Zwi±zki organiczne

  1. Wêglowodory alifatyczne
    1. Eten (etylen)
    2. Etyn (acetylen)
    3. Metan
    4. Propan

  2. Wêglowodory aromatyczne (areny)
    1. Benzen
    2. Metylobenzen (toluen)
    3. Naftalen

  3. Kwasy karboksylowe
    1. Benzoesowy kwas
    2. Cytrynowy kwas
    3. Mas³owy kwas
    4. Mrówkowy kwas
    5. Octowy kwas
    6. Salicylowy kwas
    7. Szczawiowy kwas

  4. Sole i estry kwasów karboksylowych
    1. Benzoesan sodu
    2. Stearynian sodu (myd³o)
    3. T³uszcze

  5. Alkohole
    1. Etanol
    2. Metanol
    3. Propanol
    4. Glicerol (gliceryna)
    5. Etanodiol (glikol etylenowy)

  6. Fenole
    1. Fenol

  7. Aldehydy
    1. Benzaldehyd (aldehyd benzoesowy)
    2. Metanal (formaldehyd)

  8. Ketony
    1. Aceton

  9. Etery
    1. Dietylowy eter

  10. Wêglowodany (cukry)
    1. Glukoza
    2. Sacharoza

  11. Zwi±zki wielofunkcyjne
    1. Kofeina
    2. Kokaina
    3. Askorbinowy kwas (witamina C)
    4. Acetylosalicylowy kwas (polopiryna)

  12. Inne
    1. Chloroform
    2. Tlenek etylenu (epoksyetan)

hr

Wêglowodory alifatyczne

hr

Etylen

wzór strukturalny

Eten jest gazem o s³odkawo-eterycznym zapachu, bezbarwny, bardzo ³atwo palny,

temp. topnienia -169,5oC, temp. wrzenia -103,7oC. Mieszanina z powietrzem jest

wybuchowa w granicach stê¿eñ 2,75-28,6%; rozpuszczalny w wodzie, alkoholu i eterze.

Wybucha podczas ogrzewania pod zwiêkszonym ci¶nieniem, polimeryzuje trudno wiêc

mo¿na go przechowywaæ bez inhibitora. Ulega charakterystycznym dla alkenów reakcjom

przy³±czania i utleniania. Wystêpuje w zmiennych ilo¶ciach w gazie ziemnym. Otrzymywany

podczas termicznego rozk³adu wêglowodorów gazowych i ciek³ych (piroliza etylenowo-propylenowa),

z gazowych produktów procesów rafineryjnych (kraking termiczny i katalityczny, hydrokraking

reforming), z gazów koksowniczych, z acetylenu (metoda nieekonomiczna), z alkoholu etylowego

(metoda laboratoryjna). Stosowany do produkcji polietylenu i kopolimerów, etylobenzenu

(do produkcji styrenu), tlenku etylu (glikol, poliglikole), chloropochodnych (chlorek

winylu, dichloroetan), etanolu i wy¿szych alkoholi alifatycznych. Etylen jest jednym

z podstawowych surowców petrochemicznych.

hr

Acetylen

wzór strukturalny

Etyn w przygotowaniu.

hr

Metan

wzór strukturalny

Gaz b³otny; najprostszy alifatyczny wêglowodór nasycony, g³ówny sk³adnik gazu ziemnego, kopalnianego i

b³otnego. Gaz, temp. topnienia -184oC, temp. wrzenia -164oC, rozpuszczalny w alkoholu i eterze, pali siê

prawie nie¶wiec±cym p³omieniem. Stosowany jako paliwo, g³ówne ¼ród³o wodoru, gazu wodnego, itp.

oraz do otrzymywania sadzy, jako surowiec w przemy¶le petrochemicznym i innych.

hr

Propan

wzór strukturalny

Wêglowodór nasycony; wystêpuje w gazach naturalnych i ropie naftowej; gaz, temp. topnienia -187oC,

temp. wrzenia -42,2oC, nierozpuszczalny w wodzie, ³atwo rozpuszczalny w alkoholu i eterze, palny.

