|
| |
 |
Źródłem praw człowieka i podstawowych wolności jest godność ludzka. Prawa człowieka i podstawowe wolności są przyrodzone i niezbywalne, i nie są przez nikogo nadawane. Prawa określają te sprawy, które władza państwowa ma obowiązek zapewnić społeczeństwu, a wolności dotyczą tych spraw, w które władza nie ma prawa ingerować. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, przyjęta i proklamowana przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1948 roku, jako "wspólny cel wszystkich ludów i narodów", wyszczególnia prawa obywatelskie, polityczne, gospodarcze, społeczne i kulturalne. W 1966 roku Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych. Wprowadzają one ochronę konkretnych praw i wolności i zobowiązują państwa strony do ich przestrzegania. Polska ratyfikowała je w 1977 roku. Prawa człowieka i podstawowe wolności mogą być ograniczone wyłącznie na podstawie ustawy. Decyzje o ograniczeniu praw lub wolności nie mogą być arbitralne. Ograniczenie może wynikać wyłącznie z wyższej konieczności prawowitego celu, czyli musi być podyktowane wymogami zdrowia publicznego lub ochroną praw i wolności innych. Proponowane ograniczenia muszą być skuteczne i nie mogą być nadmiernie restrykcyjne. Ich następstwa dla osób, których prawa i wolności zostały ograniczone, muszą pozostawać we właściwych proporcjach do oczekiwanych korzyści społecznych. Ochroną przed arbitralnym ograniczeniem praw jest określenie trybu i procedury odwołania od decyzji o ograniczeniu praw. Przestrzeganie praw człowieka jest koniecznym elementem strategii zapobiegania zakażeniom HIV. Strategia oparta na przymusie została odrzucona przez międzynarodowych ekspertów jako nieskuteczna i wręcz szkodliwa. Za najskuteczniejszy sposób zapobiegania HIV uznane zostały edukacja i promowanie zmian zachowań powszechnie uważanych za ryzykowne. Ochrona zdrowia nie zakażonej większości społeczeństwa powinna być ściśle związana z przestrzeganiem praw osób żyjących z HIV i chorych na AIDS. Nie ma żadnych przesłanek zdrowia publicznego, które wymagają ograniczenia praw lub wolności osób żyjących z HIV i chorych na AIDS. Przestrzeganie praw człowieka i podstawowych wolności jest jednym z instrumentów zdrowia publicznego. Zapewnia pełny dopływ informacji, umożliwia podejmowanie działań na rzecz zmiany zachowań oraz wpływa na rozwój ochrony zdrowia i opieki społecznej. Wszystkie działania względem osób żyjących z HIV lub chorych na AIDS powinny być oparte na poszanowaniu godności ludzkiej. Prawa człowieka i podstawowe wolności są niepodzielne i wzajemnie od siebie zależą. Niełatwo więc rozważać ich znaczenie pojedynczo. Przytoczony tutaj katalog praw i wolności opiera się na wymienionych powyżej dokumentach międzynarodowych. Katalog jest skrócony i zawiera spis tych praw i wolności, które wymagają szczególnej kontroli w kontekście HIV: / Poradnik (+) /
| |
| Każda osoba ma prawo do ochrony życia, bez względu na swój stan zdrowia, oraz do godnego życia. Zakażenie HIV nie może być przyczyną naruszania tego prawa. Osoba zakażona HIV powinna otrzymać pełne informacje dotyczące ochrony jej własnego życia i życia innych osób. / Poradnik (+) /
| |
| Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistegoDziałania w zakresie ochrony zdrowia jednostki oraz zdrowia społeczeństwa powinny opierać się na zasadzie dobrowolności i wyrażania świadomej zgody. Nikt nie może bezprawnie ograniczać wolności osoby żyjącej z HIV lub chorej na AIDS. Nie można również stosować przymusowych badań lub leczenia. Nie ma podstaw do przymusowego umieszczenia w szpitalu lub do izolacji, chyba że izolacja jest stosowana dla ochrony przed zakażeniem osoby, która ma obniżoną odporność. Poszanowanie prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego w zakresie opieki zdrowotnej wymaga przestrzegania prawa pacjenta do informacji i do wyrażania świadomej zgody na postępowanie medyczne. / Poradnik (+) /
| |
| Poszanowanie godności i autonomii człowieka wymaga wyrażania przez niego świadomej zgody przed wykonaniem badań, zabiegów, leczenia lub przed uczestnictwem w badaniach naukowych (dotyczy osób od 16 roku życia). Warunkiem wyrażania świadomej zgody przez daną osobę jest przedstawienie w sposób dla niej zrozumiały pełnej informacji dotyczącej proponowanych badań, rozpoznania, proponowanego leczenia, jego przewidywanych skutków (korzyści i ryzyka), możliwości zastąpienia go inną terapią, skutków odstąpienia od leczenia oraz rokowania. / Poradnik (+) /
| |
