Co mierzy OPSIS ? Spaliny pod kontrolą.

W październiku 1998 roku zawieszono między nowym, a starym budynkiem Akademii Muzycznej przy ul. Św. Marcina tablicę prezentującą aktualny poziom zanieczyszczeń powietrza znad Ronda Kaponiery.
Tablica pokazuje wyniki dokonywane urządzeniem pomiarowym "OPSIS", które jest własnością Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Działa ono od 1993 roku.
Od kilku lat WIOŚ prowadził działania zmierzające do zainstalowania tablicy informacyjnej przy Rondzie Kaponiera. Początkową lokalizacją miał być akademik "Jowita", lecz władze Uniwersytetu nie wyraziły zgody.
OPSIS emituje promień lasera z budynku Collegium Iuridicum /widoczny jako smużka białego, silnego światła na wysokości ronda - przyp "ep"/, którego analizator znajduje się na "Jowicie". OPSIS dokonuje całodobowej analizy stężeń dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, ozonu, benzenu, toluenu, formaldehydu i para-ksylenu ( którego stężenie jako jedyne nie jest wyświetlane na tablicy). Po lewej stronie na tablicy informacyjnej pokazywana jest data, godzina, temperatura powietrza i prędkość wiatru ( funkcja ta jeszcze nie działa ).
Właściwą część stanowią pomiary zanieczyszczeń. Prezentowane są one w następującej kolejności:
- nazwa i wzór chemiczny zanieczyszczenia,
- dopuszczalne maksymalne stężenie [ ľg / m3 ] w okresie 30 minut ( stężenie chwilowe, jednorazowe )
-aktualna wartość stężenia zanieczyszczenia.
Wpływ zanieczyszczeń zależy nie tylko od stężenia w powietrzu, ale również od czasu ekspozycji, w którym oddziałowują one na organizm człowieka. Dlatego na tablicy prezentowane jest dopuszczalne stężenie w okresie 30 minut. Na podstawie oddziaływania zanieczyszczenia na organizm człowieka ustala się dopuszczalne wartości również dla innych okresów czasowych - doby i roku. Istnieje prawidłowość, im dłuższy okres ekspozycji na działania zanieczyszczenia, tym mniejsze są wartości dopuszczalnych stężeń. Na przykład dla formaldehydu dopuszczalne stężenie 30 minutowe wynosi 50 ľg / m3 , średniodobowe 20 ľg / m3 a średnioroczne 4 ľg / m3 .
Charakterystyka zanieczyszczeń:
Dwutlenek siarki ( SO2 ) jest gazem silnie drażniącym drogi oddechowe. Rozpuszczając się w wydzielinach błon śluzowych tworzy kwas siarkawy, który działa na nie żrąco. Jego bardzo wysokie stężenie w powietrzu powoduje duszność, zapalenia oskrzeli, sinicę i zaburzenia świadomości. Odpowiada za powstawanie kwaśnych deszczy. Powoduje uszkodzenia roślin, korozję metali i rozpuszcza tynki jak i elementy z wapienia. Efektem zanieczyszczenia SO2 w miastach i ośrodkach przemysłowych jest smog kwaśny ( londyński ). Dwutlenek siarki jest produktem spalania węgla. Powstaje powstaje przede wszystkim w wyniku spalania węgla kamiennego. Stąd też można zaobserwować wyraźną różnicę jego stężenia w ciągu roku. W sezonie grzewczym jego stężenie jest ok. 4 - 6 razy wyższe niż w okresie letnim. Dwutlenek siarki pochodzi głównie ze źródeł stacjonarnych: z zakładów przemysłowych, elektrociepłowni i palenisk domowych.
Tlenki azotu ( NOx ) działają drażniąco na błony śluzowe dróg oddechowych, oczy i płuca powodując ich obrzęk. Pewna ilość tlenków azotu ulega w organizmie biotransformacji na azotyny, które wchłaniane do układu krwionośnego powodują nieodwracalne zmiany. Tlenki azotu przyczyniają się do powstawania dziury ozonowej. Powodują uszkodzenia roślin. Największe zagrożenie stanowią w letnie, słoneczne dni ponieważ zachodzą w reakcje z innymi związkami chemicznymi i powodują powstawanie w miastach smogu fotochemicznego, tzw smogu typu Los Angeles. W Poznaniu ponad połowa emisji tlenków azotu jest "produktem" motoryzacji, pozostała część pochodzi ze stacjonarnych źródeł spalania oraz procesów technologicznych.