Stosowany w syntezie organicznej oraz jako paliwo.

hr

Wêglowodory aromatyczne (Areny)

hr

Benzen

wzór strukturalny

Jest najprostszym wêglowodorem aromatycznym; bezbarwna ciecz o charakterystycznym

zapachu, temp. topnienia 5,51oC, temp. wrzenia 80,09oC, prawie nierozpuszczalny w wodzie,

nieograniczenie rozpuszczalny w alkoholu, eterze, ³atwopalny, toksyczny. Z wod± i alkoholem

etylowym tworzy potrójny azeotrop o temp. wrzenia 64,85oC i sk³adzie: 74,1% benzenu,

18,5% etanolu i 7,4% wody; jest to wykorzystywane do produkcji alkoholu absolutnego

(bezwodnego). Benzen otrzymuje siê z lekkich frakcji smo³y pogazowej, z niektórych

gatunków ropy naftowej i z produktów przerobu (reforming) benzyn, stanowi±cych

obecnie g³ówne jego ¼ród³o. Stosowany w syntezie organicznej jako surowiec, jako

rozpuszczalnik i jako sk³adnik paliw silnikowych (w celu podwy¿szenia liczby oktanowej).

hr

Metylobenzen

wzór strukturalny

Toluen; homolog benzenu, bezbarwna ciecz, krzepnie w temp. -95oC, wrze w 111oC.

Nie rozpuszcza siê w wodzie, rozpuszcza siê w alkoholu, benzenie i eterze, jest paln± ciecz±.

Otrzymywany w wyniku katalitycznego reformowania ropy naftowej lub frakcyjnej

destylacji smo³y pogazowej. Znajduje zastosowanie jako surowiec i rozpuszczalnik w

wielu dziedzinach przemys³u organicznego, barwników, farmaceutycznego, tworzyw

sztucznych, do produkcji: materia³ów wybuchowych, detergentów i substancji

zapachowych oraz jako sk³adnik wysokooktanowych pailw lotniczych.

hr

Naftalen

wzór strukturalny

Naftalina; wêglowodór o dwóch skondensowanych pier¶cieniach benzenowych.

Wystêpuje w postaci bia³ych, krystalicznych p³atków, topi siê temp. 80oC,

wrze w temp. 218oC, sublimuje, nierozpuszczalny w wodzie, nieograniczenie

rozpuszczalny we wrz±cym alkoholu, benzenie, eterze. Ma w³asno¶ci charakterystyczne

dla zwi±zków aromatycznych; tworzy pochodne nitrowe i sulfonowe. Wystêpuje w smole

weglowej (ok. 6%, sk±d jest otrzymywany), ropie naftowej i olejkach eterycznych, jest

domiezk± gazu ¶wietlnego, zwiêkszaj±c± jego si³ê ¶wiecenia. Ma charakterystyczny zapach.

Jest stosowany do syntezy ró¿nych chemikaliów, barwników ftaleinowych, indyga, ¶rodków

owadobójczych i wybuchowych, rozpuszczalników, ¿ywic syntetycznych i garbników.

hr

Kwasy karboksylowe

hr

Benzoesowy Kwas

wzór strukturalny

Jest najprostszym aromatycznym kwasem karboksylowym. Krystalizuje w postaci igie³

lub p³atków, topi siê w temp. 121,5oC, sublimuje w temp. 100oC, wrze w zatopionej rurze

szklanej w temp. 249oC. Jest trudno rozpuszczalny w wodzie, rozpuszcza siê w rozpuszczalnikach

organicznych, lotny z par± wodn±. Otrzymywany ró¿nymi metodami z kwasu ftalowego lub

toluenu. Stosowany w wielu dziedzinach przemys³u; farmaceutycznego, spo¿ywczego (¶rodki

konserwuj±ce - kwas benzoesowy E-210), produkcji barwników i ¶rodków zapachowych.

hr

Cytrynowy Kwas

wzór strukturalny

Bezbarwne, prze¼roczyste kryszta³y lub krystaliczny proszek, temp.

topnienia 153oC. Bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, alkoholu, eterze.

