Do określenia cechy probierczej i
próby metalu szlachetnego stosuje się odpowiednie
metody badawcze, które można podzielić na metody nie
niszczące i metody, których stosowanie prowadzi do
uszkodzenia bądź zniszczenia wyrobu.
Metodą nie
niszczącą powszechnie stosowaną w urzędach
probierczych jest metoda przybliżona na kamieniu
probierczym. Badanie to polega na narysowaniu powierzchni
kamienia probierczego. Następnie na narys działa się
specjalną cieczą probierczą, która powoduje jego
zabarwienie. Próbę stopu określa się po porównaniu
zabarwienia narysu z narysami na wzorcowej iglicy
probierczej. Określanie tym sposobem próby stopu nie
jest zajęciem prostym i wymaga od probierza zdolności
rozróżniania barw stopów metali szlachetnych. Ważne
jest również miejsce natarcia wyrobem i prawidłowe
wykonanie narysów.
Z powodu zmian technologii produkcji biżuterii i
stosowania różnorodnych stopów coraz trudniej jest
znaleźć, odpowiadające coraz to nowszym stopom, iglice
probiercze. Stąd też metoda przybliżona na kamieniu
probierczym jest obecnie stosowana jako wstępne
narzędzie selekcji wyrobów, z których wybraną
próbkę poddaje się analizie chemicznej (metodzie
niszczącej).
Stosowanie metod analitycznych pozwala na uzyskiwanie
dokładnych wyników zawartości metalu szlachetnego w
próbce stopu. Podstawową metodą analityczną do
badania stopów złota jest metoda kupelacyjna,
polegająca na usunięciu z próbki stopu wszystkich jego
składników poza złotem. Masę uzyskanego czystego
złota odnosi się do masy wyjściowej próbki stopu i
uzyskuje się w ten sposób próbę wyrażoną w
częściach tysięcznych.
Do badania stopów srebra wykorzystuje się metodą
miareczkową Volharda. Sposób ten jest prosty i szybki,
a opiera się na rozpuszczeniu próbki stopu w kwasie
azotowym. W podobny sposób bada się próbę stopu
metodą potencjometryczną. Różnica polega tylko w
zastosowanym do badania roztworze (rodanku amonowego w
metodzie miareczkowej i bromku potasu w metodzie
potencjometrycznej). Wprowadzenie metody miareczkowej
rozszerzyło możliwości badawcze stopów srebra i
wpłynęło na zobiektywizowanie oraz poprawę
dokładności wyników.
Wyroby z platyny i palladu stanowią znikomy procent
wszystkich zgłaszanych do ocechowania wyrobów. Bada
się je metodami grawimetrycznymi. Próbkę stopu
rozpuszcza się w wodzie królewskiej, a następnie
odparowuje i rozcieńcza wodą destylowaną, wytrącając
w ten sposób osad palladu (przez dodanie roztworu
dwumetyloglioksymu) lub analogicznie osad platyny (przez
dodanie chlorku amonu). Próbę oblicza się dzieląc
masę otrzymanego proszku przez masę całkowitą
wziętej do badania próbki.
Metody analityczne powodują uszkodzenie wyrobu i jest
to główny problem przy badaniu starej biżuterii,
zgłaszanej w pojedynczych ilościach. Rozwiązaniem tych
problemów jest zastosowanie metody fluorescencji
rentgenowskiej, która bez konieczności uszkadzania
wyrobów określi zawartość metali szlachetnych w
stopach jubilerskich. Jest to nowoczesna metoda badawcza,
która przyczyni się do poprawy jakości badań stopów
metali szlachetnych.