Ozon ( O3 ), który w ozonosferze chroni nas przed zgubnym wpływem promieniowania ultrafioletowego, "na wysokości naszych nosów" jest silnie rakotwórczy. Podrażnia układ oddechowy wywołując kaszel, senność, znużenie, bóle głowy oraz obniżenie ciśnienia krwi. Stanowi on zanieczyszczenie wtórne, gdyż powstaje w wyniku reakcji fotochemicznych z udziałem tlenków azotu, tlenku węgla i węglowodorów. Ozon sprzyja dalszym reakcjom chemicznym w powietrzu, w wyniku których powstaje HNO3 i wysoce toksyczny azotan nadtlenku acetylu. Ozon jest zanieczyszczeniem komunikacyjnym.
Benzen ( C6H6 ) przenika do płuc i układu pokarmowego, tkanek bogatych w tłuszcze i układu nerwowego. Zatrucie benzenem powoduje mdłości, wymioty oraz bóle głowy. Początkowo pobudza psychicznie, potem powoduje oszołomienie, drgawki, niemiarowość akcji serca oraz śpiączkę. Benzen jest silnie rakotwórczy. Benzen, toluen, formaldehyd i para-ksylen są w zdecydowanej większości pochodzenia komunikacyjnego. Pozostała część jest "produktem" przemysłu chemicznego.
Toluen ( C6H5CH3 ) działa na organizm podobnie jak benzen, lecz jego działanie jest znacznie silniejsze. Formaldehyd ( HCHO ) w organizmie człowieka utlenia się tworząc kwas mrówkowy. Już przy małych stężeniach powoduje podrażnienie błon śluzowych nosa, gardła, oczu, wzmożone łzawienie, kichanie i kaszel. Jest rakotwórczy. Para-ksylen (C8H10) do ustroju ludzkiego dostaje się poprzez układ oddechowy i częściowo przez skórę. Jego działanie narkotyczne jest silniejsze niż benzenu i toluenu. Podrażnia błony śluzowe górnych dróg oddechowych, spojówek oczu oraz skórę. Długotrwałe działanie para-ksylenu powoduje uszkodzenia układu krwiotwórczego i centralnego układu nerwowego.
Morowe powietrze.
Analizując zanieczyszczenia powietrza należy również pamiętać o tych, których stężeń OPSIS, ani Sanepid nie badają. Są to metale ciężkie takie jak kadm ( Cd ), ołów ( Pb ) czy cynku ( Zn ). Również nie jest znane stężenie tlenku węgla - czadu ( CO ). Należy przypuszczać iż stężenie tlenku węgla jest wysokie, gdyż w kilku miastach Polski dokonywano okresowych pomiarów przy ważniejszych ulicach i wyniki przekraczały dopuszczalne normy.
W Poznaniu najczęściej normy chwilowe są przekraczane przez ozon, benzen, toluen i formaldehyd. Przyczyną tych zanieczyszczeń jest motoryzacja. Mimo iż nowe samochody posiadają lepsze rozwiązania techniczne ograniczające emisję spalin, to z roku na rok wzrasta poziom komunikacyjnych zanieczyszczeń powietrza. Jest to wynikiem wzrastającej liczby pojazdów. Katalizatory również nie stanowią rozwiązania na "morowe" powietrze, gdyż aby katalizator mógł sprawnie działać musi osiągnąć odpowiednią temperaturę. Dzieje się to dopiero gdy samochód pokona 4 - 6 km. Jedynym skutecznym sposobem na redukcję zanieczyszczeń jest ograniczanie ilości samochodów w śródmieściu. Realizacja tego celu musi przebiegać poprzez stworzenie alternatywy - podniesienie jakości usług i usprawnieniu komunikacji publicznej oraz stworzenie sieci bezpiecznych dróg rowerowych.
Rowerzyści bardzo często zadają sobie pytanie: "czy przy zanieczyszczonym powietrzu warto wjeżdżać rowerem do centrum ?" Na to pytanie próbowali dać odpowiedź naukowcy amerykańscy. W Waszyngtonie przeprowadzono badanie. 7 rowerzystów i 7 kierowców miało przejechać przez miasto. Potem pobrano od nich krew. Okazało się, że więcej tlenku węgla ( czadu ) było we krwi kierowców. Wskazuje to na odtruwające znaczenie wysiłku fizycznego.

Może warto czasem pozostawić samochód w garażu, a do pracy czy szkoły wybrać się rowerem czy tramwajem ?

Pamiętajmy jakość powietrza zależy także od nas !

Jesienią 1999 roku urządzenie pomiarowe wróciło do szwedzkiego producenta na przegląd techniczny i dostosowanie do problemu roku 2000. Obecnie jeszcze nie zostało ono ponownie zainstalowane.