Wystêpuje w ro¶linach (g³ównie w cytrynie - st±d nazwa zwyczajowa), organizmach

ludzkich i zwierzêcych (potrzebny organizmowi w cyklu dostarczania energii z

wêglowodanów). Otrzymywany z soku niedojrza³ych cytryn lub z cukrów (glukozy,

maltozy) przez fermentacjê za pomoc± pewnych gatunków ple¶ni (Citromyces).

Stosowany w medycynie, w przemy¶le spo¿ywczym jako regulator kwasowo¶ci w wielu

produktach (galaretki, napoje, kremy, ciasta) - ma symbol E 330, jako ¶rodek do

czyszczenia i polerowania stali nierdzewnej i innych metali, do produkcji ¿ywic

aldehydowych oraz nietoksycznych zmiêkczaczy do tworzyw sztucznych.

Nazwa systematyczna: kwas 2-hydroksy-1,2,3-propanotrikarboksylowy.

hr

Mas³owy Kwas

wzór strukturalny

Kwas butanowy; alifatyczny kwas monokarboksylowy, ciecz, temp. topnienia -5,5oC,

temp. wrzenia 163oC, w temp wy¿szen ni¿ -3,8oC miesza siê w ka¿dym stosunku z wod±,

alkoholem i eterem. Posiada bardzo nieprzyjemny zapach zje³cza³ego mas³a. Wystêpuje

w ma¶le (st±d nazwa zwyczajowa) w postaci estrów z gliceryn±. Otrzymywany w wyniku

fermentacji surowców o du¿ej zawarto¶ci cukru i skrobi wywo³anej grzybkami Bacillus

butyricus. Stosowany do otrzymywania ¶rodków garbuj±cych,

zapachowych (estry k. mas³owego) oraz leków.

hr

Mrówkowy Kwas

wzór strukturalny

Kwas metanowy; pierwszy cz³on szerugu homologicznego kwsów jednokarboksylowych,

utlenia siê na bezwodnik wêglowy i wodê, dzia³a redukuj±co w odró¿nieniu od kolejnych

homologów. Jest ciecz±, temp. topnienia 8,3oC, temp. wrzenia 101oC, miesza siê z wod±,

alkoholem, eterem, rozpuszczalny w benzenie. Posiada ostr± woñ, nad¿era naskórek.

Wystêpuje w ciele mrówek (st±d nazwa). Otrzymywany technicznie z CO i NaOH pod

zwiêkszonym ci¶nieniem w temp. 150-170oC. Wolny kwas i jego sole s± stosowane

w garbarstwie, przemy¶le spo¿ywczym (dodatek do ¿ywnosci - symbol E 236),

chemicznym i farbiarskim.

hr

Octowy Kwas

wzór strukturalny

Etanowy Kwas; bezwodny nosi nazwê lodowaty kwas octowy. Ciecz, temp. topnienia 16,5oC,

temp. wrzenia 118,5oC, nieograniczenie rozpuszczalny w wodzie, alkoholu i eterze, higroskopijny,

posiada ostry zapach octu. Otrzymywany katalitycznie z acetylenu (przez aldehyd octowy), jako

produkt uboczny suchej destylacji drewna lub w wyniku fermentacji octowej roztworu etanolu

(jako ocet). Stosowany w przemy¶le organicznym, np. jako ¶rodek acetyluj±cy, do produkcji

bezwodnika octowego i octanów, w przemy¶le tworzyw sztucznych jako rozpuszczalnik i

reagent, np. do produkcji jedwabiu octanowego, w przemy¶le barników, farmaceutycznym

oraz jako ocet w przemy¶le spo¿ywczym (np. jako sk³adnik marynat) - symbol E 260.

hr

Salicylowy Kwas

wzór strukturalny

o-Hydroksybenzoesowy Kwas; najwa¿niejszy hydroksokwas aromatyczny. Bia³e ig³y, temp.

topnienia 158oC, sublimuje, trudno rozpuszczalny w wodzie, ³atwo rozpuszczalny w alkoholu i

eterze. Posiada s³abe w³asno¶ci antyseptyczne. Otrzymywany z fenolu w reakcji Kolbego.

