Początki dziejów miasta są bardzo mało znane. Wiadomo, że rzeka Biała nazywała się kiedyś Białymstokiem („stok” to po staropolsku „rzeczka”). I to właśnie ta, dziś ledwie dostrzegalna rzeka, nadała nazwę miastu.
     Nie można też pominąć legendy dotyczącej założenia osady w miejscu dzisiejszego Białegostoku:
„Pewnego dnia książę litewski Gedymin polując w Puszczy Bielskiej zapędził się za turem czy też jeleniem na jej północno - zachodni skraj, aż hen w pobliże granicy z Mazowszem. Wieczór już zapadał, gdy wreszcie dopadł zwierza nad bezimiennym strumieniem. Do najbliższego zamku w Surażu był spory szmat drogi, a w tej bezludnej okolicy nie było nawet dworzyszcza łowieckiego, jakie książęta zwykli zakładać ku swej wygodzie. Nic dziwnego zresztą, ziemie te od niedawna należały do Litwy, a choć możnowładcy domagali się, by je na zawsze zatrzymać, książę nie był pewien, czy za parę lat znów nie wrócą pod władanie Mazowsza. Co prawda w pobliżu znaleziono kilka bud mieniących się szumnie domami i nazywanych przez mieszkańców Starą Wsią, ale książę wolał spędzić noc w naprędce skleconym szałasie, niż w pełnych zaduchu domostwach. Kopnęli się żwawo osacznicy i rychło na jednym z piaszczystych pagórków stanął książęcy namiot. Podczas gdy strzelcy zajęci byli ćwiartowaniem ubitej zwierzyny, książę odpoczywał nad strumieniem. Był dosyć wartki i w przeciwieństwie do innych rzek i strumieni w tej części puszczy - czysty. Pewnie dla tego, że dno miał piaszczyste i nie płynął jak inne rzeki wśród torfów. - Czysty, biały stok - powiedział książę. - Może by nad nim zbudować dwór myśliwski albo i wieś założyć. Woli książęcej stało się zadość. Wkrótce nad strumieniem wybudowano dwór, potem i wieś o nazwie Biały Stok.”
     Tak głosi legenda, wiadomo jednak jeszcze, że jako, pierwszą wiadomość o Białymstoku przyjmuje się wzmiankę w dokumencie z 1426 roku
     W roku 1514 okoliczne włości należały do rodziny Raczkiewiczów. Potem dobra te odziedziczyli Wiesiołowscy i w XVI wieku wznieśli tu renesansową rezydencję oraz kościół.
     Od 1645 r. Białystok należy do starostwa tykocińskiego i wraz z nim w 1661 r. przeszedł w posiadanie Stanisława Czarnieckiego jako nagroda za zwycięstwo nad Szwedami. Następnie jako posag córki, stał się częścią majątku rodu Branickich. Ostatni z Branickich hetman Jan Klemens zmienił miasto w jedno z najładniejszych miast ówczesnej Polski. Wzniósł późnobarokowy pałac ze wspaniałymi ogrodami. Popierał rozwój oświaty, sztuki, rzemiosła.
     Po śmierci J. K. Branickiego miasto stało się własnością Prus. W roku 1807 na mocy Traktatu Tylżyckiego, Białystok włączony został do Rosji. W tym czasie nastąpił rozwój przemysłu, handlu i rękodzieła. Linia kolejowa między Łodzią, Warszawą a Białymstokiem, która powstała w 1862 r., przyczyniła się do rozwoju wielu fabryk włókienniczych. Białystok stał się dużym okręgiem przemysłu włókienniczego - skutecznie konkurując z Łodzią. W roku 1913 Białystok liczył prawie 100 tys. mieszkańców, posiadał 126 dużych zakładów przemysłowych.
     I wojna światowa przyniosła ewakuację fabryk i robotników z rodzinami w głąb Rosji. W lipcu 1920 r. do miasta wkroczyła armia sowiecka, a miesiąc później Białystok został wyzwolony przez odziały wojska polskiego.
     W okresie międzywojennym zapoczątkowano rozbudowę miasta.
     Podczas II wojny światowej miasto trzykrotnie znalazło się na linii frontu. Hitlerowcy zorganizowali w mieście kilkudziesięcznotysięczne getto. W sierpniu 1943 r. wybuchło tu powstanie. Zakończyło się klęską - ocalało zaledwie kilkuset Żydów.
      Po wojnie w prawie doszczętnie zniszczonym mieście mieszkało ok. 40 tys. ludzi. Następowała odbudowa miasta i późniejszy jego rozwój.