Omawiając rolę związków zawodowych przy respektowaniu postanowień Europejskiej Karty Społecznej należy wziąć pod uwagę dwie ustawy:

1. O związkach zawodowych,
2. O negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców.

Działalność związków zawodowych uregulowana została w ustawie z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Z ustawy tej wynika m.in. (art. 19 pkt. 1), że:

"ogólnokrajowa organizacja międzyzwiązkowa, a także ogólnokrajowy związek zawodowy reprezentatywny dla pracowników większości zakładów pracy mają prawo opiniowania założeń i projektów ustaw oraz aktów wykonawczych do tych ustaw w zakresie objętym zadaniami związków zawodowych".

Wobec powyższego najniższe wynagrodzenie za pracę określane przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej nie musi być już obowiązkowo konsultowane ze związkami zawodowymi, tym bardziej, że ustawodawca uchylił ten obowiązek, który wynikał bezpośrednio z art. 79 Kodeksu pracy.

Druga z ustaw - o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw z 16 grudnia 1994 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) mówi, że Komisja Trójstronna do Spraw Społeczno-Gospodarczych "ustala maksymalny roczny wskaźnik przyrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia oraz orientacyjne wskaźniki przyrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kolejnych kwartałach w roku w stosunku do przeciętnego wynagrodzenia z roku poprzedniego". W tym miejscu warto zapoznać się z badaniami M. Kabaja, które przeprowadził wśród 110 przedsiębiorstw. Z badań tych wynika, że:

• 56,6% respondentów uważa, że wskaźnikowa metoda regulacji wynagrodzeń może rodzić nieuzasadnione ekonomicznie roszczenia płac,

• 57,3% respondentów uważa, że centralne określanie wskaźników orientacyjnych wzrostu wynagrodzeń może hamować wzrost produktywności,

• 59,1% respondentów uważa, że regulowanie wzrostu wynagrodzeń przez Komisję Trójstronną jest zbędne, gdyż zasady wynagradzania określane są przez układy zbiorowe pracy,

• 70% respondentów uważa, że należy przyjąć zasadę, że wynagrodzenia nie powinny się zwiększać szybciej niż rośnie produktywność pracy (produkcja dodana na zatrudnionego). Zasada ta jest przestrzegana w krajach gospodarczo rozwiniętych (np. USA, Wielka Brytania). Powinna być brana pod uwagę w układach zbiorowych pracy, aby nie powodować nadmiernego wzrostu cen lub nierównowagi rynkowej.