor, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów i makrofagów; TNF: tumor necrosis factor, czynnik martwicy nowotworu) i inne. / Poradnik dla stomatologów /
| | |
Przeniesienie zakażenia z ciężarnej matki na dziecko ma liczne uwarunkowania. Ryzyko to jest oceniane na 15-35% (mniejsze w Europie aniżeli w Afryce). Czynnikiem wysoce sprzyjającym jest poziom obciążenia wirusem organizmu matki. Inne, to niskie wartości limfocytów CD4 i zaawansowane zakażenie. Kontrowersyjnie przedstawia się problem związku z ryzykiem zakażenia - występowanie wariantów typu SI. Czynniki, takie jak zakażenia drobnoustrojami przenoszonymi drogą płciową i chorioamnionitis, powodujące uszkodzenie bariery łożyskowej, mogą zwiększać liczbę cząstek wirusa w kanale rodnym. Wysokie miana przeciwciał neutralizujących, a zwłaszcza ich duże powinowactwo do szerokiego spektrum epitopów HIV, działają jako czynniki ochronne. Wczesne wykrywanie zakażeń płodu jest możliwe poprzez hodowlę wirusa, wykrycie jego materiału genetycznego metodą PCR albo stwierdzenie antygenemii. Przeciwciała anty-HIV mogą utrzymywać się (przeniesienie bierne przez łożysko) do 18 miesięcy. Dlatego dopiero po tym terminie ich stwierdzenie jest dowodem zakażenia (aktywna synteza anty-HIV przez ustrój dziecka). Czułość hodowli HIV oraz metody PCR wynosi około 40% w dniu urodzenia, lecz po miesiącu sięga 90%. Do zakażenia dochodzi najczęściej w czasie porodu, a bardzo rzadko wewnątrzmacicznie. Objawy zakażenia HIV u dziecka występują najczęściej po kilku miesiącach lub latach. Szybki rozwój choroby jest częstszy, aniżeli u dorosłych. Jest to związane z niepełną dojrzałością układu odpornościowego w okresie zakażenia. Komórki T noworodka mają ograniczoną biologicznie zdolność do wytwarzania cytokin, takich jak interleukiny 3 i 4, czy interferon-y. Powoduje to niedostateczny rozwój odpowiedzi humoralnej i komórkowej. Zakażenie HIV i rozwój AIDS jest jednym z najbardziej złożonych zjawisk spośród wszystkich chorób zakaźnych znanych w patologii człowieka. / Poradnik dla stomatologów /
| | | © 1998 SONAR | |
|
|
