Dobór sprzętu

Narciarstwo wymaga używania wyspecjalizowanego sprzętu, który w dużym stopniu decyduje o efektywności jazdy oraz wrażeniach, jakie odnosi narciarz podczas jazdy. Niewłaściwy dobór sprzętu, może znacznie utrudniać, a w niektórych warunkach wręcz uniemożliwiać prawidłową, bezpieczną jazdę. Stąd konieczność posiadania przynajmniej podstawowych wiadomości na ten temat przez każdego narciarza. Dobór sprzętu powinien uwzględniać:
  • umiejętności techniczne i możliwości kondycyjne
  • naturalne predyspozycje jak płeć, warunki fizyczne itp.
  • dynamikę jazdy
  • częstotliwość jazdy
  • możliwości finansowe
Do podstawowego sprzętu narciarskiego należą:

Narty

Właściwości jezdne narty zależą od jej kształtu geometrycznego oraz charakterystyki technicznej, o której decydują zarówno materiały użyte do jej budowy, jak i rozwiązania konstrukcyjne. Obecnie narty wykonywane są z kompozycji różnych materiałów takich jak: metale, tworzywa sztuczne, drewno, włókna szklane, węglowe lub aramidowe oraz różnego rodzaju żywice. Nowoczesne rozwiązania budowy to konstrukcje: warstwowe, skrzynkowe, monoskorupowe, rurowe, a także mieszane, z różnymi rodzajami wypełnień, warstw i kształtek wzmacniających lub tłumiących drgania. Kształt narty oraz jej charakterystyka muszą być różne w zależności od jej przeznaczenia.

Biorąc to pod uwagę, parametry doboru sprzętu sklasyfikowano w międzynarodowych normach przemysłowych ISO.

W wyniku normalizacji firmy mogą produkować określony typ sprzętu, o odpowiednich parametrach odpowiadających danej klasie (patrz tabelka). I tak produkowane są następujące klasy i rodzaje nart:

kategoria rodzaj narty sposób jazdy teren szybkość
klasa sportowa
S-SG narta sportowa do super giganta Jazda równoległa techniką ciętą. Wykorzystanie elementów odciążania biernego. Skracanie czasu odciążenia dowolny, w tym stoki o średnim nachyleniu do 50%, zlodzone i muldziaste. Nartostrady znakowane czerwono lub czarno dowolna duża do 20 m/s (72 km/h) z minimalną kontrolą stabilności
S-RS narta sportowa do giganta
S-SL narta sportowa do slalomu (specjalnego)
S narta sportowa popularna, o średnich parametrach
klasa uniwersalna
S+A narta o charakterystyce sportowej dla narciarza o średnich umiejętnościach Jazda równoległa z ograniczeniem prędkości. Elementy techniki ułatwiające utrzymanie równowagi i zapoczątkowanie skrętu przygotowane stoki o średnim nachyleniu do 30%. Łatwe stoki muldziaste. Łatwe stoki zlodzone do 20%. Nartostrady znakowane niebiesko lub czerwono średnia do 10 m/s (36 km/h). Kontrola stabilności i szybkości
A+S narta uniwersalna o polepszonych parametrach
A narta uniwersalna ogólnego przeznaczenia
A+L narta uniwersalna, łatwo skrętna, do jazdy z małymi prędkościami
klasa popularna
L narta dla początkujących, bardzo łatwo skrętna Miejscami jazda na nartach równoległych. Przewaga ewolucji bezpiecznych (kątowych) i ograniczających prędkość Przygotowane stoki o nachyleniu do 20%. Nartostrady znakowane niebiesko mała do 5 m/s (18 km/h) z kontrolą bezpieczeństwa
klasa specjalna
I-DH narta wyczynowa do biegu zjazdowego zjazd warunki wg FIS/NRS maksymalna
I-ACR narta do akrobatyki jazda akrobatyczna warunki wg FIS/NRS dowolna
I-DS narta do jazdy w puchu jazda w głębokich śniegach dziewicze tereny wysokogórskie, lodowce dowolna
I-EX narta do narciarstwa ekstremalnego skialpinizm stoki powyżej 50% nachylenia, żleby i ściany dowolna
I-MOG narta specjalna jazda po muldach stoki muldziaste o nachyleniu dużym, zgodnie z wymogami konkurencji wg FIS maksymalna
I-CARV narta carvingowa jazda carvingowa stoki przygotowane o nachyleniach zmiennych dowolna, umożliwiająca duże pochylenie się w skręcie

Dobra narta sportowa nie będzie odpowiednia dla słabego narciarza, gdyż nie będzie on w stanie wykożystać jej możliwości, uwidaczniających się dopiero przy większych prędkościach, a więc i przeciążeniach, oraz przy technicznie perfekcyjnym jej prowadzeniu. Dobry narciarz, dysponujący nartą zbyt miękką, będzie miał problemy przy próbach agresywnej jazdy.

Również dobór długości nart zależny jest od stopnia zaawansowania narciarza, ale też od jego sprawności, wagi i wzrostu. Im większe umiejętności, waga, wzrost i agresywność jazdy, tym narty dłuższe.

Wiele źródeł podaje różne tabele uwzględniające te czynniki i nie można podać tu jednej złotej reguły. W praktyce określa się długość narty wartością wzrostu plus 10-20 cm, zaś dla narciarzy początkujących i mniej sprawnych długość narty przyjmuje się równą wzrostowi.

Osobnym rozdziałem są narty carvingowe, ale o nich czytaj w tym rozdziale.

Buty

Buty to element sprzętu, który w największym stopniu wpływa na komfort jazdy na nartach, bowiem nic nie jest w stanie tak zepsuć przyjemności, jak uwierający lub ocierający but. Powinny więc być wygodne i to zarówna bezpośrednio po założeniu, jak i podczas jazdy oraz po całym dniu używania.

