Katedra
 |
Katedra - gotycka bazylika z trzynawowym korpusem i nawą poprzeczną jest już trzecią z kolei katedrą wawelską. Pierwszą zaczęto wznosić około 1020 roku za panowania Bolesława Chrobrego, ale budowli tej nie ukończono, zapewne na skutek zniszczeń, jakich doznała w czasie najazdu. Druga - romańska bazylika z przełomu XI/XII wieku spłonęła w 1305 roku i na jej miejscu w latach 1320 - 1364 obecną katedrę. Katedra wawelska była przez kilka stuleci miejscem koronacji królów i królowych polskich (pierwsza koronacja, Władysława Łokietka, odbyła się w 1320 roku, ostatnia Augusta III Sasa, w 1734 roku). Tu również odbywały się uroczyste pogrzeby królów, a począwszy od XIX wieku w kryptach katedry chowano również bohaterów narodowych. |
 |
Wejście do katedry prowadzi przez wielkie, okute żelazną blachą drzwi z czasów Kazimierza Wielkiego, ozdobione królewskim monogramem - literą K zwieńczoną koroną. Wnętrze świątyni - muzeum wypełniają dzieła sztuki i pamiątki historyczne gromadzone przez wiele stuleci. W środkowej nawie wznosi się mauzoleum ze srebrną trumną św. Stanisława; ołtarz główny jest wczesnobarokowy, z XVII wieku. |
 |
Na szczególną uwagę zasługują gotyckie baldachimowe nagrobki królewskie stojące pod arkadami międzynawowymi - kamienny sarkofag Władysława Łokietka z pierwszej połowy XIV wieku, sarkofag króla Kazimierza Wielkiego z końca XIV wieku oraz najpiękniejszy z nagrobków królewskich, późnogotycki sarkofag Władysława Jagiełły, z leżącą na tumbie postacią króla w stroju koronacyjnym. Nagrobek króla Kazimierza Jagielończyka jest dziełem Wita Stwosza, twórcy słynnego ołtarza w kościele Mariackim. Posągi na sarkofagach są rzeźbami portretowymi, odtwarzającymi wiernie rysy twarzy zmarłych królów. W średniowieczu trumny z ciałami władców chowano pod ołtarzami, głęboko pod posadzką katedry, począwszy od XVI wieku sarkofagi królewskie umieszczano w podziemnych kryptach grobowych. |
| Kaplica zygmuntowska | |
 |
Charakterystyczny dla katedry wawelskiej jest otaczający ją wieniec kaplic grobowych - gotyckich, renesansowych i barokowych, fundowanych już od samego początku jej budowy przez królów i biskupów. Najpiękniejszą z nich jest kaplica Zygmuntowska, "perła sztuki renesansu" - dzieło architekta i rzeźbiarza włoskiego Bartłomieja Berecciego, który wraz z innymi artystami włoskimi zbudował ją i przyozdobił w latach 1517 - 1533 na polecenie króla Zygmunta I Starego i pod jego osobistym nadzorem. |
| Po prawej stronie kaplicy, naprzeciw srebrnego ołtarza, znajduje się wnęka z podwójnym sarkofagiem królewskim; w górnej jego części umieszczono nagrobek Zygmunta I Starego, w dolnej sarkofag Zygmunta Augusta, wyrzeźbiony w pół wieku później przez Santi Gucciego. Dziełem tego artysty jest również płyta nagrobna królowej Anny Jagiellonki, umieszczona z przodu stall, na wprost wejścia. Posągi w niszach pochodzą z pracowni Berecciego. | |
| Wieża zygmuntowska | |
 |
Wieża Zygmuntowska wzniesiona w XIV wieku jako baszta obronna, z początkiem XV wieku oddana została na użytek katedry jako wieża dzwonna. W 1520 roku zawieszono w niej słynny olbrzymi dzwon (średnica 2,4 m, wysokość 2 m), któremu nadano imię "Zygmunt", dla uczczenia fundatora - króla Zygmunta I Starego. Dzwon bije kilkanaście razy w roku, z okazji większych uroczystości kościelnych i państwowych - słychać go wtedy w najdalszych krańcach miasta, a jego potężny, głęboki ton wywołuje ogromne wrażenie. Wieża udostępniona jest do zwiedzania - z okien roztacza się piękny widok na Kraków. |
Wieża zegarowa |
|
| Wieża zegarowa zbudowana na fundamentach wieży poprzedniej romańskiej katedry, nakryta jest pięknym, barokowym hełmem z początku XVIII wieku. Z tego też okresu pochodzi zegar z dwoma olbrzymimi tarczami. | |
Wieża srebrnych dzwonów |
|
| Wieża srebrnych dzwonów w dolnej części jest również pozostałością bazyliki romańskiej. Wiszą w niej mniejsze dzwony katedry, których spiż zawiera spory dodatek srebra i stąd pochodzi piękna nazwa wieży. | |
