Wawel

Wejście na Wawel Pomnik Tadeusza Kościuszki
Domy mieszkalne Dziedziniec arkadowy
Wieża senatorska Kurza stopka
Wieża sandomierska Rotunda NM Panny
Kościół św. Jerzego Kościół św. Michała
Wieża złodziejska Smocza jama
   
Katedra na Wawelu Zamek królewski
   
   
Na wzgórzu wawelskim nawarstwiały się pamiątki przeszłości narodu polskiego od zarania jego dziejów. Jest to miejsce, którego piękno i niepowtarzalny nastrój stwarza zarówno wspaniała architektura, liczne dzieła sztuki i pamiątki historyczne, jak i malownicze położenie nad zakolem Wisły z widokiem na stary Kraków. Wawel pozostaje w pamięci zwiedzających na długo.
Historia Wawelu wiąże się ściśle z początkami Krakowa. Mistrz Wincenty, zwany Kadłubkiem - średniowieczny kronikarz, spisujący z początkiem XIII wieku dzieje Polski - zanotował miejscową legendę o księciu Kraku, który zgładził strasznego smoka, zamieszkującego jedną z jaskiń wzgórza wawelskiego. " Wkrótce potem na smoczej skale założono słynne miasto od imienia Kraka Krakowem zwane".

Począwszy od X wieku Wawel był ośrodkiem władzy, siedzibą książąt i królów polskich, a katedra od 1320 roku - przez cztery z górą tysiąclecia - miejscem ich koronacji i pochówku. W XIV wieku, za panowania Kazimierza Wielkiego rozpoczyna się okres świetności Wawelu. Dobiegają końca prace przy budowie gotyckiej katedry, król wznosi okazały zamek, na którym gości monarchów i książęta z całej niemal Europy. Na Wawelu przebywają znakomici uczeni, tutaj powstaje powołany przez króla uniwersytet.

Wieki XV i XVI są dla Wawelu równie pomyślne. Królowie z dynastii Jagiellonów doprowadzają życie dworskie do wielkiego rozkwitu. Z początkiem XVI wieku Zygmunt I Stary przebudowuje gotycki zamek na wspaniałą rezydencję renesansową, a sprowadzeni przez króla wybitni artyści włoscy pozostawiają na Wawelu swoje najlepsze dzieła. Pałac królewski mieniący się tęczą kolorów i złoceniami, wewnątrz urządzony nie tylko z przepychem, ale i z wielkim smakiem artystycznym, wzbudzał podziw w całym kraju i zachwyty cudzoziemskich gości.
Przeniesienie rezydencji królewskiej do Warszawy ( 1609 rok ) przesądziło dalsze losy Wawelu; choć w katedrze nadal odbywały się koronacje i pogrzeby królewskie, a na zamku pozostało archiwum i skarbiec koronny, okres największej świetności przeminął.

Ogromne straty poniósł Wawel w czasie dwukrotnego najazdu wojsk szwedzkich - w roku 1655 i 1702. Stopniowy upadek Rzeczypospolitej, rozbiory Polski, na koniec zajęcie Krakowa (1846 rok ) przez Austriaków, którzy zamek królewski zamienili w koszary wojskowe, a wzgórze wawelskie na cytadelę, dopełniły zniszczenia.

W 1905 roku gdy tylko wojska austriackie zaczęły opuszczać Wawel, natychmiast przystąpiono do ratowania bezcennego zabytku. Przez cały niemal okres dwudziestolecia międzywojennego trwały prace remontowe i konserwatorskie. Odnowiono wówczas większość komnat, w części zamku urządzono muzeum.

W czasie II wojny światowej Wawel podzielił losy całego kraju. Na zamku królewskim panoszył się hitlerowski gubernator Frank. Okupanci wywieźli bądź zniszczyli wiele cennych dzieł sztuki.
Po wyzwoleniu Krakowa, Wawel został odrestaurowany z ogromnym pietyzmem i oddany na użytek społeczeństwa. W dawnym pałacu królewskim mieści się obecnie muzeum pod nazwą Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu.
   
Wejście na Wawel  
Wejście na Wawel od strony ulicy Kanoniczej prowadziło niegdyś przez zburzoną w XIX wieku Bramę Pierwszą, zwaną Bramą Dolną. Stromy podjazd ubezpieczony był potężnym murem obronnym. W ubiegłych wiekach droga ta stanowiła jedyny dostęp na silnie ufortyfikowane wzgórze wawelskie. (Drogę wjazdową od strony ul. Grodzkiej zbudowano dopiero w XIX wieku).
   
Pomnik Tadeusza Kościuszki  
Pomnik Tadeusza Kościuszki, bohatera narodowego powstania w 1794 roku, wsławionego w walkach o niepodległość Stanów Zjednoczonych, ustawiony został na tak zwanym bastionie Władysława IV. Konny posąg Naczelnika wykonany został ze spiżu według projektu rzeźbiarza Leonarda Marconiego. Pomnik ten zniszczyli hitlerowcy w 1940 roku. Obecny monument jest kopią, odtworzoną z zachowanego modelu i stanowi dar społeczeństwa Drezna.
   
Domy mieszkalne  
Domy mieszkalnestojące obok katedry wznoszone były już od XVI wieku przez królów, dygnitarzy królewskich i dostojników kościelnych. W ubiegłych stuleciach było ich na wzgórzu wawelskim znacznie więcej - tworzyły całe małe miasteczko; większość tych zabytkowych budynków została zburzona w pierwszej połowie XIX wieku.
   

