Nazwa Kraków pochodzi według tradycji od imienia Kraka, legendarnego księcia słowiańskiego lub może wodza, który założył swój gród na Wawelu - skalistym wzgórzu wznoszącym się nad korytem Wisły. Pierwsza pisemna wzmianka o Krakowie zachowała się w opisie podróży kupca arabskiego Ibrahima ibn Jakuba z 965 roku. Był już Kraków zapewne wtedy grodem o niemałym znaczeniu; o jego rozwoju decydowało dogodne położenie na szlakach komunikacyjnych i handlowych.
Na terenie Krakowa archelogowie odkryli ślady pobytu człowieka ze starszej epoki kamiennej. Wykopaliska potwierdzają też istnienie na tych terenach kolejnych kultur. W X wieku na Wawelu wznosił się już warowny gród. W tym czasie Kraków wyłania się ze swego okresu mityczno - legendarnego, utrwalonego w ludowych podaniach, między innymi o Krakusie i Wandzie, po których pozostał materialny ślad w postaci kopców ziemnych, symbolicznych grobowców usypanych przez lud ku ich czci.
Panowanie Kazimierza, zwanego Odnowicielem - Kraków staje się stolicą Polski
Kraków otrzymuje przywilej lokacyjny z rąk księcia Bolesława Wstydliwego. Powstaje plan miasta i organizacja miejska.
Przywilej księcia Leszka Czarnego zezwala mieszczanom krakowskim na budowę obwarowań miejskich. Z czasem powstają mury i fortyfikacje, opasujące cały Kraków; bezpieczne w ich obrębie miasto szybko bogaci się i rozwija.
W katedrze wawelskiej koronacja na króla Polski WŁadysława Łokietka, po scaleniu przez niego państwa rozbitego na dzielnice. Odtąd - aż do roku 1734 - Kraków jest miejscem koronacji królów Polski.
Król Kazimierz Wielki powołuje do życia Akademię Krakowską. Król wydaje także dokument lokacyjny dla miast Kazimierza i Kleparza, które później stopią się w jeden organizm miejski z Krakowem.
Reaktywowanie przez króla Władysława Jagiełłę podupadłej po śmierci Kazimierza Wielkiego Akademii Krakowskiej, która począwszy od XIX wieku nosi nazwę Uniwersytetu Jagielońskiego.
W Krakowie powstaje pierwszy druk tłoczony w Polsce, a wkrótce potem pierwsza książka drukowana. Koniec wieku XV - miasto z gotyckiego z wolna przeobraża się w renesansowe.
Wielki mistrz krzyżacki, Albrecht Hohenzollern, dziedziczny książę w Prusach, składa Zygmuntowi I Staremu hołd lenny; akt ten stanowi jeden z wiadomych znaków potęgi państwa Jagiellonów.
Dobiega końca przebudowa zamku wawelskiego na wspaniałą rezydencję renesansową. Inicjatorem budowy był król Zygmunt I Stary. Na wzór rezydencji krakowskiej powstają w Krakowie i poza jego granicami inne budowle renesansowe.
Renesans nie tylko w architekturze ale i w kulturze. M.Rej, A.Frycz-Modrzewski, S.Orzechowski wydają w Krakowie swe dzieła wiele znaczące w rozwoju literatury narodowej. W kilka lat później dwór następcy króla Zygmunta I Starego - Zygmunta II Augusta gromadzi wybitnych humanistów i pisarzy, wśród nich J.Kochanowski i M.Górnicki. Kraków promieniuje kulturą na cały kraj.
Król Zygmunt III Waza przenosi na stałe swą rezydencję do Warszawy. Z tą chwilą, choć bez formalnego aktu, Kraków przestaje być stolicą kraju, ale w katedrze wawelskiej nadal odbywają się koronacje królewskie i pogrzeby; na Wawelu pozostaje również skarbiec koronny i archiwum.