Gama modeli obuwia narciarskiego jest olbrzymia, a bierze się to z konieczności produkcji butów o różnej charakterystyce - odpowiedniej do różnej budowy anatomicznej kobiet i mężczyzn. Różne są też upodobania narciarzy, stąd buty przednio- i tylnowejściowe, jak również jedno- lub wielo klamrowe. Dla elegantów zaś nie bez znaczenia jest również kolorystyka.

Biorąc to wszystko pod uwagę, wyborowi i dopasowaniu butów narciarskich trzeba poświęcić sporo czasu i cierpliwości. Na początku powinniśmy dokonać wyboru odpowiedniego modelu. Dla zaawansowanego, agresywnie jeżdżącego narciarza konieczny będzie but dość sztywny, z dosyć wysoką cholewką, o raczej twardym wnętrzu, ewentualnie z możliwością jego formowania przy pomocy wtrysku. Początkujący i dzieci powinni wybierać modele miększe i niższe, ułatwiające uginanie stawu skokowego. Brak wystarczającej ruchomości w stawie skokowym jest jedną z przyczyn przyjmowania odchylonej pozycji, która wyklucza prawidłową technicznie jazdę. But wewnętrzny powinien być na tyle miękki, by narciarz nie odczuwał zbytniego ucisku na całą stopę.

Buty powinny być przymierzane na pojedyncze skarpetki, takie, w jakich będziemy jeździli. Powinny to być skarpety typu frotte, umiarkowanej grubości, sięgające powyżej miejsca zakończenia cholewki i języka buta.

Już przy zakładaniu butów powinniśmy zwrócić uwagę na łatwość wykonywania tej czynności. Zakładanie butów samemu przy niskich temperaturach, często w niewygodnej pozycji, nastręczać może wiele trudności. Zapinanie klamer (w przypadku butów wieloklamrowych) powinno odbywać się w kolejności: - najpierw klamry przednie, potem górne, a na końcu środkowe - unieruchamiające piętę. Dopinanie powinno być dokonywane w pozycji stojącej, w tej samej kolejności. Klamry powinny się domykać łatwo, bez konieczności użycia dużej siły i powinno to być możliwe do wykonania w rękawicach. Także buty jednoklamrowe mają często różne możliwości dopasowania "trzymania" w różnych miejscach stopy i trzeba sprawdzić skuteczność zastosowanych rozwiązań.

Aby ocenić wygodę butów, trzeba je mieć na nogach co najmniej kilkanaście minut, chodzić w nich, próbować uginać stawy skokowe itp. Zdejmując buty zwróćmy również uwagę, czy wyjmujemy stopę łatwo, czy też potrzebujemy pomocy drugiej osoby.

Wiązania

Wiązanie jest elementem łączącym but z nartą i prawidłowe jego działanie ma zasadniczy wpływ na nasze bezpieczeństwo podczas jazdy.

Dobre wiązanie powinno spełniać następujące funkcje:

Nowoczesne wiązania wykonywane są w dużej części z metali lekkich o dużej wytrzymałości, ze znacznym udziałem tworzyw sztucznych, co znakomicie zmniejsza ich wagę i praktycznie eliminuje konieczność konserwacji. Produkuje się je w wielu odmianach, o różnej twardości sprężyn. Mimo, iż wszystkie mają regulację siły wypięcia, to jednak działanie bezpiecznika jest optymalne tylko w pewnym zakresie skali. Dla każdego jest chyba jasne, że inne siły działają podczas jazdy dziecka, a inne gdy jedzie osoba dorosła, inne siły przy jeździe spokojnej, inne przy sportowej. Mija się więc z celem kupowanie wiązań o przeznaczeniu wyczynowym, także ze względu na wyższą ich cenę, wynikającą z potrzeby zapewnienia im kilkakrotnie większej wytrzymałości, mającej sprostać olbrzymim siłom działającym podczas jazdy zawodniczej. Koniecznie trzeba więc dobrać sobie wiązanie o zakresie regulacji odpowiadającym naszej wadze i agresywności jazdy. Również i budowa narciarzy jest różna, a więc różna wytrzymałość ich kośćca. Stąd bardzo ważny, szczególnie ze względów bezpieczeństwa, jest dobór odpowiednich wiązań, prawidłowy ich montaż, regulacja i nastawienie siły wypięcia.

Wiązania każdej liczącej się firmy produkowane są obecnie w następujących kategoriach skali nastaw (DIN 788;ISO):

Podane powyżej wartości mogą być w zależności od producenta nieco różne (około 1 jednostkę w górę lub w dół), ale sens konstrukcyjny jest stały.

Dla uniknięcia przykrych niespodzianek, należy zlecić montaż, regulację i nastawienie siły wypięcia wyspecjalizowanemu serwisowi. Jedynie użycie specjalistycznego sprzętu pozwoli to zrobić dobrze. Regulacja i ustawienie siły wypięcia powinny być sprawdzone na urządzeniu testującym.

Kijki

Kijki to sprzęt często niedoceniany, a umożliwiający m.in.:

Rola i sposób używania kijków, a zatem ich budowa zmieniały się wraz z rozwojem technik narciarskich.

Obecnie używane kijki są przede wszystkim:

Długość kijka dobra jest wtedy, gdy ramię z przedramieniem ręki trzymającej kijek wbity w śnieg, tworzą kąt prosty ("na sucho" można to sprawdzić obracając kijek "do góry nogami" i chwytając za miejsce pod tależykiem = wbiciu go w śnieg).

Zwykły kijek
Kijek do slalomu
Kijek do giganta
Kijek do zjazdu