Stosowany w lecznictwie, w przemy¶le barwników, perfumeryjnym, w syntezie organicznej

oraz jako wska¼nik fluorescencyjny. Du¿e znaczenie maj± jego sole i estry.

hr

Szczawiowy Kwas

wzór strukturalny

Kwas etanodiowy; pierwszy w szeregu nasyconych kwasów dikarboksylowych.

Z roztworu wodnego krystalizuje w postaci dwuhydratu, temp. topnienia bezwodnego

189,5oC z rozk³adem, sublimuje, rozpuszczalny w wodzie, alkoholu i eterze. Powstaje w

wyniku wyniku utleniania wielu zwi±zków organicznych (np. cukrów) kwasem azotowym.

Wystêpuje w ro¶linach (szpinak, rabarbar, szczaw) w postaci szczawianów oraz w niewielkich

ilo¶ciach w moczu zwierz±t i ludzi. Otrzymywany w wyniku ogrzewania mrówczanu sodu do

temp. 400oC ,albo przepuszczenia dwultenku wêgla nad sodem lub potasem metalicznym w

temp. 360oC. Stosowany w analizie wagowej do oznaczania miana roztworu nadmanganianu

potasu, w farbiarstwie jako czynnik odbarwiaj±cy, w syntezie organicznej.

hr

Sole i estry kwasów karboksylowych

hr

Stearynian sodu

wzór strukturalny

Otrzymywane przez hydrolizê t³uszczów, a nastêpnie gotowanie z sod± ¿r±c±

Jest jednym ze sk³adników ró¿nego rodzaju myde³, które zawieraj± równie¿ ¶rodki

zapachowe (estry), substancje zmniejszaj±ce pH (zazwyczaj bufor mleczanowy).

hr

Benzoesan Sodu

wzór strukturalny

Benzoesan Sodu w przygotowaniu.

Stosowany jako konserwant ¿ywno¶ci - symbol E 211.

hr

T³uszcze

wzór strukturalny

T³uszcze s± rezerwowym materia³em od¿ywczym organizmów ¿ywych. W przemy¶le

otrzymywane w wyniku prasowania, wytapiania lub ekstrakcji. Stosowane do celów

spo¿ywczych (ok.80% produkcji ¶wiatowej), do wyrobu myde³, detergentów,

¶wiec stearynowych, jako pokosty oraz w syntezie organicznej.

Chemiczne wska¼niki w³a¶ciwo¶ci t³uszczów: 1) liczba kwasowa

(liczba Kottstorfera) - jest miar± ¶wie¿o¶ci - jest to liczba mg KOH

zu¿ytego do zobojêtnienia wolnych kwasów t³uszczowych w 1g t³uszczu.

2) liczba zmydlenia - jest to liczba mg KOH potrzebna do zmydlenia

1g t³uszczu. 3) liczba jodowa - liczba gram wolnego I2 przy³±czonego

do 100g t³uszczu. 4) liczba Reicherta-Meissla - ilo¶æ cm3 roztworu

NaOH o stê¿eniu 0,1mol/dm3 potrzebna do zobojêtnienia lotnych,

rozpuszczalnych w wodzie kwasów, otrzymanych z 5g t³uszczu w

¶ci¶le okre¶lonych warunkach. Nazwa systematyczna zwi±zku widniej±cego

na rysunku (jest on typowym t³uszczem): Tristearynian glicerolu.

hr

Alkohole

hr

Etanol

wzór strukturalny

Jest alkoholem alifatycznym. Bezbarwna ciecz, temp. topnienia -117,3oC, temp. wrzenia 78,3oC,

rozpuszczalny w wodzie, eterze, posiada charakterystyczny zapach i piek±cy smak.

