Kluczową rolę w procesie karnym pełni świadek, który na wezwanie lub dobrowolnie składa zeznania o znanych mu okolicznościach. Bez zeznań świadków praktycznie nie obejdzie się jakakolwiek rozprawa sądowa. Toteż świadek ma wiele praw oraz nałożono na niego wiele obowiązków. Obowiązki są następujące:
- stawienie się w wyznaczonym miejscu i czasie;
- składanie zeznań zgodnie z prawdą pod rygorem art. 247 kk;
- zachowanie w tajemnicy faktów o których dowiedział się w trakcie przesłuchania;
- poddanie się w razie potrzeby konfrontacji i badaniom.
          Wśród praw świadka najważniejsze są:
- prawo do wzmożonej ochrony prawnej (art. 253 kk);
- prawo swobody wypowiedzi i wpisania do protokołu wszystkiego co zeznał;
- prawo do odmowy złożenia zeznań gdyby mogło narazić to na odpowiedzialność karną
  osobę najbliższą;
- prawo do uchylenia się od odpowiedzi;
- prawo do przesłuchania na sali sądowej z wyłączeniem jawności;
- prawo wnioskowania o zachowanie w tajemnicy jego danych (świadek incognito);
- prawo do zwrotu kosztów związanych ze stawiennictwem.

ŚWIADEK INCOGNITO

          Wśród nowych rozwiązań prawnych, które pojawiły się w obowiązującym od 4.11.1995 r. kodeksie postępowania karnego, najwięcej emocji wzbudza instytucja "świadka incognito". Umożliwia ona zastrzeżenie lub nawet całkowite utajnienie danych i wizerunku świadka, co ma zastosowanie w sprawach karnych przeciwko najgroźniejszym przestępcom. Zgodnie z art. 164a kpk jeżeli zachodzi uzasadniona obawa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka (albo osoby dla świadka najbliższej) sąd lub prokurator mogą wydać postanowienia o zachowaniu w ścisłej tajemnicy wizerunku, danych i adresu świadka. W praktyce dane te zna kilka zaprzysiężonych osób: sędzia, protokolant, prokurator, ewentualnie policjant prowadzący sprawę.
          W sprawach mniejszej wagi, gdy świadek lub jego bliscy narażeni są na użycie wobec niech przemocy lub gróźb, można zastrzec dane dotyczące jego adresu wyłącznie do wiadomości sądu lub prokuratora (art. 173.3 kpk)
          Powyższe modyfikacje wymusiły również zmianę w sposobie okazywania świadkowi podejrzanego. Obecnie, zgodnie z art. 65 par. 1 pkt 1, okazywanie można przeprowadzać w sposób niejawny lub uniemożliwiający identyfikację, np. przez lustro półprzepuszczalne.

(tk)