I parę następnych lat zapoczątkowało upadek Krakowa. Miasto jest oblegane przez Szwedów w czasie ich najazdu na Polskę, a następnie niszczone kontrybucjami i złupione. W pół wieku później Kraków zajęły znów obce wojska, saskie, potem szwedzkie. Załoga szwedzka stacjonująca na Wawelu spowodowała pożar, który wyrządził zamkowi największe w jego dziejach szkody.
Miasto jest ostoją konfederatów barskich, w konsekwencji czego oblegane przez wojska rosyjskie i okupowane. Po pierwszym rozbiorze Polski (1772 r.) do Krakowa wkroczyły wojska austriackie.
Austriacy zakładają po drugiej stronie Wisły miasto konkurencyjne dla Krakowa, nazwane od imienia cesarza Józefa II - Josephstadt - późniejsza dzielnica Podgórze, przyłączona do Krakowa podczas I wojny światowej. Kazimierz i Kleparz połączyły się z Krakowem w jeden organizm miejski w roku 1791.
Tadeusz Kościuszko obrany przywódcą powstania narodowego składa przysięgę na Rynku krakowskim. Po upadku powstania miasto okupują wojska pruskie.
Kraków przyłączony został na sześć lat do Księstwa Warszawskiego, po wkroczeniu do miasta polskich wojsk z księciem Józefem Poniatowskim na czele.
Traktatem wiedeńskim utworzone zostało Wolne Miasto Kraków wraz z okręgiem, czyli Rzeczpospolita Krakowska, której nadano pozory odrębnego tworu państwowego, ale pod ścisłą kuratelą państw zaborczych, które miały tu swych rezydentów.
W mieście wybucha Rewolucja Krakowska, czyli przygotowywane od dłuższego czasu przez demokratyczne tajne organizacje niepodległościowe powstanie przeciw Austriakom. Jego przywódcą był Edward Dembowski, który poległ na Podgórzu. Po kilku miesiącach Austria anektowała Rzeczpospolitą Krakowską. Represje wobec uczestników powstania.
Wiosna Ludów; masowe wystąpienia mieszkańców Krakowa i utarczki z wojskiem austriackim, które ostrzeliwało miasto artylerią z Wawelu. Zginęły 32 osoby.
Wielki pożar śródmieścia, który od Dolnych Młynów poprzez ulicę Krupniczą dotarł do Rynku Głównego i dalej do Małego Rynku oraz ulicy Stolarskiej. Była to największa katastrofa żywiołowa w mieście, która zahamowała na pewien czas jego rozwój. W tym też czasie Austriacy rozpoczęli fortyfikowanie Krakowa według wymogów ówczesnej sztuki wojennej, Wawel zmienili na twierdzę, zbudowali system fortyfikacji wokół kopca Kościuszki; powstał pas fortów wokół miasta, co ograniczyło jego rozwój terytorialny. Wiele z tych fortyfikacji przetrwało do naszych czasów.
Utworzenie Akademii Umiejętności - instytucji, która odegrała wybitną rolę w dalszych latach rozbiorowego podziału kraju, skupiając czołowych polskich uczonych.
Przez włączenie do miasta sąsiednich gmin powstał zarys tzw. Wielkiego Krakowa, do którego dołączono następnie Płaszów i Podgórze.
Po zakończeniu I wojny światowej (1914 - 1918) Polska odzyskuje niepodległość. 31 października krakowianie rozbrajają stacjonujące w mieście oddziały wojska austriackiego.
Wybuch II wojny światowej - 6 wrzwśnia wojska hitlerowskie wkroczyły do miasta. Kraków stał się siedzibą niemieckich władz okupacyjnych; gubernator Hans Frank zajął zamek na Wawelu jako swoją rezydencję. 6 listopada 186 profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego zostało aresztowanych w gmachu Uniwersytetu i wywiezionych do obozów koncentracyjnych, gdzie wielu z nich zginęło. Rozpoczyna się okupacyjna martyrologia mieszkańców Krakowa.
W dniu 18 stycznia wojska radzieckie II Frontu Ukraińskiego, dzięki manewrowi oskrzydlającemu zmusiły Niemców do wycofania się. Kraków z jego bezcennymi zabytkami i dziełami sztuki został ocalony.