Przez destylacjê jego wodnych roztworów otrzymuje siê mieszaninê azeotropow± o zawarto¶ci

4,7% wody (alkohol rektyfikowany, rektyfikat lub spirytus). Otrzymywany w procesie

fermentacji alkoholowej surowców zawieraj±cych cukry (owoce, ziemniaki, ¿yto itp.), a

syntetycznie przez katalityczn± lub kwa¶n± hydratacjê etylenu oraz przez uwodornienie

aldehydu octowego. Alkohol bezwodny czyli alkohol absolutny otrzymuje siê:

1) przez ogrzewanie rektyfikatu z wapnem palonym (stara metoda)

2) przez destylacjê rektyfikatu z dodatkiem benzenu; najpierw oddestylowuje

siê w temp. 64,9oC mieszanin± azeotropow± (benzen, alkohol, woda), a

nastêpnie bezwodny alkohol. Alkohol denaturowany (denaturat, alkohol ska¿ony)

jest rektyfikatem dodatkiem zasad pirydynowych i fioletowo-ró¿owego barwnika

Alkohol Etylowy znajduje zastosowanie jako rozpuszczalnik w przemy¶le chemicznym,

do produkcji wielu preparatów chemicznych i farmaceutycznych, np. eteru,

w mieszaninie z benzyn± jako paliwo do silników oraz w przemy¶le spo¿ywczym do

produkcji napojów alkoholowych.

hr

Metanol

wzór strukturalny

Spirytus drzewny; najprostszy alkohol alifatyczny. Jest bezbarwn± ciecz±

krzepn±c± w temp. -97,5oC, wrze w temp. 64,7oC, rozpuszcza siê w wodzie, etanolu i eterze.

Posiada silne w³asno¶ci truj±ce - picie lub wch³anianie par grozi ¶lepot± lub ¶mierci±.

W postaci estrów wystêpuje w wielu olejkach eterycznych. Otrzymywany katalitycznie z

tlenku wêgla i wodoru CO + 2H2 -> CH3OH lub w wyniku suchej destylacji drewna.

Stosowany jako rozpuszczalnik oraz w syntezie organicznej.

hr

Propanol

wzór strukturalnywzór strukturalny 2
1-propanol (n-propanol) | 2-propanol (izopropanol)

Propanol w przygotowaniu.

hr

Glicerol

wzór strukturalny

Gliceryna, 1,2,3-propanotriol ; jest alkoholem trihydroksylowym. Gêsta, bezbarwna ciecz

o s³odkim smaku, temp. topnienia 20oC, temp. wrzenia 290oC, miesza siê z wod± i alkoholem,

nierozpuszczalna w eterze i chloroformie, higroskopijna, lotna z par± wodn±. Wystêpuje w

t³uszczach ro¶linnych i zwierzêcych, zawieraj±cych oko³o 10% glicerolu w postaci glicerydów.

Otrzymywany jako produkt uboczny w produkcji mydla, przez fermentacjê alkoholow± cukru w

obecno¶ci siarczanu (IV) sodu oraz syntetycznie z propylenu metodami chlorow± i bezchlorow±.