| Oprócz prawa do pełnej informacji każda osoba powinna mieć możliwość wyrażenia świadomej zgody oraz podjęcia decyzji bez przymusu, nakłaniania lub zastraszenia. Nie można żądać od niej wyrażenia ogólnej zgody. Osoba, która wyraziła zgodę, ma prawo wycofać ją w każdej chwili bez narażenia się na jakiekolwiek sankcje lub kary. Nie ma żadnego uzasadnienia dla przymusowych badań, leczenia lub izolacji osób żyjących z HIV i chorych na AIDS. / Poradnik (+) /
| |
| Wolność od nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karaniaFakt zakażenia nie może usprawiedliwiać nieludzkiego lub poniżającego traktowania osoby żyjącej z HIV lub chorej na AIDS. / Poradnik (+) /
| |
| Prawo do równości wobec prawa i wolności od dyskryminacjiNie można dyskryminować osoby, która jest zakażona wirusem HIV i która zwraca się o pomoc do władz lub urzędów państwowych. Osoba żyjąca z HIV lub chora na AIDS ma prawo do takiego samego traktowania, jak osoba nie zakażona. / Poradnik (+) /
| |
| Prawo do swobody poruszania się i wolności wobec miejsca zamieszkaniaOchrona zdrowia publicznego nie wymaga, by izolować osoby żyjące z HIV i chore na AIDS lub ograniczać ich swobodę w wyborze miejsca zamieszkania. / Poradnik (+) /
| |
| Osoba żyjąca z HIV lub chora na AIDS ma prawo do zachowania w tajemnicy faktu zakażenia. Lekarze i inni pracownicy medyczni oraz pracownicy socjalni, prawnicy i inne osoby, które mają kontakt z osobami żyjącymi z HIV, zobowiązane są do zachowania tajemnicy i zabezpieczenia wszelkich informacji dotyczących tych osób, a w szczególności informacji o charakterze osobistym. Skuteczna opieka nad osobami żyjącymi z HIV lub chorymi na AIDS wymaga wzajemnego zaufania. Informacja o zakażeniu HIV może być przekazana innym pracownikom medycznym jedynie w takich przypadkach, w których ma ona znaczenie dla przebiegu leczenia. Informacja dla osób trzecich może być przekazana wyłącznie za zgodą osoby, której dotyczy. Powstaje wiele kontrowersji wokół słuszności zobowiązywania lekarza do poinformowania współmałżonka lub partnera seksualnego o fakcie zakażenia, gdy nie ma na to zgody zainteresowanego. / Poradnik (+) /
| |
| Prawo do zawarcia związku małżeńskiego i do założenia rodzinyZakażenie HIV nie może stanowić przeszkody do zawarcia związku małżeńskiego i do założenia rodziny. Osoby, które żyją z HIV lub są chore na AIDS, powinny być poinformowane o niebezpieczeństwie zakażenia współmałżonka oraz o ryzyku związanym z ciążą (dla matki i mającego się urodzić dziecka). / Poradnik (+) /
| |
| Zakażeni HIV mają prawo do utrzymywania optymalnego stanu zdrowia. Mają oni takie samo prawo do ochrony zdrowia, jak inne osoby. Dotyczy to dostępu do wszystkich publicznych zakładów ochrony zdrowia oraz do usług z zakresu promocji zdrowia, profilaktyki i rehabilitacji. Pracownicy ochrony zdrowia mają obowiązek równego traktowania, bez dyskryminacji czy uprzedzeń, wszystkich zgłaszających się do nich osób. Odmowa pomocy medycznej pacjentowi zakażonemu HIV stanowi naruszenie praw człowieka. Osoby, które mają trudności w uzyskaniu odpowiednich usług zdrowotnych, mogą odwołać się do dyrektora placówki lub lekarza wojewódzkiego. / Poradnik (+) /
| |
| Osoby żyjące z HIV i chore na AIDS maja prawo do nauki. Zakażenie nie może stać się przyczyną nieprzyjęcia do szkoły lub wyższej uczelni ani wydalenia z nich. / Poradnik (+) /
| |
| Osoby zakażone HIV mają prawo do pracy. Samo zakażenie nie może być powodem zwolnienia z pracy. Nie ma uzasadnienia, by wymagać od kogokolwiek
- jako warunku przyjęcia do pracy - zaświadczenia, że nie jest nosicielem wirusa HIV. / Poradnik (+) /
| |
| Ochrona praw i wolności umożliwia osobom z HIV i chorym na AIDS samodzielność ekonomiczną, którą może ograniczyć jedynie stan ich zdrowia. Zarówno w przypadku niezależności materialnej, jak i korzystania z pomocy socjalnej mają prawo do zachowania poziomu życia odpowiedniego do lokalnych warunków społecznych. / Poradnik (+) /
| |
| Osoby zakażone HIV mają prawo do pomocy socjalnej. Zakażenie HIV nie może stanowić przyczyny odmówienia im zasiłku lub innej pomocy materialnej. / Poradnik (+) /
| |
| Prawo do udziału w życiu publicznym i kulturalnymZakażenie HIV nie może pozbawić nikogo prawa do udziału w życiu publicznym i kulturalnym kraju. / Poradnik (+) /
| |
| 1. Zgodnie z podstawami etycznymi swojego zawodu, lekarz nie może odmówić pomocy osobie zakażonej HIV lub chorej na AIDS 2. Jako zasadę, przyjmuje się konieczność uzyskania zgody pacjenta na wykonanie testu wykrywającego zakażenie HIV oraz obowiązek poinformowania pacjenta o jego wyniku, zarówno dodatnim jak i ujemnym, a także udzielenia porady "przed i po teście", zgodnie z zaleceniami WHO. 3. Lekarz ma obowiązek zachowania w tajemnicy wszystkich wiadomości o pacjencie i jego otoczeniu, jakie uzyskał w związku z wykonywaniem swoich czynności zawodowych / P. Z. i D. w P. Z. HIV i Z. na AIDS / © 1998 SONAR | |