Dziedziniec arkadowy

  
Dziedziniec arkadowy, na który wejście prowadzi przez obszerną sień tak zwanego Budynku Bramy, powstał z początkiem XVI wieku w czasie renesansowej przebudowy zamku: jego twórcą jest budowniczy włoski , Franciszek Florentczyk. Wspaniały, kolumnowo arkadowy dziedziniec zamku wawelskiego stał się wzorem naśladowanym później często w budowlach wznoszonych w Krakowie, a także poza jego granicami. W czasach gdy Wawel był rezydencją królewską, na dziedzińcu odbywały się wspaniałe rycerskie turnieje i widowiska dworskie, którym z krużganków obwieszonych barwnymi oponami przypatrywał się król wraz z całym dworem. Dzisiaj dziedziniec zamienia się niekiedy w salę koncertową, której baśniowa nocna sceneria stwarza niepowtarzalny nastrój i tło dla odtwarzanej muzyki.
   
Wieża senatorska  
Potężna gotycka baszta z cegły i kamienia łamanego, zbudowana została w połowie XV wieku. Nazwa jej pochodzi prawdopodobnie stąd, że niegdyś służyła jako więzienie dla przestępców pochodzących ze szlachetnych rodów. W 1428 roku więziono tu ponoć Krzysztofa Szafrańca, pana na zamku w Pieskowej Skale, skazanego za napady na karawany kupieckie, a w 1584 roku magnata Samuela Zborowskiego, ściętego za zabójstwo kasztelana Wapowskiego. W pierwszej połowie XVI wieku baszta połączona została z zamkiem i służyła jako garderoba królewska.
   
 Kurza stopka  
Kurza stopka w początkach XV wieku należała do systemu fortyfikacyjnego średniowiecznego zamku i tworzyła podstawę obronnego, nadwieszonego ganku, który łączył zamek z basztą obronną, stojącą u stóp wzgórza ( między ulicą Kanoniczą i Grodzką). Z początkiem XVI wieku, po zburzeniu baszty i ganku, wybudowano na pozostałym podmurowaniu belwederek, stanowiący dziś charakterystyczny element architektury zamku od strony miasta.
   
Wieża sandomierska  
Wieża Sandomierska - gotycka baszta z XV wieku, połączona była dawniej z basztą Senatorską potężnym murem obronnym i strzegła przeprawy przez Wisłę, która niegdyś płynęła tuż u jej stóp.
   
Rotunda NM Panny  
Jest jedną z najstarszych budowli na wzgórzu wawelskim. Przedromańska rotunda z płytek kamiennych wzniesiona została w X lub z początkiem XI wieku, zapewne jako kaplica zamkowa. Później włączono ją do systemu fortyfikacyjnego Wawelu i zamieniono na basztę obronną. W XIV wieku, za panowania Kazimierza Wielkiego, rotundę odrestaurowano i poświęcono ponownie jako kaplicę pod wezwaniem św. Feliksa i Adaukta; w czasie rozbudowy zamku w XVI wieku została odbudowana i włączona do części gospodarczej zamku, mieszczącej tak zwane kuchnie królewskie.
   
Fundamenty kościoła św. Jerzego  
Fundamenty kościoła św. Jerzego są pozostałością kościoła parafialnego, wzniesionego w 1346 roku z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego dla zamieszkałej na wzgórzu wawelskim ludności. Kościołek został rozebrany w pierwszej połowie XIX wieku.
   
Fundamenty Kościoła św. Michała  
Drewniany kościół pod tym wezwaniem stał już na tym miejscu w XII wieku; przebudowany w 1335 roku przez króla Kazimierza Wielkiego na murowany, posiadał sklepienie oparte na jednym filarze. Kościół ten służył w XV wieku jako kaplica cmentarna królów przed ich uroczystym pogrzebem w katedrze. Również i ten kościół zburzono w XIX wieku.
   
Wieża złodziejska  
Wieża złodziejska jest najstarszą spośród baszt Wawelu. Budowlę jej rozpoczęto w XIV wieku, a ukończono w następnym stuleciu. Nazwa wieży pochodzi zapewne jeszcze z czasów, gdy w głębokich jej lochach więziono złodziei.
   
Smocza jama  
Smocza jama jest podłużną pieczarą skalną, składającą się z trzech połączonych ze sobą komór. Zejście do niej prowadzi krętymi schodami z małej wieżyczki przy murze zewnętrznym, naprzeciw baszty Złodziejskiej. Przez Smoczą Jamę można zejść ze wzgórza wawelskiego na bulwary nad Wisłą. W czasach przedhistorycznych jaskinia ta służyła jako schronienie dla ludzi, a w XVI i XVII wieku mieściła się w niej słynna piwiarnia, odwiedzana głównie przez flisaków.
Ze smoczą jamą związana jest stara legenda, zapisana już przez Wincentego Kadłubka z początkiem XIII wieku. Opowiada ona, że w czasach przedhistorycznych jaskinię zamieszkiwał przedpotopowy zwierz, żarłoczny smok, któremu trzeba było dostarczać co tydzień kilka sztuk bydła, w przeciwnym razie porywał i pożerał ludzi. Aby uwolnić poddanych od gnębiącej ich bestii, książę Krak, który miał swą siedzibę na Wawelu, kazał synom zgładzić potwora. A że jego skóry nie imała się żadna broń, użyto podstępu - podrzucono pod jaskinię skóry baranie napełnione siarką, a gdy smok połknął przynętę, siarka zapaliła się w jego wnętrznościach, z paszczy zionął mu ogień. Dręczony straszliwym pragnieniem potwór podpełzł do Wisły i pił z niej wodę tak długo, aż pękł.

Przy jaskini stoi współczesna rzeźba smoka projektu krakowskiego rzeźbiarza, Bronisława Chromego. Ku radości turystów, zwłaszcza najmłodszych, z paszczy żelaznego potwora co parę minut bucha ogień.