Jest stosowany do wyrobu nitrogliceryny, farb, apretur oraz w przemy¶le barwników,

spo¿ywczym, kosmetycznym, tytoniowym.

hr

Etanodiol

wzór strukturalny

1,2-etanodiol; najprostszy alkohol dihydroksylowy. Oleista ciecz, temp. topnienia -11,5oC,

temp. wrzenia 197,5oC, rozpuszczalny w wodzie i alkoholu, trudno rozp. w eterze. Posiada

s³odki smak, jest bardzo toksyczny. Na skalê przemys³ow± otrzymywany przez uwadnianie

tlenku etylu albo hydrolizê etylenochlorohydryny. Stosowany jako rozpuszczalnik, do

produkcji politereftalanu, jako obojêtny czynnik obni¿aj±cy temp. zamarzania wody;

np. w ch³odnicach samochdowych. Inna nazwa: Glikol etylenowy.

hr

Fenole

hr

Fenol

wzór strukturalny

Bezbarwne kryszta³y, temp. topnienia 41oC, temp. wrzenia 182oC, rozpuszczalny w

wodzie i rozpuszczalnikach organicznych. Posiada charakterystyczny ostry zapach;

jest silnym antyseptykiem, truj±cy, wykazuje w³asno¶ci s³abego kwasu. Otrzymywany

ze smo³y pogazowej i syntetycznie: z chlorobenzenu, z kwasu benzenosulfonowego, z

wodorotlenku kumenu. Stosowany jako pó³produkt w przemy¶le tworzyw sztucznych

(kaprolaktam, dian, ¿ywice fenolowo-formaldehydowe), barwników, farmaceutycznym.

hr

Aldehydy

hr

Benzaldehyd

wzór strukturalny

Aldehyd benzoesowy; najprostszy aldehyd aromatyczny. Ciecz, topi siê w temp. -26oC, wrze w 178oC.

S³abo rozpuszczalny w wodzie, rozpuszczalny w alkoholu, eterze i chloroformie, jest lotny z par±

wodn±, posiada charakterystyczny zapach gorzkich migda³ów. W obecno¶ci ¶ladów kationów

Fe3+ i Cu2+ utlenia siê na powietrzu do kwasu benzoesowego. Wystêpuje w gorzkich migda³ach w

postaci glikozydu (cyjanohydryny kwasu benzoesowego), zwanego amigdalin±. Benzaldehyd

równie¿ wchodzi w sk³ad wielu owoców. Na skalê techniczn± otrzymywany jest z toluenu.

Stosowany jako surowiec do produkcji barwników i pochodnych aromatycznych, jako

¶rodek zapachowy w przemy¶le perfumeryjnym i spo¿ywczym (symbol E-211) jako

rozpuszczalnik olejów, ¿ywic oraz niektórych estrów celulozy.

hr

Metanal

wzór strukturalny

Formaldehyd, Aldehyd Mrówkowy; najprostszy aldehyd alifatyczny. W warunkach normalnych

jest bezbarwnym gazem o charakterystycznym gryz±cym zapachu, temp. topnienia -92oC, temp.

wrzenia -19,5oC, d-20=0,815. Miesza siê nieograniczenie z wod±, alkoholem, eterem, wêglowodorami,

terpentyn±. Bardzo ³atwo polimeryzuje, tworz±c paraformaldehyd. W reakcji formaldehydu z

amoniakiem powstaje urotropina (CH2)6N4. U¿ywany najczê¶ciej w postaci 40% wodnego roztworu,

który nosi nazwê formaliny. Otrzymywany na skalê przemys³ow± przez katalityczne utlenienie

metanolu. Stosowany najczê¶ciej jako surowiec do produkcji barwników (np. indygo), ¿ywic

syntetycznych, w garbarstwie, w laboratoriach fotograficznych, do konserwowania i utrwalania

preparatów anatomicznych i histologicznych, do produkcji poliformaldehydu.

hr

Ketony

hr

Aceton

wzór strukturalny

Keton dimetylowy, propanon; najprostszy keton alifatyczny. Bezbarwna ciecz, temp. wrzenia

56,1oC, temp. topnienia -94,3oC, posiada charakterystyczny owocowo-eterowy zapach.

Miesza siê z wod±, alkoholem i eterem, jest ³atwo palny. Na skalê przemys³ow± aceton jest

otrzymywany przez katalityczn± reakcjê acetylenu z par± wodn±, przez odwodornienie

alkoholu izopropylowego, w metodzie kumenowej (obok fenolu) oraz (metody rzadziej

stosowane) przez pirolizê octanu wapnia i suchej destylacji wêgla. Jako nienormalny produkt

przemiany materii tworzy siê w organizmach chorych na cukrzycê. Jest doskona³ym

rozpuszczalnikiem wielu substancji organicznych, a zw³aszcza t³uszczów, olejów, ¿ywic,

nitrocelulozy. Stosowany do produkcji chloroformu, alkoholu izopropylowego oraz

niektórych preparatów farmaceutycznych, np. sulfonalu.

hr

Etery

hr

Dietylowy Eter

wzór strukturalny

Etylowy eter, eter siarkowy, eter. Bardzo lotna ciecz wrz±ca w temp. 34,5o,

prawie nierozpuszczalny w wodzie, rozpuszczalny w alkoholu i chloroformie,

posiada charakterystyczny zapach; jego pary dzia³aj± usypiaj±co. Jest ³atwo palny,

w postaci mieszaniny z powietrzem wybucha przy zetkniêciu z p³omieniem,

tworzy wybuchowe nadtlenki. Otrzymywany z etanolu i kwasu siarkowego

(st±d nazwa - eter siarkowy). Stosowany jako rozpuszczalnik i jako ¶rodek

usypiaj±cy (do narkozy ogólnej). Do wielu reakcji u¿ywany jest w stanie

ca³kowicie bezwodnym po wysuszeniu chlorkiem wapnia i

metalicznym sodem (eter absolutny).

hr

Cukry (Wêglowodany)

hr

Glukoza

wzór strukturalny

Glukoza w przygotowaniu.

hr

Sacharoza

wzór strukturalny

Cukier trzcinowy, cukier buraczany; disacharyd nieredukuj±cy, ulega fermentacji.

S³upki, krystalizuje w dwóch postaciach: a - temp. topnienia 184-185oC, b - temp.

topnienia 169-170oC, prawoskrêtna, [alfa]D20 = +66,5o, rozpuszczalna w wodzie,

trudno rozpuszczalna w alkoholu, smak s³odki. Nie wykazuje mutarotacji.

Hydroliza (+)-sacharozy pod wp³ywem wodnego roztworu kwasu lub enzymu

inwertazy powoduje utworzenie cukru inwertowanego. Wystêpuje w wielu

ro¶linach i owocach. Otrzymywana z trzciny cukrowej Sacharum officinarum

lub z buraków Beta vulgaris. W celu uzyskania cukru pokrajane buraki ³uguje

siê wod± w temp. 75-85oC metod± dyfuzyjn±. Otrzymany sok, zawieraj±cy

oko³o 15% cukru poddaje siê (w celu oczyszczenia) defekacji, a nastêpnie

saturacji. Po odfiltrowaniu wytr±conych zanieczyszczeñ sok zagêszcza siê w

wyparnicach a¿ do wykrystalizowania cukru surowego. W celu oczyszczenia cukier

surowy poddaje siê rafinacji, polegaj±cej na rozpuszczeniu go w wodzie, odbarwieniu za

pomoc± wêgla aktywnego i powtórnym odparowaniu, nastêpnie odwirowaniu i suszeniu.

Cukier znajduje zastosowanie w przemy¶le spo¿ywczym i farmaceutycznym.

Nazwa systematyczna: alfa -D-glukopiranozylo-beta-D-fruktofuranozyd

hr

Zwi±zki wielofunkcyjne

hr

Kofeina

wzór strukturalny

Alkaloid wystêpuj±cy w postaci po³±czeñ z kwasami garbnikowymi

w surowcach ro¶linnych, m.in. w ziarnach kawy (0,6-2,8%), w li¶ciach

herbaty (2-3,5%), orzeszkach kola (2,6-3,5%). Uwalnia siê przez pra¿enie

lub fermentacjê surowca. Zwi±zek krystaliczny o charakterze zasadowym,

temperatura sublimacji 180oC, temp. topnienia 234-237oC. S³abo

rozpuszczalna w wodzie i alkoholu etylowym, ³atwo rozp. we wrz±cej wodzie,

roztworach benzoesanów i salicylanów litowców. Otrzymywana g³ównie przez

ekstrakcjê li¶ci herbaty i gorszych gatunków kawy lub przez metylowanie

teobrominy. Stosowana jako lek pobudzaj±cy korê mózgow±, o¶rodek naczynioruchowy

i oddechowy oraz w zatruciach alkoholem i barbituranami. Przedawkowanie prowadzi

do rozkojarzenia uwagi, niepokoju i bezsenno¶ci. ¦rodek ma³o toksyczny.

Nazwa systematyczna: 3,7-dihydro-1,3,7-trimetylo-1H-puryno-2,6-dion.

hr

Kokaina

wzór strukturalny

Alkaloid wystêpuj±cy w li¶ciach krzewu Erythroksylon coca. Jest izomerem

lewoskrêtnym, ma charakter zasadowy. Bezbarwne kryszta³y lub bia³y proszek,

temp. topnienia 95-98oC, temp. wrzenia 187-188oC (przy ci¶nieniu

13,3 Pa). Rozpuszczalna w chloroformie, eterze, etanolu i benzenie, trudno

rozpuszczalna w wodzie. Otrzymywana przez ekstrakcjê li¶ci Erythroksylon coca.

By³a pierwszym lekiem o dzia³aniu miejscowo znieczulaj±cym. Stosowana w

postaci chlorowodorku do miejscowych znieczuleñ b³on ¶luzowych. Poza

dzia³aniem znieczulaj±cym silnie pobudza o¶rodkowy uk³ad nerwowy i wywo³uje stan

euforii prowadz±cy do na³ogu. Wypierana z lecznictwa przez ¶rodki syntetyczne.

Nazwa systematyczna: 2-metoksykarbonylo-3-benzoilooksytropan.

hr

Witamina C

wzór strukturalny

Askorbinowy Kwas w przygotowaniu.

Jest dodawany do ¿ywno¶ci jako antyutleniacz - symbol E 300.

hr

Polopiryna

wzór strukturalny

Aspiryna, aspirin, kwas acetylosalicylowy; zwi±zek krystaliczny, temp. topnienia 135oC,

trudno rozpuszczalny w wodzie, rozpuszczalny w roztworach wodorotlenków i

rozpuszczalnikach organicznych. Otrzymywany przez acetylowanie kwasu salicylowego

bezwodnikiem octowym. Stosowana jako lek przeciwgor±czkowy i przeciwgo¶æcowy.

Oprócz wolnej polopiryny s± stosowane jej mieszaniny z wêglanem wapnia,

kwasem cytrynowym lub witamin± C (kalcpiryna, polopiryna S i C) oraz mieszanina

z glicyn± (Asprocol). Polopiryna jest lekiem ma³o toksycznym,

ale do¶æ silnie dra¿ni ¶luzówkê ¿o³±dka.

hr

Inne

hr

Chloroform

wzór strukturalny

Chloroform w przygotowaniu.

hr

Tlenek Etylenu

wzór strukturalny

Epoksyetan w przygotowaniu.

hr

Krótka ankieta ankietaCo s±dzisz o mojej stronie ?

hr
Zwi±zki nieorganiczne Znajdujesz siê na g³ównej stronie dzia³u Zwi±zki organiczne Indeks nazw zwi±zków Uk³ad okresowy pierwiastków Tabele chemiczne Ró¿no¶ci chemiczne
hr

Ostatnie zmiany wprowadzono: 22 lipca 1998 r.
Wszelkie prawa zastrze¿one (c) 1998 Piotr Gogolewski
Docent OnLine

Strona g³ówna Sztuka alternatywna - nalepki Co nowego? Newsik - informacje o serwisie i odsy³acze